Чтение онлайн

— Я не ведаю, як мне…

— Баішся, што табе прыпішуць злоўжыванне службовым?

Лена ўсміхалася. За ўсмешкаю гэтаю была і насмешка, і перавага. Ён не ведаў дасюль такое яе ўсмешкі і насцярожыўся.

— Іван, я гляджу на цябе і не ведаю: ты праўда нічога не бачыш кругом ці прытвараешся?

— Як не бачу? Чаго прытвараюся?

— Ты не бачыш, як жывуць людзі? Яна прыціснула на як.

— Па-рознаму… Я многа бачыў, з многімі гавару. Лена махнула рукою:

— Я не пра гэта. Табе не прыходзіла ў галаву, што мы маглі мець машыну, дачу, адзявацца як людзі…

Ён паглядзеў на жонку.

— Не бойся, я не пра тое, каб ты браў хабар, не пужайся.

Лена ўпэўнена ўсміхалася.

— У цябе вялікая практыка. Табе не прыходзіла ў голаў, што ты мог абараніцца? Напісаць кандыдацкую, мець людскую работу?

Яму гэта не прыходзіла ў голаў. Ён не ведаў, што ў сям'і ягоная работа — «нялюдская». Ад разгубленасці і крыўды сказалася моцна і жорстка:

— Я пра гэта не думаў і думаць не збіраюся!

— Які святы! Можа, за тваю святасць я паліто сабе куплю ці сыну штроксы? Каб не Коля…

Дземашаў шурын Коля рабіў на міжнародных аўтаперавозках і забяспечваў радню «імпартам».

Дземаш нічога не адказваў, толькі пільна паглядзеў на Лену.

— А Волгіны што, на рабоце?

— Волгіны? — старая ўстрапянулася і прыгледзелася да Дземаша.

— Мы з Толікам некалі разам вучыліся. Прыехаў у горад, думаю, зайду, адведаю.

Дземаш прысеў на лаўку.

— Вунь яно што, — праспявала старая. — Няма, душа мая, Волгіных. Ні Валькі, ні Толіка.

І старая пачала расказваць пра тое, што Дземаш ведаў ужо.

— Яна бесталковая была, але каб не гэтая чорная буфетчыца, што яе са свету зводзіла… Я зразу казала, што ведзьма гэтая чорная!

— Якая буфетчыца? — перапытаўся Дземаш.

— На заводзе ў іх была, чарнявая такая, як цыганка. Валька і нам прыносіла то сасісак, то мяса якога добрага. Буфетчыца сюды і гэтага дурня чырванамордага прыводзіла. Потым дружба тая пачала раскідацца. Толік за нешта неўзлюбіў гэтую хеўру. Чорная прыбягала да Валькі, каб толькі Толік не бачыў.

— Хэ, дружба раскідалася! Мардаты гэты пачаў да Валькі… Валька ж маладая, а яму гэтая чорная старая курыца прыелася. Я Толіку і сказаў, каб пёр ён гэтага рыжага, калі не хоча рыжых гадаваць. А на жонку дрын добры бяры і таўчы, бо толку не будзе… Хэ! — не ўтрываў і стары.

— У цябе адна песня — таўчы. Ён жа і паслухаў цябе. Счэрніць яе на горкае яблыка: сам вып'е і плача на кухні.

— Бо позна таўчы пачаў, раней трэба было.

— Хваціць, што ты і мне здароўе адтоўк, свету за табою не бачыла.

— Мала тоўк, трэба было яшчэ і языка ўрэзаць! Стары абмацаў рукою крывульку, нібы збіраўся напомніць тое, што было некалі.

— Яна ж і аборт сабе ўстроіла, бо Толік прыгразіў, што як народзіць рыжага…

— Не ведаў твой Толік нічога. Сама баялася, бо вечна п'яная была. Чорная і нараіла ёй бабку…

— Не бабку, а фельчарыцу.

— А ты бачыла тую фельчарыцу?

