Чтение онлайн

— Зб, зуб! — гэжэ бгэн хэлэбэ.

Ми гэ дуугардаггй айлшан гээшэнь хун шэнгеэр аятай зохидоор хубсалуулан саан хун байшоо. "Сэсэ мэргэндэ" тоотой гурбан ламанар хн зоной дунда наадан болОжо, гэ дуушьегй, ргэл мргэлшьегй мордобод ха. Тэдэнэй мордо-ои хойно бодомжотойхон бгэн залуу хбдтэ айн хурдан моридые унуулаад, иигэжэ захиба:

— Тэрэ гурбан ламанарые хусед, зн гар талаарнь нгэр-"э, урдуурнь гараха зуураа, холо ойро хоёр хэды шэнээн зайтайб? гэжэ асуугаарайгты, — гэбэ.

Залуу хбн ламанарай зн rap талыень барижа нгэ-рд мрыень отолоод гараха зуураа:

— Холо ойро хоёрой талань хэды шэнээн зайтайб? — гэжэ ураба. Гурбан ламанар гэ дуугй байжа гэбэ.

— Альга дарама зайтай! — гэжэ моришон хбн. харюу гэбэ.

Залуу хбдэйнгээ бусажа ерэхэдэнь, ямар харюу гэбэб гэжэ бгэн асууба.

— Гурбан ламанар амандаа аагаа замбаа мхээн шэнги дуугай исэрбэ. Харин залуу моришон хб(ниинь "альга дарама зайтай" гэжэ харюусаба.

— Тон зуб харюу! Тон зб харюу! — гэжэ бгэнэй хэлэхэ-дэнь, хун зон збшбэ.

— Заа, холын сууда "сэсэ мэргэн" гэжэ суурхаан дасан дуганай гурбан ламанарые урихыеншье урибабди. Сэсэ мэр-гыень туршахыса туршаба гээшэбди. Энээн тухайда хэн юу хэлэхэб? — гэжэ бгэн асууба.

— Арбан сагаан хонимнай ахаргй арюухан, айлшаар ерэ-Ъэн ламанар харюугй амархан, — гэжэ. нэгэ ётто гэтэй хнэй дуугархадань, тэндэ байгшад гэрэйнгээ доолтор энеэлдэн,

шаг шууяан- болошобо.

— Зб гэбэл з<б\ "Тарган морин айнда тоотой, ноед ламанар сэсэндэ тоотой агша". Манай таамаг хндэ ёые хэн хн тааба гээшэб? "Сэсэ мэргэндэ" тоотой дасан дуганай бдун хара ламанар г, а ли тала хд нютагай арбан зургаан ва< атай моришон хбн г? — гэжэ айл тииргэиэй аха заха буурал толгонтой, бодомжотойхон бгэн таанар бгэдэндэ иимэ асуудал табижа байна.

35. ХАБШАГ НОРБО

Хабшаг Норбо гэгшэ хууртэ бэрхэ, улаан хэлэтэ хуниие урдаа оруулхагй хн гэжэ олоной дунда суутай байба ха. Ойро шадар тэрээнтэй шашал-даха хунэй угы болоходонь, бэр дшэн юэн хушуунда ошожо, амбанараар сэсэ буляалдахам гэжэ ябашаба гэхэ.

Аян замда ябааар байтараа, бэр душэн юлэн хушуунда духэжэ ошобо. Хоёр модо гартаа баряад, амбанай хаалгын уудэндэ зогсобо. Амбаниие дайраха сэдьхэлтэй: нохойн хусаад гуйжэ ерэмсээр, нэгэ модоо аман соонь хээд, нугдэ модоороо сохижо ганЛчнуулжа ябаад, амбанай гэр тойрон гйбэ ха.

Тиигээд Хабшаг Норбо мур дээрэхи ургэбшэеэ абажа, амбанай гэр дээрэ "нярд" гэтэр абяатайгаар хаяжархиба. Гэртэ ороод, мэндэ зугаагуй, баруун тээ байлан тушэлгэтэй шэрээ дээрэ уушаба. "Намайе доромжолбо" гэжэ анаад, амбан ха-раалаар "угтаба:

— Нохой юундэ сохёобши?

— Зугр би Шагжаа бандиин ахилтай хунби, нохой сохи-ходо бараг юм бэзэ, — гэжэ лама бэшэшье аа, зорюута дуугарба.

— Гэр дээрэ юу хаяабши?

*- Гэлэн ламын нюрганда ябаан юумые гэр дээрэ хаяхада яалай.

— Лама, хаанааабши?

— Би Даа хуреэнээб.

— Даа хуреэншни хаана юм?4

— Далан дабаанай саана, долоон уулын эрмэгтэ.

— Тэрэшни хаана юм?

— Ундыхэд ши харахагйш, ургэхэд би даахагуйб.

— Энэ юун дээрэ луунаш? — гэжэ тушэлгэтэй шэрээгээ зааба.

№

— Таб гэжэ уудаг, тангад ямаанай нооон.

— Энэ юун дээрэ hyyrfaui? — гэжэ тшэлгэтэй шэрээгээ

заана.

— Далан хониной даахи, дайдын хандагайн сэМгэн, тб

хндэ зорюулан тшэлгэ гээшэ.

— Урда тээшни юун бэ? — гэжэ шэрээ заажа урана.

— Ун aha н модоной хатангир орбон ааб даа.

— Яахадаа?

— Ши юу ярнжа байнаш! Хахалхада зартагай болодог юи,

харуулдахада сэбэр болодог юм. этэлхэдэ иилэбэри гарадаг

юм. Зйхэдэ шэрээ болодог юм, — гэбэ.

Амбан гэдэнь тороод, улагашан ууаар, амган тээшээ хилам гэжэ Хараад:

— Минии дэнзэтэй малгайе абажа гэлши, — гэбэ. Тиигээд

малгайнгаа дэнзын шрэ харуулаад:

— Энэ юун бэ? — гэжэ асууба.

— Улаан шэлээр минии урда орохомни Тээ гш? Ярнха саг болоо haa, би яринаа, — гэбэ.

Тиигэжэ бодомжогуйгр дуугархадань, амбанай амган сухалаа хрэн:

— Амбанай урдааа ама юундэ гарабаш? — гэбэ.

— Гэргэн аа! Зугр, зугр! Шамаар турэ барюулха гэжэ абаа бэшэ, харин тлыеш абаха гэжэ абаан байгаа бэзэ, — гэжэ Хабшаг Норбын дуугархада, амбан хэлэхэ гэгй болохо-доо, амаа ехээр ангайн энеэгээд, Хабшаг Норбые хундэлхын ехээр хндэлжэ, дэш гэхэ.

Хабшаг Норбо нэгэ хоноходоо нэгэ амбаниие торгобоб гэжэ урмашаад, хоёрдохи амбанайда ошобо ха. Амбанай амган уг-тан гараад:

— Манай тэмээн ботоголоод байна. Хл сзэртэй, — гэжэ хо-

рибо ха.

— Бурханай шаби ботогоноо доро болоо гу? — гээд, Хабшаг Норбо гэртэнь орохоор тэглнэ. Хурдан хурса гэтэй хн энээн тойромнай бии болоо гэжэ дуулапан хадаа амбан уулза-хагйе бодоод:

— Манайхи хл сээртэйбди, — гээд урдааань тлхинэ ха. Хабшаг Норбо дэнэйнь богоо дээрэ хэбтээд:

— Сээргй сээжэ гэртэ байг, сээрТэй хул газаа байг, — гэжэ дуугархадань, амбан яахашье аргагуй болоходоо, оруулха баа-тай болобо. Хабшаг Норбо орооор сэхэ амбанай ямбата шэрээ дээрэ уушаба. Амбан ябан уужа:

— Ноён, шамда хэн уудал угб? — гэбэ.

— Зон гээн юм! — гээд — Танда нохой луудал хэн гээн ааб? — гэжэ асуухадань, амбан угэ дуугуй Хабшаг Нодбодо тороод уужа гэбэ.

Хабшаг Норбо арад зоной дундааа гараан хбн хадаа амбан ноёд, ламанарые хурдан хурса угр торгоожо, хн зоной дунда хундэтэй ямбатай ябаан юм гэхэ.

36. ХОЁР СЭСЭШЛ

Далайн урда биидэ Хори до нэгэ Бажага Сэсэн гэжэ ябаан байгаа. Далайн хой-то биидэ ошшо сэсэ буляалдахам гэжэ тхро ха. Ябха дээ-рэн эхэн: "Сагаа дуаажа уужа, баруун талдаа уужа ябыш-таа", — гэбэ. Тиихэдэн сагаа дуаажа уугаад, баруун талдаа уна. Эхэн ябха тээшэн урр зарга хэлээем ха. Эхэдээ хэл-эн хуурын дуулаад:

— Нэгэ тогоони архида огтохоб гэжэ аннабойб, нэгэ ху-ни хртэ боогдохоб гэжэ паннабойб, — гэжэ Бажага Сэсэн хэл-нэ ха. Ц

Тиихэдэн эхэн:

— Ехэ хэлэнхаар, ехээ нхэг гэымбой даа, ендэшхэ ехэ ама хэлэшхэбаабштаа, — гэжэ хэлээ.

Гараад далайн хойто биидэ ябхаараа ошоо гэхэ. Далайн хойто биидэ ябахадаа, пеэрбэ захайн Яйлда захайн гэри газаа ошобо. Ошоод, газаан морёо уяха хрээ хабшалгашха баэ. Хаанаа морёо уяхым, хаб харанхыдаашхэ эндэ ерэбэ губ гэжэ гайхажа хаража байна. Тнижэ байхадан нэгэ басаган га-шараа.