Чтение онлайн

Ехэ сэсэн нэгэ багтай шэбшэд гээд, хэлэбэ: ' — Буляалдаан неэнэй эхэдиинь дсарагтун.

Хоёр сэсэд гэр гэртээ харяад, унеэдээ туугаад ошобод. Ехэ сэсэн буляалдаан неэень баряад, борьбын минаадаба. Тиихэдэн хажуудан байан эхэн мрэбэ. Тэрэ незнэй мрэр ехэ сэсэн хэлэбэ:

— Энэ мрээн неэн буляалдаан неэниитнай эхэн. Ши, бага, сэсэн, неэгээ аба! — гэбэ.

Тиижэ ерээд ехэ сэсэнэй гэртэн орожо таамаг хрндии хэлсэжэ, таршагаар хэмнэн зугаалабад, айхан хрндии хэлсэжэ, араар хэмнэн зугаалабад. ШШ

Ндйрляжа байхадаа бага сэсэниин иижэ ураба гэхэ: — Бага наандаа нэгэ дэр хээрэ хонидии адуулажа ябабаб. Тиижэ ябахадамни хажууда мни дурбэн хун ерэбэ. Мэндэ амар хэлсээд нэгэнинн хэлэбэ: "Бидэ эсэгэйн дурбэн хубуудэб-д*. Эсэгэмнай ухэхэдээ дурбэн хубуундээ нэгэ дохолон сагаагша гуу улеээн байба. Тэрэ ггээ бидэ хубааан байба бди иижэ: ехэ ахамнай толгойен абаан юма, гурбан бага хубуу-диин нэжээд хул а балан байгаа. Мун болходо тэрэ гуумнай хээрэ бэлшэжэ ябаад, хунэй хурээ бала даража ороод, таряа эдеэ. Тэрэ таряанай эжэн манаа потрав нэхэжэ байна. Дуу-мэйн ноедууд тэрэ хэрэгые шуугээд, иимэ тогтоол га р га а юм: душэн пууд талха тулэхэ гэжэ. Тэрэ душэн л у уд талхайе бидэ хайшан гэжэ хубаажа тулэхэ юумабди? — гэжэ. — Тэрэ хэрэ-гиие тани ойгоор хайшан гэжэ илгаха хэрэгтэйби? Ехэ сэсэн, хэлэжэ угыга", — гэбэ. Ехэ сэсэн нэгэ бага доошоо хаража уутаад хэлэбэ:

— Бага хубуундэ дохолон хул тудаан байгаа, тэрэ хубуун юма тулэхэгуй юм. Дохолон хул таряа гэшхээгуй. Ехэ ахань' хоёр, хуби тулэхэ юм, юум гэхэдэ: толгой баран бэеые мэдэжэ абадаг юм, хоёр дунда хубууд арбаад пууд тулэхэ юма, юм I гэхэдэ айн хулнууд муу хулиие шэрэжэ ябаан юма.

Тэрэ илгабариие хоёр бага сэсэнд збшбэ. Тиижэ зу-гаалажа уугаад, ехэ сэсэн дунда сэсэнээн иижэ ураба: щ

— Ахайн Ирхудэй толгой Улаан Залаа Мэргэн Дэгэйн мэдээндэ байдаг байгаа. эн тэрэ дайдые эжэлээд, та ига да ябаан ангуудын баа эжэлэдэг байгаа юм. Тэрэ тайгадаа агнажа ябааар, Улаан Залаа Мэргэн Дэгээ хубуун нэгэ та рил эреэн буга хараба ха. Номо аадагаа абаагуй юума ад, гэртээ ошобо ха, номо аадагаа асараха гэжэ. Тэрэ амаандан Ту-иэршиин хубуун Бара тургэн тэрэ бугайе харбажа унагаага^ад, шорложо эдихэ гэжэ шамдажа байба ха.

Дунда сэсэн д хаража, нэгэ мирад гэжэ хэлэбэ гэхэ:

— Тэрэ бугайе нэгэ харбалгайн* газарта барижа гд, Улаан Залаадаа харбуулжа, оноо хадан буугаен еэндэ гэхэ.

Гурбан сэсэшулнд туниие збшбэ. Тнэээ хойшо болходон гурбан сэсэн нэгэдэжэ, нэгэ газар ууба ха. Сэсэниин ехэдэ, сумэгэниин бдндэ гурбалдайн гурбан* сэсэн буте тааха, бухэлиие намнаха юмад сууда орожо, сойда хатаража байгаа юм.

Нэгэтэ Гурбалдайн гурбан сэсэндии гэртээ уухадан, хоёр амаган оробо ха. Мэндэ амар хэлсээд, тэдэ амагад хэлэбэ:

— Бидэ хоёр базанадабдн, хоюулаа аха дуу хоёрой памага-дабди. Хоюулан иэжээд нэжээд хбтэй байба бди. Тэрэ хоёр хбднай эрээмэ сасуу хоёр байгаа юм. Нэгэ 1?уни хоюулан хбдээ тэбэрээд унтаан юмабди. Нэгэнээмнай хбн угл бодоходомнай хэшэжэ байгаа юм. лээн нэгзэ мнв болоходон буляалдажа байнабди. Гурбалдайн гурбан сэсэЯЯН

манай хэрэг илгажа угыта.

