Чтение онлайн

Haradan glir bu ss? Hansi qrinlr, y"uz illr, min illrdn bas alib glmkddir bu nfs? Blk bu avaz, bu qiyam "oz k"ok"un"u kahksanli tariximiz yazilmis, ancaq xbrimiz olmayan Ata Yurdumuz Babilandan alir? G"uns smasinda fazalarla bas vern partlayislarin ksi deyilmi bu caxnasmalar, bu yangili partlayislar?

Mixi Yazili mtnlr "uzrind son 22 illik grgin arasdirmalar s"ubut edir ki, onlarin dili t"urk dilidir. Musiqi kainatinin bizim G"uns sisteminin d daxil oldugu “Saman yolunda” "U.Hacibyli tyinatina g"or 7 (Rast, Sur, Segah, S"ustr, Cahargah, Bayati Siraz, Humayun); d"ovr"un"un g"orkmli elm, incsnt v dbiyyat tdqiqatcisi olmus, doguldugu Susada ilk df dbiyyat v xanndlr cmiyytlri yaratmis, 20 kitab m"ullifi, nasir Mir M"ohs"un Nvvab (1863–1918) m"usahidsin g"or is 12 (Rast, Ussaq, Buslik, H"useyni, Isfahani, Zngul, Rhavi, Buzurq, Iraq, Sadhiz, Nva, Hicaz) Mugam qalaktikasi m"ovcuddur. Qdim yazili d"unyamizin arasdirmalarinin nticlri s"ubut edir ki, Musiqi kainatinda onlari yaradanlar mixi sistemli yazini gtirmis ulu cdadlarimizdir. Hm mixi yazilarinin, hm d mugamin ilkin vtni is Babilandir. Tmiz t"urk s"ozlrindn yaranib qdim "olkmizin adi: Bab – babanin ixtisarlasmis formasi, Il – el, xalq v An – "olk, mkan – Baba xalqin mkani, yni Ataerkil (Patriarx) xalqin "olksi. Mhz patriarx xalqin yaratdigi mixi, yaxud civi, yaxud gil yazilara salinan T"urk acari cox sirli mtlblri "uz cixartdigi kimi, “Mugamin da haradan, nec v n vaxtdan baslandigi, baslicasi, kimin oldugu” fenomenlrin d cavab tapmaga imkan verir.

Eradan n azi d"ord min il qabaq insa edilmis v Ziqqurat adlandirilan mbdlrin qaliqlarina indiki Irakda rast glinir. Onlarin n b"oy"uy"u Babilin ilkin paytaxti olmus Ur-Nammu adli shrd tqribn alti min il "onc ucaldilmisdir.

Ilk esidimd qulaqlar "uc"un qrib sslnn Ziqqurat, slind, Azrbaycan t"urkcsincdir:

Ciqqur v ya Ciqqir v At s"ozlrindn yaranib. Yni Ss at, Ss cixar. Azrbaycan mnsli T"urkiy professoru Seyfettin Altayli "oz"un"un ”Azerbaycan T"urkcesi S"ozl"uy"u” (Istanbul, 1994) kitabinda “ciqqirin” ss demk oldugunu yazir. Hamimiza bllidir ki, bizd “Ciqqirini – ” v ya “Cinqirni cixarma!” ifadsi var v sasn usaq kirimdn aglayan zaman valideynlr trfindn islnir

CIQQUR AT MBDI TKC YERDKI INSANLA ONUN ALLAHI

ARASINDA K"ORP"U DEYILDI. O HM D MUGAM MBDI IDI.

