Чтение онлайн

Басшы?а ба?ыну

Арда?ты Пай?амбарымыз М?хаммедке, оны? отбасына ж?не барлы? солих сахабаларына мада?! Алла Та?ала адамдар?а осы ?мірде де, болаша?та да ба?ыт пен же?істі? кілті болып табылатын дінін т?сірді. Раббымыз жал?ыз Жаратушы ж?не Ол ??лдарына не пайда ?келетінін жа?сы біледі. Сонды?тан да Ол олар?а ?зіні? хикметтік ?сиеттерін орындауды ж?не барлы? н?рседе – теология (дін ?ылымы) мен ахла?та (адамгершілік), экономика мен саясатта, отбасымен ж?не ?о?аммен ?арым-?атынаста та?уалы?ты са?тауды б?йырды.

Ислам діні ?рбір адамны? Алла Та?ала ж?не Оны? жаратылысы алдында?ы міндеттерін толы? орындауы ?шін жа?дай жасау?а ша?ырыл?ан. М?ны? кілті – ?діл де парасатты басшыны? басшылы?ымен салауатты ?о?ам ??ру. Жауапкершілікті мойнына алып, Алланы? разылы?ы мен ны?метіне б?ленетіндей хал?ын ал?а жетелейтін басшы сайлау. Ал барлы? м?сылмандар ?з билеушісін ?олдау?а, оны ??рметтеуге, оны? ?діл б?йры?тарын орындау?а, о?ан тек жа?сылы? тілеп, ешбір жа?дайда оны? беделіне н??сан келтірмеуге міндетті.

Халы?ты бас?ару – е? ?лкен жауапкершілік. Халы? бас?ару тізгінін ?з ?олына ал?ан адам иы?ына ?те ауыр ж?к артады. Расында, ?иямет к?ні ?рбір адам ?з ?олында немесе ?олында бол?ан ?рбір адам ?шін жауапты болады. Ота?асы ?йелі мен балалары ?шін жауапты болады. Мемлекет басшысы барлы? ?арама?ында?ылар ?шін жауап береді. Б?л жайында Алла Елшісі: «Сендерді? ?р?айсысы? ?ойшысы?дар, ?ркім ?з отарына жауаптысы?. Имам – ?ойшы, ол ?з ?ол астында?ылар?а жауапты. К?йеу отбасында ба?ташы, ол отбасына жауапты. ?йел к?йеуіні? ?йінде ба?ташы ж?не ол о?ан жауапты. ?ызметші ?ожайыныны? меншігіндегі ба?ташы ж?не ол ?шін жауапты. Бала ?кесіні? мал-м?лкіні? ба?ушысы, ол да о?ан жауапты. Сендерді? ?р?айсысы? ?ойшысы?дар, ?ркім ?з отарына жауаптысы?» (Ахмад, ?бу Дауд, ат-Тирмизи; ?л-?лбани б?л хадисті сахих деп таны?ан). Дегенмен, ?ркім ?з міндетін ат?ара алмайды. На?ыз мумин Раббысынан ?ор?ып, жауапкершілік іздемеу керек, ел бас?ару о?ай іс емес, біра? егер халы? о?ан билік тапсырса, ол барлы? істе ?діл, ??дайдан ?ор?у ?шін бар к?ш-жігерін салуы керек.

Пай?амбарымыз: «Уа, ?бдур-Рахман, ?мір болуды с?рама, ?йткені ?тініші?е орай ?мірші болып та?айындалса?, б?л ?ызметке сен ?ана жауапты боласы?. Егер сен м?нсыз (кездейсо?) та?айындалса?, б?л істе са?ан ж?рдем беріледі» (?л-Б?хари ж?не Муслим). Пай?амбарымыз: «Алланы? атымен ант етемін, біз б?л ?ызметке ?з еркімен келгенді де, о?ан ??мар адамды да та?айындамаймыз», – деді (?л-Б?хари ж?не Муслим). Бір к?ні ?бу З?рр Алла Елшісіне: «Мені осы лауазым?а та?айындамайсы? ба?», – деді. Пай?амбар оны? иы?ынан ?а?ып: «Уа, ?бу З?р, сен ?лсізсі?, б?л жауапкершілік. ?иямет к?ні ол ?ят пен ?орлы? ?келеді ж?не осы лауазымды д?рыс алып, барлы? парыздарын орында?ан адамнан бас?аны? б?рін ?кінішпен тудырады» (Муслим).

