Шрифт:
Баляслаў Прус
Жывы тэлеграф
Пераклад: Янка Брыль
У час вiзiту ў сiрочым прытулку панi графiня заўважыла на калiдоры незвычайную сцэну: чатыры хлопцы вырывалi адзiн у аднаго падзёртую кнiгу, даволi жвава лупцуючыся кулакамi.
– Мне здаецца, дзецi, што вы б'яцеся?
– крыкнула спалоханая дама.
– За гэта нiводзiн з вас не атрымае пернiчка i да таго яшчэ будзе стаяць на каленях.
– Бо гэта ён, проша панi, забраў у мяне "Рабiнзона"!
– апраўдваўся адзiн хлопец.
– Лухта, гэта ён!
– запярэчыў другi.
– Бачыш, як ты лжэш!
– крыкнуў трэцi.
– Гэта ты забраў у мяне "Рабiнзона".
Манашка растлумачыла даме, што, хоць тут i пiльны нагляд, падобныя выпадкi здараюцца даволi часта, бо дзецям хочацца чытаць, а кнiжак у прытулку няма.
У сэрцы графiнi затлела нейкая iскра. Паколькi, аднак, паню стамляла думанне, яна пастаралася забыцца пра гэта. Толькi ў салоне пана саветнiка, дзе прынята было гаварыць пра рэчы набожныя i дабрачынныя, графiня расказала пра выпадак у прытулку i пра тое, як растлумачвала яго манашка.
Саветнiк, слухаючы графiню, таксама пранiкся незвычайным пачуццём i, як быстрэйшы ў думаннi, вырашыў, што трэба было б паслаць сiротам кнiжак. Прыгадаў нават, што ў шафе цi ў скрынi тлее ў яго мноства друкаванага слова, якое ён купляў калiсьцi сваiм дзецям... Аднак пан саветнiк быў зацяжкi, каб корпацца ў нейкай старызне.
Увечары саветнiк быў у пана З., усё жыццё якога праходзiла ў аддаваннi дробных паслуг чалавецтву, асаблiва яго нiжэйшым пластам. Хочучы зрабiць прыемнасць пану З., саветнiк расказаў яму, што графiня ўбачыла ў прытулку i пачула там ад манашкi, дадаўшы са свайго боку, што варта было б пастарацца пра кнiгi для сiрот.
– Ды гэта ж прасцей за ўсё!
– выгукнуў пан З.
– Зайду заўтра ў рэдакцыю "Кур'ера" i паўплываю на iх, каб зрабiлi аб'яву.
Назаўтра пан З. прыбег, задыханы, у рэдакцыю, на прамiлы бог просячы, каб яна заклiкала грамадскасць ахвяроўваць кнiгi для сiрот.
Ён трапiў вельмi дарэчы, бо ў нумары якраз не хапала некалькi радкоў з якой-небудзь сенсацыйнай весткай. I таму рэферант чуллiвага аддзела прысеў i напiсаў:
"Чародка дзяцей, якiмi апякуецца грамадскасць, пакутуе ад недахопу кнiг. Малеча тужыць. Памятайце пра душы галодных!"
Праз некалькi дзён, у нядзелю, каля зачыненых дзвярэй рэдакцыi я сустрэў бедна апранутага чалавека, з рукамi чорнымi, як у камiнара, з худой дзяўчынкай, што трымала пакунак старых кнiг.
– Чаго вы хацелi?
Чалавек зняў шапку i нясмела адказаў:
– Мы, проша пана, прынеслi некалькi кнiжак для тых галодных, што вы пiсалi пра iх...
А худая дзяўчынка зрабiла кнiксен i зачырванелася, наколькi гэта дазволiла ёй малакроўе.
– Як вас завуць?
– спытаўся я ў чалавека, узяўшы тыя кнiгi.
– А навошта вам гэта?
– спытаўся ён разгублена.
– Павiнны ж мы надрукаваць, хто кнiгi даў.
– Ой, не трэба! Я ж бедны чалавек з капялюшнай фабрыкi... Не, не трэба...
I ён пайшоў са сваёю благенькай дачкой.
Побач са мной стаяў вучоны, прафесар фiзiкi, i таму, вiдаць, мне прыйшоў на думку тэлеграф зусiм новай канструкцыi.
Галоўнай станцыяй быў сiрочы прытулак, бакавой - рабочы з капялюшнай фабрыкi; калi адзiн даў сiгнал "увага", другi адразу ж адказаў. Калi адзiн пажадаў, другi - прынёс.
А мы, усе iншыя, выконвалi функцыю тэлеграфных слупоў.