Bizim ulu cdadlar da, onlarin sonraki nsillri d, q"udsal saydiqlari bu k"orp"un"u TARIN, UDUN, SAZIN, CAMIN, ZILIN (Zurnanin), yqin QAVAL v KAMANIN da m"usaiyti il ifa olunan mugam sdalari altinda kecirdilr. Xyaln Allahin rsi-lasina y"ukslirdilr. Bununla aciq n"ukbbr (g"oylr) qarsisinda g"unahlarini yuyur, tmizlnir, mnn paklanirdilar. Daxiln rahatlanaraq sabaha yeni ruh, yeni sbr, yeni mna dolu "ulviyytl g"oz acirdilar…

Ciqqir At Ss at demkdir. Guya akkadcadan “H"und"urd tikiln” kimi trc"um olunan mbd ona g"or bel adlanirdi ki, onu insanlarin g"oylr dua g"ondrcyi m"uqdds ocagi kimi insa edirdilr. Sadc mixi isarlrd biz mxsus sslr yer olmadigindan, mbdin adini Ziqqurat oxuyub, ona da bir thr dediyim anlami vermy calisirlar. Mhz hmin mbdin divarinda qtranlanmis x"ususi taxcadan tapilan mixi yazili silindr biz Ussaq ("Ussaq kimi d yazilir) mugami bard yazili mlumati catdirir. Demli, mbddn hl minillr "onc d mugam oxunurdu, Ciqqur At mbdinin yaranmasina tkan verirdi. Yegipet piramidalarinin, Kir v Lenin mavzoleylrinin memarliq "usl"ubuna tkan vermis unutdugumuz bu Mbd hllikilk sdasini Cabbar minin ifas inda esitdiyimiz mugam sntinin drin k"oklrini indiy qdr "oz"ul"und qoruyub saxlayb.

Xalq yazicisi Anar "oz"un"un thtls"uur yaddasi il sanki Ciqqur Ata isar edir:

“Mugamat Srqin, Cnubun smasi, mhz inci-inci ulduzlarla s"uslnmis Dogu-G"uney asimani altinda ifa olunmaq "uc"un naqil edilmisdir”.

Xalq artisti libaba Mmmdov is “Mugamat bizim xalqa Allah vergisidir” deyir.

Hr ikisi n b"oy"uk tarixi hqiqti s"oylyir. “Naqil edilmisdir” v “Allah vergisidir” ifadlri b"oy"uk bir tarixi Hqiqtin inikasidir. Onlari tsdiqlyrk biz d deyirik ki,

Mugamat xalqin tbit m"oc"uzlrin v onlari t"ordn q"uvvlr, hmcinin tkc "oz nslini deyil, b"ut"ov cmiyyti, yni, hm d bir qandan olmayan n m"uxtlif tayfa konqlemeratlarini da daltl idar etmis zadgan (elit) t"urk nsillrin itihiaf olunmus himnidir. Bu himn vasitsil o (cdad), Rbb; Sms-Sms, yni G"uns; Od allahi Ahuraya; Simsk, ildirim, daguna (dagitma) allahi Mrduka, Bahar, urzu v sevgi ilahsi Istr "oz mhbbtini izhar edirdi. Mhz hmin mbdin tavanindan ks-sdayla ulularimiz mugam "ust"und g"oylr ss atiblar, allaha dua-san g"ondriblr, ona l"utfi-krm ediblr. O, insanin b"ut"un varligi il pakliga can atiminin bu hyati zrurtindn, cmiyytin d"urri yoldaki axtarislarinin vacibliyindn, xalqin g"oylr qovusmaqla arzusuna catmaq hsrtindn, onu hatlmis Tbitd m"utlq bas vern obyektiv realliqlari v transformasiyalari drk etmsindn yaranib.

Mugam cdad tfkk"ur"un"un Tbit fonunda bas vern tbii tkam"ul"un"un mhsuludur.

Onu hat edn m"uhitin musiqi dili il ifad trzidir.