— А ты бабку бачыў? Валька ж казала, што сама…

— Мала што казала. Толік гразіў чорнай. Яна і на пахаванне не пайшла. Але і сам, бедны, пад машыну папаў. Ён і так хадзіў, як спутаны, у бакі яго зыбала, пакуль пад машыну не зыбнуўся.

— Хэ, зыбнуўся. Ён Сярожыка павінен быў забраць з садзіка. З малым ён ніколі не зыбаўся.

— А дзе малы цяпер?

— У Толікавых бацькоў. Яны харошыя, талковыя людзі. Нестарыя яшчэ. Сярожыку ў іх будзе мо і лепш, чым з бацькамі. Толік-то добры натураю быў, але сцерлася жыццё і ў яе, і ў яго.

— Ты ўжо мо і заплачаш, ай-я-яй! Устаць памажы! — прыкрыкнуў стары на старую. Бабка ўзяла яго пад руку, падняла і павяла да пад'езда. Стары ішоў, нібы на драўляных нагах. Побач з мажнаю старою ён здаваўся маленькі і худзенькі, як карчучок.

Пракурор моўчкі слухаў Дземаша, спадылба толькі коратка пазіраў на яго і нешта крэсліў на лістку паперы. Хто не ведаў пракурора, то падумаў бы, што ён злуецца. Дземаш жа чакаў пытання, на якое цяжка будзе адказаць. Але пракурор не пытаўся, ён коратка сфармуляваў тое, што сказаў яму Дземаш:

— Значыць, Іван Васільевіч, у сувязі са справай пра ананімнае пісьмо ты ствараеш дзве: адна — пошук ананімшчыка, другая — пра забойства, якое дасюль значылася няшчасным выпадкам. Аргументаваных доказаў наконт другога ў цябе няма… Значыць, выздаравеў, калі сам сабе шукаеш надзвычайную справу?

Пракурор скупа ўсміхнуўся.

— У свой час смерць самой Волгінай, а потым і яе мужа разглядаліся самі па сабе, без сувязі з крадзяжом на заводзе. Цяпер, што гэта выпадковасць, трэба правяраць. Тым больш што роля буфетчыцы і ў справе крадзяжу не даследавана, мы не ведаем прычыны сувязей яе з Волгінай.

— Ладна, Іван Васільевіч. Ананімкамі зоймуцца. Ты пакуль што будзеш рабіць праверку справы аб крадзяжы. Так будзем называць тваю работу. А калі знойдзеш доказы, а не толькі дагадкі, тады будзем думаць далей.

Пракурор устаў і гэтым даў зразумець, што гаворка скончана. На большае Дземаш і не разлічваў.

Бацькі Волгіна жылі ў прыгарадзе. Дваццаць хвілін язды на электрычцы. Ад станцыі Дземаш выйшаў на старую вудачку, тую, што была вясковаю вуліцаю. Цяпер вёска разбудавалася ў прыгарадны пасёлак, і былая вёска засталася толькі ўскраіннаю звілістаю вулачкаю з травою паўз платы, па якой тоненька беглі сцяжынкі.

Патрэбная Дземашу хата стаяла за пафарбаваным штыкетным плотам з металічнымі варотцамі. Праз плот былі відаць і акуратна дагледжаны сад, і грады, і выкладзеныя з бетонных плітак сцяжынкі, быццам нехта знарок выфарбаваў і вымеў усё да Дземашавага прыезду.

Ён адчыніў варотцы і па абсаджанай кустамі агрэсту і парэчак сцяжынцы падышоў да веранды, пагрукаў, памацаў за ручку. Дзверы былі замкнуты. Дземаш пастаяў і рушыў назад.

— Вы да нас? — пачуў ён мужчынскі густы голас, азірнуўся.

Хударлявы рослы мужчына ў чорным фартуху, з рубанкам у руцэ стаяў на парозе невялічкага дашчатага дамка, які, мабыць, служыў за майстэрню.

— Да вас.

Дземаш падышоў, павітаўся.

Мужчына ўздыхнуў, зняў фартух, акуратна павесіў яго на цвік. Апрануты ён быў у старое вайсковае адзенне, падцягнуты. Вочы суровыя і строгія. Рухі рашучыя і ўпэўненыя.