?ділдік – билеушіні? е? жа?сы ?асиеті. Жо?ар?ы Т??ір жал?ыз Т?реші, ал за? шы?ару ???ы?ы тек О?ан ?ана тиесілі. Демек, Алла? жер бетіндегі ??лдарына билік берген адам Алла?ты? за?ын ?стануы керек. Сонда ?ана Алланы? разылы?ына б?леніп, ?зі бас?арып отыр?ан ?о?ам береке мен т?тасты??а толы болады. Алланы? шари?атына мойынс?ну ж?не о?ан ?ана?ат ету – иманны? е? ма?ызды ??рамдас б?лігі. Демек, барша м?сылман ?міршілері Алланы? т?сіргеніне с?йене отырып ?кім беруге міндетті, ал ?ол астында?ылары Алла? Та?аланы? Кітабында ж?не Елшісіні? с?ннетінде т?сірген н?рселерге ж?гінуге міндетті.

Алла Та?ала: «Біра? жо? – Раббы?мен ант етемін! «Олар ?здеріне келіспеушілік тудыратын барлы? істерге сені т?реші етіп сайламайынша иман келтірмейді, сосын сені? шешімі?нен ж?ректерінде еш ?ят таппай, толы? бой?сынады» («?йелдер» с?ресі, 65-аят).

Демек, ?кім ?шін Алла??а ж?не Оны? Елшісіне ж?гінбеген, б?л шешімге ?ана?аттанба?ан ж?не о?ан мойынс?нба?ан адамдарда Алла? иманны? бар екенін ?зілді-кесілді жо??а шы?арады. Раббымыз Алла?ты? шари?атына с?йеніп ?кім етпейтін ?міршілерді опасыз, ?ділетсіз ж?не еркін деп ата?ан. Алла Та?ала: «Ал кім Алланы? т?сіргенімен ?кім етпесе, олар к?пір»… «Ал кім Алланы? т?сіргенімен ?кім етпесе, солар залым»… «Кімде-кім Алла т?сіргенімен ?кім етпесе, міне солар азаптылар»…

Шейх Салих ибн Фаузан «Таухид» кітабында былай деп жазды: «Алланы? т?сіргеніне с?йене отырып ?кім ету ж?не со?ан ж?гіну (шари?ат) м?сылмандар арасында туындайтын барлы? даулы м?селелерде ?ажет. ?алымдар теологиялы? сипатта?ы м?селелерді ?з бетінше шешуге ж?гінген кезде бір немесе бас?а мазхаб?а немесе имам?а фанатты? ?стану салдарынан ??ран мен С?ннет м?тіндерімен д?лелденбеген ?кімдерді ?абылдамауы керек. Кейбір м?сылман елдерінде сенетіндей жеке сипатта?ы немесе азаматты? жа?дайда?ы м?селелер ?ана емес, бас?а м?селелер бойынша сот ісін ж?ргізуге ж?не іс ж?ргізуге де ?атысты болуы керек, ?йткені Ислам б?лінбейтін бірт?тас ж?не Алла Та?ала былай деді: ?й, иман келтіргендер! Толы? ба?ыны?дар (я?ни Исламды толы?ымен ?абылда?дар), («Сиыр» с?ресі, 208-аят); «Кітапты? бір б?лігіне сеніп, бір б?лігіне ?арсы боласы?дар ма?», («Сиыр» с?ресі, 85-аят).

Сонды?тан барлы? м?з?абтарды ?станушылар ?з имамдарыны? с?здерін ??ран мен С?ннетке с?йкестендіріп, ??ран мен С?ннетке с?йкес келетін за?дарды ?станып, бас?аны? б?рін теріске шы?арып, со?ыр фанатизмді таста?аны ж?н. Б?л ?сіресе сенім мен идеология?а ?атысты барлы? білім мен за?дар. Барлы? имамдар б??ан назар аударсын, Алла? оларды ра?ымына алсын, егер адам б??ан ?айшы ?рекет жасаса, онда ол ?зін соларды? ?атарынан деп санаса да, оларды? ізбасары болып табылмайды ж?не м?ндайлар туралы Алла?: «Олар ?здеріне хатшылар мен монахтарды алды ж?не ?ожайын ?ылды, Алладан бас?а ж?не М?риям ?лы М?сіх…» («Т?убе» с?ресі, 31-аят).

