Чтение онлайн

Што гаварыць ужо пра вайну. Людзей ані не шкадавалі, а лесу і пагатоў…

Вайна спапяліла сёлы, разбурыла гарады. I на усё зноў трэба быў лес — аднаўляць шахты, ставіць хаты, укопваць тэлеграфныя слупы, лажыць пад рэйкі шпалы… Чугрэі, студабекеры, а потым і МАЗы цягнулі, валаклі дзень і ноч бярвенне на станцыю. Дрэвы пляжылі ужо не звычайнымі п іламі, а электрычнымі…

Лагі з лясное вёскі сталі неўпрыкмет палявою.

Каб прывезці воз дроў, трэба трасціся на калёсах вёрст пятнаццаць. Скажы, што некалі лес быў зусім побач, каля самай вёскі, — не павераць. Няма ужо і тых брадоў, балацявін, альсоў і беляў, што сустракаліся ледзь не на кожным кіламетры. Шыр, прастор — вокам не ахапіць!

(Б.Сачанка)

рэха — эхо

увечары — вечером

рамантаваць — ремонтировать

хмара — туча

азірнуцца — оглянуться

долам — низом

моцна — сильно

кветка — цветок

сюд-туд — туда-сюда

ураніцы — утром

пляскаць — хлестать

трыднёўка — трехдневна, три дня

абвесціся — очертиться

колам — кругом, колесом

класціся — ложиться

вьірай — теплые края, куда летят птицы на зиму

Пакровы— 14 октября

альбо, або — или

мяцеліца — метель

Куцця — первый день Рождества

шэрань — иней

тлусты — жирный

тутэйшы — местный; здесь: эти, вот эти

чыгунка — железная дорога

спачатку — сначала

вёска — деревня

трэба — нужно

церабіць — высекать, вырубать

хмызняк — кустарник

ламачча — лом

заплываць— затягиваться, заноситься илом

большаць — делаться больше, большим

абсяг — простор

мястэчка — местечко (городской поселок)

штогод — ежегодно

уга — ох, ой

пляжыць — уничтожать

1. Прочитайте по-белорусски цифровые записи в следующих выражениях. Словесные названия цифр выступают здесь в разных формах косвенных падежей, о чем шла речь в грамматической справке к уроку.

Каля 12 гадзін. Не больш за 1350 рублё ў. Узнагароды ўручылі ўсім 11 спартсменам. Клуб 4 канёў. 3 500 рублямі. На 2 яблынях. У 2 пакоях. 3 2 дзяўчынкамі і 3 хлопчыкамі. Перад 525 слухачамі. Ад 44 да 47 градусаў. Ссутулены 7 дзесяткамі год. Вызначылася 6219 ачкамі. Недабралі сёлета каля 500 кілаграмаў з гектара. Трактар з 4 вядучымі коламі. 82-кватэрны дом. 97-градусны спірт.

2. Замените цифры в предложениях формами собирательных числительных.

(7) дзяцей стаяла побач. (П. Броўка) (2) мужчын капалі бакавы равок ад канала. (Я. Маўр) Дык ён адпрасіўся у начальства на (2) сутак дадому. (К. Чорны) У старшага брата (5) дзяцей. (П. Пестрак) У прасторных панскіх санях сядзела (4) людзей. (3. Бядуля) «Але ганоў з (6) заарала?» — «Э, болей! Ганоў з (8)». (Ц. Гартны) Марцін не абы-які работнік — адзін за (3) працуе ў гаспадарцы (П Пестрак) Усе (4) хлопцаў скончылі васьмігодку сёлетняй вясной (Т Хадкевіч) 3 дзесятага класа пайшло на фронт (16), прыйшло толькі (4) (I Навуменка)

3. Переведите на русский язык и обратите внимание на грамматические особенности этих белорусских словосочетаний и им подобных.

А дваццатай гадзіне. Дзён тры таму. Палова на пятую гадзіну. Першыя пяць кіламетраў. На дзён тры хопіць. За паўсотні ці болей вёрст. Дзве трэція агароду — бульба. Паўсотні год прамінула. Разоў са тры ці чатыры. Больш за сто тысяч. Кіламетры за тры ад вёскі. Менш за дзвесце год. Тыдні са два не было яго. Тры невялі к ія пакоі. Цэлыя тры доўгія гады. Чалавек з пяць не прыйшло. Разы два бачыў, не больш. Гадоў яму за пяцьдзесят ужо.

4. Ознакомьтесь с некоторыми образованиями от числительных и обратите внимание на их значение (и отличие от русских соответствийим)

Палова — половина, трэць — треть, третина, чвэрць — четверть, четвертина, чвэртка — четвертушка, четвертая часть;

двойчы — дважды, тройчы — трижды;

траяк — трешка, трешница, шастак — алтын, васьмак — осьмушка;

пяцярня — пятерня (пальцев), пятерик (лошадей), чацвярня — четверик (лошадей), шасцярня — шестерик (лошадей), трайня — тройня, двайняты — двойня;

чацвярык — четверик (посуда),

удвая— вдвое, утрая — втрое, у чатыры разы — вчетверо, у пяць разоў — впятеро;

удвух, удвох — вдвоем (о мужчинах), удзвюх, удзвёх — вдвоем (о женщинах), удваіх — вдвоем (о лицах разного пола или о малышах), утрох — втроем (только о женщинах или только о мужчинах), утраіх — втроем (о лицах разного пола или о малышах), учатырох и учацвярых — вчетвером (то же, что и утрох и утраіх}, упяцёх и упяцярых — впятером (то же), ушасцёх и ушасцярых — вшестером (то же) и т. д.;

па-першае — во-первых, па-другое—во-вторых, па-трэцяе — в-третьих и т. д.,першы — первый, пяршак — первач, першынец — первенец, перш — прежде, сперва, перш-наперш — прежде всего, перво-наперво, першакласнік — первоклассник, першаступенны — первостепенный, першабытны — первобытный, першасны — первичный;