Чтение онлайн

H?midin d?st?si s?ssiz-s?mirsiz cad?rlara yax?nlas?r, yatm?s ?sg?rl?r? furs?t verm?d?n bir-birinin ard?nca onlar?n uz-gozun? says?z z?rb?l?r endirirdil?r. Can?n? qurtaran cox az adam qalm?sd?. Valid ibn Tarifini oldurm?dil?r, ?vv?lc? o ki var kot?kl?dil?r, sonra is? c?mi uc n?f?rl? saraya yola sal?b, magaraya c?kildil?r…

Pay-piyada, ?li ?t?yind?n uzun duz?n ?razil?r? qay?dan Tarifini gor?n xalq t?r?k?m?l?rin h?r?k?tind?n ur?kl?nir, art?q qorxmur, h?r yerd? Tarifinin adamlar?n? das-qalaq edib, ita?td?n boyun qac?r?rd?lar. Camaat usyana qalxm?sd?.

Art?q B?rd?d? d? xalq ayaga qalx?b hokmdardan Valid ibn Tarifinin boynunun vurulmas?n? t?l?b edirdi. Ibn M?han?n basqa yolu qalmam?sd?. Xalq? sakitl?sdirm?k ucun s?h?r meydan?nda ham?n?n gozu qabag?nda yuz secm? ?sg?rin? gost?ris verdi: “Ibn Tarifini tap?b g?tirin, boynu vurulsun!”

Bu ?mrd?n x?b?r tutan Valid ibn Tarifi ?traf?ndak? uc-bes adamla ?rm?niyy?y? qacd?. X?zin?d?n ogurlad?qlar?n? da ozu il? aparmag?n yolunu tapm?sd?. Bu, xalq? daha da q?z?bl?ndirirdi. Ibn M?handan t?l?b edirdil?r ki, biz? silah ver, gedib Validi tap?b g?tir?k.

Ibn M?han cox sevdiyi taxt?n? da bir d?v?y? yukl?yib, soz verdi ki, v?zirinin arxas?nca ozu qosunun bas?nda ged?c?k, onu yerun desiyind?n d? olsa, tap?b g?tir?c?k. Niyy?ti B?rd?d?n uzaqlasmaq, vaxt? udub agsaqqallar? min v?dl? ?l? almaq, yenid?n oz c?nn?t bag?na qay?tmaq idi. Indi Araz sahilin? qosunla yol alark?n ibn M?han art?q ozunu soyub-yamanlamaqdan yorulmusdu. Oz s?hvl?ri uzund?n taxt-tac?n? itirm?siyl? h?l? d? bar?sa bilmirdi. C?x?s yolunu cay? kecib, Harun ?r-R?sid? sozunu catd?rmaq, h?r seyi ibn Tarifinin ustun? ataraq ?fv dil?m?k, x?lif?nin m?rh?m?tin? s?g?nmaqda gorurdu. Araz?n sahilind? cad?rlar qurub bir az dinc?lm?k, cay? s?h?r subhd?n kecm?k q?rar?na g?ldil?r.

– B?xs etdiyin bu c?nn?td?n m?ni m?hrum etm?, ilahi! – s?sini daha cox duyurmaq ucun ozu d? s?maya qald?rd?g? ?ll?rinin arxas?nca dart?naraq yalvar?rd?. – Hokmdar olmag?m s?nin lutfundur. Bu bir mocuz?dir, ilahi, h?r gec? bir huri-m?l?k, h?r gec? bir basqa h?zz… – Sonuncu sozd? s?si q?r?ld?, ild?r?m sur?til? gozunun onund?n kec?n m?nz?r?nin pesmanl?g?ndan ozunu sill?l?yib aglams?nd?, – indi bunlar? itirm?yim? niy? izn verirs?n, ey boyuk Allah?m?! Ols?m d?, bu taxt-tacdan getm?r?m… – yalvar?sdan daha cox umu-kusu edirmis kimi usyankarcas?na s?z?lland?.

?li ibn Isa ibn M?han bu gun ozunu, b?lk? d?, yuz d?f? soymus, t?k qalanda yuz d?f? uzun?, bas?na doy?cl?misdi…

Ibn M?han ozunun bu v?ziyy?t? dusm?sind? ?lbir olub taxt?n? bas?na y?xan v?ziri Validi v? S?msi gunahkar bilirdi. Olcuy? g?lm?y?n bu itkinin qisas? yaln?z olum ola bil?rdi. Xac? M?luma k?nizi S?msi yatag?na g?tirm?yi ?mr etdi. Q?z dunyadan x?b?rsiz kimi h?mis?ki c?ldlikl? tul libas?n?n ipini ac?b ayaqlar? alt?na atd?, sevgi v? ehtirasla hokmdar?na sar?ld?. Ibn M?han?n b?d?ni bir anl?ga ucunsa da, butun q?z?bini qan canag?na donmus gozl?rin? y?g?b S?ms? nifr?tl? baxd?. K?nizinin uzun saclar?n? sag qoluna dolay?b, dodaqlar?n? yerind?n qoparacaqm?s kimi s?hv?tl? iri, kobud dodaqlar? aras?na ald?. Hokmdar q?z?b qar?s?q ehtirasla ona t?cavuz edir, S?msin n?f?sinin az qala k?sildiyini sovq-t?bii il? hiss ets? d?, ?zilmis qururundan dogan nifr?ti ona guc g?lirdi. Q?z h?r t?r?finin agr?s?ndan inild?yir, q?sq?r?rd?. Qurtulmaq ucun cabalayark?n barmaqlar? ibn M?han?n boynuna toxundu. Agl? bas?ndan c?xm?s hokmdar bir an bas?n? c?llad kotuyunun ustund? hiss etdi. Harun ?r-R?sidin onun boynunu vurduracag? gozu onund? canlan?r, ona el? g?lirdi ki, c?llad h?r d?f? baltan? qald?r?b boynunda boyuk bir k?sik yarad?r, amma bas?n? b?d?nind?n ay?ra bilmirdi.