Б?л аят тек христиандар?а ?ана емес, сондай-а? олар сия?ты ?рекет ететіндерді? барлы?ына ?атысты, кімде-кім Алланы? ж?не Оны? Елшісіні? ?мірлеріне ?айшы ?рекет етіп, Алланы? т?сіргеніне ?арап емес, адамдар?а ?кім шы?аратын немесе олар?а осындай шешімді талап ететін кез келген адам?а ?атысты. ?з н?псісін ?ана?аттандыру ?шін ?зін шынайы мумин деп санаса да, Исламнан ж?не Алла?а деген сенімнен шы?ты. ?йткені, расында, Алла Та?ала осындай н?рсені ?алайтындарды? барлы?ына с?гіс айтып, оларды? мумин деген с?здерін ?тірік деп ата?ан».

Сонымен, Алланы? за?ынан бет б?р?андарды Алла к?пір деп атайды. Біра? кейде б?л ?лкен к?пірлік т?рінде болады, ол адамды м?сылман ?ауымынан тыс ?алдырады, ал кейде кішігірім к?пірлікке апарып со?тырады, б?л адам м?сылман болып ?алады. Б?л на?ты жа?дайлар?а байланысты. Шейх Салих ибн Фаузан «Таухид» кітабында былай деп жазды: «Ендеше, егер адам Алланы? т?сіргеніне с?йене отырып ?кім шы?аруды? ?ажеті жо? деп есептесе ж?не оны? ???ы?ы еркін деп есептесе. Б?л м?селеде толы? та?дау жасаса немесе Алла?ты? шешіміне нем??райлы ?арап, бас?а за?дар мен азаматты? за?дарды Алла? т?сіргеннен жа?сыра? деп есептесе, бізді? заманымыз?а с?йкес келмейтін болса немесе Алла?ты? бергеніне с?йенбей шешім ?абылдаса. К?пірлер мен екіж?зділерді? к??ілінен шы?у ?шін т?сірілген болса, б?л оны? к?пірлігіні? ?ЛЫЛЫ?ЫНЫ? к?рінісі болады. Алайда, егер адам сотты ж?ргізгенде Алла т?сірген шари?ат?а с?йену керек деп есептесе, біра? іс ж?зінде одан ауыт?ып, сонымен бірге б?л ?шін жаза?а лайы? екенін мойындаса, онда ол б?лікші болып, ??дай?а ба?ынба?ан к?йде, кішігірім к?пірлік к?н??а тап болады. Ал егер адам Алла?ты? ?мірлерін (шари?атты) білмей, оны білуге бар к?ш-жігерін салып, біра? ?ателессе, ол ?ателескен адам, ?рекетіні? сауабын алады ж?не оны? ?ателіктері кешіріледі».

Ислам Ибн Таймия «Минх?ж ?с-Сунна ?н-Н?б?уия» кітабында былай деп жаз?ан: «Алла?ты? Елшісіне т?сіргеніне с?йеніп ?кім шы?аруды ?ажет деп санамайтын адам к?пір екені к?м?нсіз. Алланы? т?сіргенін ?станбай, ?зі ?діл деп сана?ан н?рсеге с?йеніп, адамдар арасында ?кім шы?ару?а р??сат берген адам?а да солай. Шынында да, ?діл билікке ?мтылмайтын ?ауым жо?, біра? б?л ?ауымдасты?ты? діндері к?бінесе ?лкендеріні? ?стан?анын ?діл деп санайды. Дегенмен, ?здерін м?сылман санайтындарды? арасында да к?бісі ?з ?кімдерін Алла т?сірген шари?атта ешн?рсе айтылма?ан ?дет-??рыптарына с?йенеді. Б?л, мысалы, ?з ата-бабаларыны? д?ст?рін ?станатын, ??ран мен С?ннетке м?н бермей, осылай істеу керек деп есептеген т?уелсіз билеушілер бол?ан б?д?уиндер арасында бай?алады, дегенмен д?л осы к?пірлік болып табылады. . Оларды? к?пшілігі Исламды ?абылдап ?лгерсе де, ?міршілер ?стан?ан д?ст?рлер бойынша ?кім шы?аруды жал?астыруда. Егер б?л адамдар тек Алла? т?сірген н?рсеге с?йене отырып ?кім шы?ару?а болатынын білсе, біра? оны іс ж?зінде ?станбай, о?ан ?айшы ?рекет жасау?а р??сат етсе, к?пір болды».