Гурбалдайн гурбан сэсэн тэрэ амагадые лээн хбея асаруулба. Ехэ сэсэниин тэрэ хбниие абаад, элмэеэ баряад далайба, хоорондоогуурин хахара сабшаад, нэжээд нэжээдээр

угэхэ гэжэ. Тиихэдэн нэи эхэн хэлэбэ:

— Хбемнай аланхаараа, энэ амганда угэгты! — гэжэ. Тиихэдэн нг амганиин хэлэбэ:

— Сабшагтуй, хэндэшье хртэйгй байг! Гурбалдайн гурбан сэсэн тэрэ амагадай хрид дээрэээ

илгажа, хбе сабшахагй гээн амгандан гэжэ табиан гэлсэхэ.

53. ГУРБАЛДАЙН ГУРБАН СЭСЭН

Гурбалдай гээши хун гурбан хбтэй байгаа'. Тэрэ гурбан хбн худмури хээ

убэй гэртээ уу ууаар эсэгэеэ далан улаан хэри идежи дуу-

Ьашхоо. Тиихэдэ д хбниин ахааан урана:

— Аха, аха, хаанапаа ерээбши?

Ахан хэлэнэ:

— Хуйтэн голой сэлеэнээ ерээб.

— Хйтэн гол гэжи голооо гараан горхоо хэлэныштаа?

— Голооо гараан горхонши аан, тураг шубуун дэбзжи гараа бэй има.

— Тураг шубуун гэжи тугаар гараан бульжуиуурай х-бн бульбурайхани хэлныштаа?.

— Бульжумуури хбн бульбурайханшни хадаа хаан х-"и алтан орьег дээрэ уужи, хоёр даляараа газар хадхажи байиима.

— Хаан хнн алтан орьег гэжи харса хни урса хэныйш-

таа?

— Харса хни урсаши аан хоёр нохой хоёр эрхиндэн

уугаад, дуу дуугаа дуулалдаа бэй байиима.

— Хоёр нохой гэжи хоёр нохоёо нойтон глг хэлныштаа?

— Хоёр нохойн глгнши аан, Шингэлтйн дабаан дэ дшен пд туулга даажи гараиима.

— Шингэлтйн дабаан гэжэ бог-аг адхаан болдогоо хэл-ныйштаа?

— Бог-аг адхаан болдогши аан, ялгайн ябар халхала-

иима.

— Ялгайн ябар гэжи гл дэшин шируу хэлныйштаа?

— гл дэшын шируушии аан, хоёр сэсэн хр хэлсэ-жи байаар хэлэеэ хлдшхниима.

— Хоёр сэсэн гэжи хоёр хэлхеэ тульмага хэлныйштаа?

18'

5

275

— Хоёр хэлхэй тульмагши аан, хэлхэ хр дутаа бэй има. Тиигээд гэртэпээн Хартагай хаани нэрэ др ошохомнай

гэжи тхрэбэ. Тхрд ошоо. Ошоходон айл байгаа. Ехэ хубуунннн тэрэ айлда ороо. Ороходон, гэрэй эжин гэртээ убэй. Гэртээ убэй байхадан, ахааан хоёр д хбниин у-раба: '

— Ямар хунээдэ орообши? — гэжи.

— рн нюдээ рмдк хнээдэ орооб.

Тиигээд саашаа ябана. Баа нэгэ хнэй гэр байхада тэндэ дунда хбниин оробо. Дунда хбнээн урана:

— Хэнээдэ орообши? — гэжи.

— орон дахатай хунээдэ орооб.

Бапа саашаа ошоходон нэгэ гэр байгаа. Тэндэ бага хбу" ниин оробо. Тэрээнээн урана:

— Хэнээдэ орообши?

— Сагаан морьтой хунээдэ орооб, — гээ.

Тиигээд саашаа ошоходоо тэрэ ороон улааа хсээ. Х-сээд, урайн ороходоо, ахан хэлэнэ:

— Энэ минии ороон гэри эжин.

— айши гээд таняабши? — гэхэдэн:

— Нюураа угаагаад, угаадааа хушаа бэй иима, тэрээ-гриин таняаб.

Нг хбгээ хсээд, дунда хбниин хэлэнэ:

— Минии ороон гэри эжин ЭНЭ. t

— айшан гээд таняабши?

— орон дахаяа эжирээд мд эн, тэрээгрин таняаб.

Урайн ороод инеэлдээд ябана. Гурбатхи хгээ хсээд, бага хбниин хэлэнэ:

— Минин ороон гэри эжин энэ, — гэбэ.

— айшан гээд таняабши?

— Сагаан морёо унахадаа ильбээд унаа эн, тэрээгрии таняаб.

Тиигээд Хартагай хаанаа нэрэ др зугаалаба. Зони тархада тэрэ гурбан хбн хаандаа заагаа: — Энэ гурбан хбн мани урай орходоо шоглоо ан, — гэжи.

Тиихэдэн хаан ураба: