Слова аб палку Ігаравым, Ігара, сына Святаслаўлева унука Алегава
Шрифт:
Пяюць дзевы на Дунаі, галасы плывуць праз мора і да Кіева. Ігар едзе па Барычаву да святое багародзіцы Пірагошчай. Рады староны, весялы гарады.
Спяяўшы песню старым князям, а пасля маладым пяяці:
«Слава Ігару Святаслаўлічу, буй-туру Усеваладу, Уладзіміру Ігаравічу! Здароўя князям і дружыне, выступаючым за хрысціян на войска паганых! Слава князям і дружыне!» Амінь.
Заўвагі
...расцякаўся мысляй... — г. зн. вавёркай.
..харобраму Імсціславу, што зарэзаў Радзедзю... — маецца на ўвазе Мсціслаў Уладзіміравіч, брат Яраслава Мудрага, князь тмутараканскі і чарнігаўскі, які, па летапісных звестках, атрымаў перамогу ў адзінаборстве з касожскім князем Радзедзем.
Раман Святаслаўліч — унук Яраслава Мудрага, князь тмутараканскі (забіты ў 1079 г.).
...ад старага Уладзіміра да Ігара сягачаснага... — ад Уладзіміра Манамаха (1053—1125) ці Уладзіміра Святаславіча (пам. у 1015 г.), вядомага сваімі шматлікімі паходамі супраць ворагаў Рускай зямлі, да Ігара Святаславіча ноўгарад-северскага (1151 —1202).
...салоўкай па дрэву выдумнаму... Дрэва выдумнае– метафарычны выраз, які абазначае дрэва паэзіі, дрэва песень.
Траянавы сочачы след... — існуюць розныя думкі вучоных адносна паходжання слова «Траян». Яно сустракаецца ў «Слове» яшчэ тры разы: «Былі векі Траянавы», «Дзевай узышла на зямлю Траянаву», «У сёмы Траянавы век». Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што тут маецца на ўвазе шлях рымскага імператара Траяна (53-117), з паданнямі аб якім звязаны «Траянавы валы» на Украіне і ў Румыніі.
Велес, або Волас — язычніцкі бог дастатку і багацця, апякун мастацтва.
Сула — левы прыток Дняпра.
Трубы трубяць у Ноўгарадзе... — маецца на ўвазе Ноўгарад-Северскі, на р. Дзясне.
Пуціўль — невялікі горад Ноўгарад-Северскага княства.
Кметы — тут: добрыя, выпрабаваныя воіны.
Дзіў — міфічная птушка, у дадзеным выпадку варожая рускім.
Пасулле — пагранічная з палавецкім стэпам вобласць па р. Суле.
Сураж — цапер г. Судак.
Корсунь — г. Херсанес.
Тмутараканскі балван — магчыма, адна са статуй, якія былі збудаваны ў III ст. да н. э. у гонар язычніцкіх багоў на Таманскім паўвостраве каля Тмутаракані, або пагранічны слуп, камень.
Алегава гняздо харобрае... — аўтар «Слова» мае на ўвазе родзічаў князя Алега Святаславіча, дзеда князя Ігара, якія прымалі ўдзел у паходзе супраць полаўцаў.
Гза, Канчак — палавецкія ханы.
..хочуць прыкрыці два сонцы... — г. зн. два князі — Ігар і Усевалад.
Глебаўна — жонка Усевалада Святаславіча Вольга.
Барыса ж Вячаслаўліча нядобрая слава на суд прывяла на апошні.. — Барыс Вячаслаўліч — унук Яраслава Мудрага, загінуў у бітве на Няжацінай ніве (каля Чарнігава) у 1078 г.
3 таей жа Каял-ракі Яраполк палялеяў... — адно з цёмных месц «Слова».
Алег Гарыслаўліч — Алег Святаславіч (пам. у 1115 г.), дзед Ігара. Міжусобіцы гэтага князя прынеслі многа гора Рускай зямлі, за што яго ў народзе і празвалі Гарыславічам.
...жыццё Дажджбожага ўнука... — г. зн. рускага народа.
Карына, Жэля — міфічныя вобразы, якія ўвасаблнюць плач, смутак.
...наводзячы смагу людзям у полымі рогу... — маецца на ўвазе якісьці пахавальны звычай.
...пабыло каля Плеснеску на балоні, каля нетраў Кісані... — цёмнае месца, адно з самых цяжкіх у сэнсе тлумачэння.
Бусавы часы... — Бус — відаць, адзін з вядомых сваімі перамогамі палавецкіх ханаў.
...помсту лялеюць Шараканаву... Шарукань — палавецкі хан (дзед Канчака), які пацярпеў паражэнне ад рускіх войскаў у 1106 г.
«О мае сыноўцы, Ігару і Усеваладзе!..» — сыноўцы — пляменнікі; тут у больш шырокім сэнсе, бо на самай справе Ігар і Усевалад былі стрыечнымі братамі Святаслава, старэйшага ў родзе.
...з магутамі і з татранамі, і з шальберамі... — некаторыя даследчыкі «Слова» лічаць, што гэта назвы плямён цюркскага паходжання, якія служылі ў чарнігаўскім войску.
Рымаў — горад, захоплены і зруйнаваны полаўцамі пасля перамогі над Ігарам.
Туга і нудота Глебаву сыну! — маецца на ўвазе пераяслаўскі князь Уладзімір Глебавіч, які неўзабаве пасля заняцця Рымава быў цяжка паранены ў баі з полаўцамі.
Княжа вялікі, Усеваладзе! — Усевалад III Юр'евіч «Большое Гнездо» (1154—212).
...удалымі Глеба сынамі... — дзецьмі князя Глеба Расціславіча Усеваладам і Уладзімірам.
Ты, буй-Рурыча, й Давідзе!.. — Рурык — князь перамышльскі, Давід — князь смаленскі; абодва браты Распіславічы — удзельнікі паходу супраць полаўцаў у 1183 г.
Галіцкі Асмамысле Яраслаўле! — магутны галіцкі князь.
Угорскія горы — венгерскія Карпаты.
...буй-Рамане, і Мсціслаўле! — відаць, маюцца на ўвазе Раман Мсціславіч, князь уладзіміра-валынскі (1169—1202?), і яго стрыечны брат Мсціслаў Яраславіч, князь луцкі (пам. у 1226 г.).
Хінова, Літва, Дарамела, яцвягі... — тут: народы і плямёны, з якімі ваяваў Раман Мсціславіч; хінова — відаць, славянская назва гунаў; яцвягі, дарамела — літоўскія плямёны. Рось — правы прыток Дняпра. У той час — пагранічная з палавецкім станам рака.
Інгвар і Усевалад і ўсе тры Імсціслаўлічы — не благога гнязда птахі шасцікрылыя... — маюцца на ўвазе браты Інгвар і Усевалад Яраславічы, а таксама, відаць, сыны Мсціслава Ізяславіча — Раман, Святаслаў, Усевалад — князі валынскія. Эпітэт «шасцікрылыя» ідзе ад асаблівасці апярэння крылаў сокала.