Mhz buna g"or d u avaz, u ss Tbitin hr gussind yarana bilmir. Tbit hadislrinin inikasi olan mugam "oz"u bzn Inanca cevrilirdi. Ulularimizin “Narahat etdiyimiz "uc"un kec g"unahimizdan, Ya Rbb, Ya Bari, Ulu Yaradan! dey-dey, Allah qapisin ehtiyatla, xof icind calmagin min illik nnsi azaciq modifikasiyalara vardirilsa da, bu g"un kimi b"ut"un konfessiya v dinlrd saxlanilib, yasayir, faliyyt g"ostrir. Insan insandi, “D"unya g"or-g"ot"ur d"unaysi…”

Asagida sklini verdiyimiz v "ust"undki mixi yazilarinin sirrini acdigimiz silindr dediklrimiz s"ubutdur. Silindrd hr biri 25 stir olan ayri-ayri m"ovzuda iki mtn qazilmisdir. O m"uasir d"ovrd tikiln tarix qovusacaq binalarin "oz"ul"und gizldiln v glcy informasiya "ot"urn kapsul funskiyasini dasiyib. Tam acmadigimiz, ancaq mgzini "umumn anladigimiz I mtnin stirlrindn bel blli olur ki, yazi, Ciqqir At mbdini hansi ild tikmk barddir. Mtnd illrin tbii x"ususiyytlri zodiaklara g"or sadalanaraq qeyd edilir ki, mbdin hansi ild tikilmsi vacib srtdir ki, o bdilik qala bilsin. Onun sirrlrini tam oxuya bilmdiyimiz "uc"un, hllik cap elmirik.

II mtn xalqin mbd m"uracitidir. Onun mixi isarlrdn oxunmus hecalari da, 6000 illik m"ovcudlugu d"ovr"und Ilk df! olaraq stirlrin dqiq acilmis sirrlri d "oz ksini b"ut"un tamligi il asagida tapib. Yazi d"ord df usaq (ussaq) adi ckir.

Ussaqla brabr, digr mixi yazili mnblrdn biz hllik Mahurun, Rahin,Rastin,Dagina (Dagila – Heyrati) v Dem"uzi (Segah) adlarinin da varligini tsdiqlyn yazili faktlar askar etmisik. Son iki mugamin tbitini ks etdirn qisa mlumatdan basqa, qalanlari bard tss"uf ki, digr informasiyaya rast glmmisik. Bu mnada insan d"us"uncsini heyrtd qoya bilck, ilk baxis da tzadli g"or"unn vacib bir amil toxunmaq istrdik. Bu, uzun tkam"ul tarixind hansisa kataklizm zminind "oz kahksanli tarixini unutmus, ancaq “sumerlr bizik” deyn xalqimin tam amneziyaya varmasi fonunda bel, mugamin adlarini v g"or"un"ur "ozlrini d nec varsa elc, oldugu kimi bu g"un qdr qoruyub saxlamasi amilidir.

BU SKILLRD, DEYRDIM, MUGAMATIN YARANMASI, FORMALASMASI V B"UT"UN SRQD POPULYARLASMASI YOLUNDA B"OY"UK ROL OYNAMIS ZIQQURAT (CIQQUR AT) MBDININ

ALT HISSSI REKONSTRUKSIYADAN SONRA G"OSTRILIR.

Asagiaki skildn g"or"und"uy"u kimi, yazilana g"or vaxtil Sinbel daginin "ust"und insa edilmis mbdin tqribn 4–5 mrtbsini brpa etmk m"umk"un olub. Cox qribdir ki, Sinbel daginin adina – yazisinin sirrlrini acdigimiz prizmada da rast glinir.

D"unya turistlrini d"unyanin n ilkin azman Mbdin aparan topraq tacyolunun (sose) agaran qosa cigirlari, qdim Mugam Mbdin uzanan iki Azrbaycanin qosa qollarinin simvolu deyil, bs ndir?

Mbdlr qarsisinda asilmis dairvi mis sindanlar, daha dogrusu, mcmeyilr xalqi mugam fonunda keciriln ibadt sslyn carcilar idi.

Sklin "ust"undki “Sumerian Drum with figure of Ea” – “Ea fonunda Sumer nagarasi” s"ozlri dediklrimizi tsdiq edir. Ea guya ikinci Ziqqurat mbdi olub.