– S?n e-l?-din, s?n m?-ni bu ha-la sal-d?n!!!, – dey? q?z?bl? S?msin boynunu s?xmaga baslad?. Aylard?r c?nn?td?n g?lmis huri hesab etdiyi q?z bu an onun gozund? butun h?yat?n? alt-ust ed?n seytan idi. C?llad baltas?n?n agr?lar?n? hiss etdikc? butun qorxu v? q?z?bini ?ll?rin? verirdi: – S?n ifrit?s?n, itirdim taxt-tac?!!!, – deyib honkurdu. Gozl?rind?n sell?n?n yas onu sustl?sdirib ?ld?n sald?. Yaln?z bundan sonra S?msin cans?z b?d?nini ?lind?n buraxd?…

Gozl?rin? inana bilmirdi. Ani q?z?bl? verdiyi q?rar?n agr?s? int?has?z pesmanl?q, ag?rl?q olub varl?g?na cokmusdu. Bas?n? ?ll?ri aras?na al?b, “m?n n? el?dim!” dey? s?ssiz f?ryad qopard?. Aylar boyu ona c?nn?tin yeddi qap?s?n? acan k?nizin c?s?dinin yan?nda oturub, goz yas? ax?td?. Tez d? ozunu ?l? ald?: indi yas tutmaq vaxt? deyildi, taxt-tac? ?ld?n getmis, qururu tapdanm?sd?; v?ziri onu barmag?na dolam?s, ?l? salm?sd?. Xat?rlayanda ki, S?ms bas?n? qatmaq ucun Validin ona m?krli b?xsisi idi, b?d?nin? sar?lm?s z?h?rli ilan? qopar?b at?bm?s kimi d?rind?n n?f?s ald?. Ozun? g?l?nd? S?msin art?q soyumus b?d?nini qorxu il? k?nara it?l?yib bag?rd?:

– G?lin r?dd el?yin bu murdar c?md?yi burdan!

Kesikcil?r S?msin meyitini cad?rdan suruyub Araz?n sular?na tolazlad?lar.

Ibn M?han onun arxas?nca bosluga zill?nmis, ayaq ust? donub qalm?sd?. Ur?yind? k?nizinin gozl?rind?ki oynaq t?b?ssum q?d?r boyuk bir bosluq hiss edirdi. Anlad? ki, bir d? hec vaxt hec kim c?tir kirpikl?rini astaca qald?r?b bunca m?sum, bunca sevgi v? ita?t dolu gulums?m?y?c?k uzun?. Yaln?z bu an hiss etdi ki, S?ms onun ucun yaln?z bir s?hv?t al?ti deyilmis v? o, aylard?r sevisdiyi k?nizini yox, Araza ur?yini qopar?b at?b…

***

Kesikcil?r cay?n qars? sahilind? boyuk bir qosun gordul?r. Qacaraq ibn M?han?n cad?r?na yax?nlasd?lar:

– Hokmdar, mujd?, qurtulduq! Qars? sahild? boyuk bir qosun var. Qurban oldugumuz x?lif? biz? yard?m gond?rib.

Ibn M?han?n uzu qorxudan bumbuz oldu. Bilm?di sevinsin, ya k?d?rl?nsin. “Ax?, m?n Allah?n secilmis b?nd?siy?m, y?qin ki, x?b?r X?lif?y? cat?b, m?n? kom?y? qosun gond?rib”. Cad?rdan c?x?b sahil? qacmaq ist?s? d?, pis x?b?r alacag?ndan qorxub yerind?n t?rp?nm?di. Onu bu gahgir v?ziyy?td?n qars? sahild?n g?l?n ?sg?rl?r qurtard?: – Biziml? ged?k, – dedil?r.

Ibn M?han?n ayaqlar?ndan, el? bil ki, das as?lm?sd?, add?m?n? ata bilmirdi. N? q?d?r sorgu-sual el?s? d?, qars? sahild?n g?l?n ?sg?rl?r lal-dinm?z h?r?k?t edir, onun caydan kecm?sini tezl?sdirirdil?r. Onu ortadak? boyuk cad?r?n onun? g?tirib “kec ic?ri!” dedil?r. Yerind? donub qald?g?n? gor?n ?sg?rl?r qollar?ndan tutub ic?ri atd?lar. Ibn M?han par?lt?l? d?ri c?km?l?rin onund? uzu ust? y?x?l?b qald?. Bas?n? qald?rmaga qorxurdu. C?km?l?rin sahibinin hokmlu s?si g?ldi:

– V?zirin hardad?r?

– ?rm?niyy?y? qac?b.

– O, v?t?n xainidir… S?n d?! Apar?n bunu, gozum gorm?sin! Onun taleyini ulu hokmdar, x?lif?miz ozu h?ll ed?c?k.

Kesikcil?r ibn M?han? el? goturub apard?lar ki, onunla sohb?t ed?nin Az?rbaycan?n yeni hokmdar? Y?zid ibn M?zy?d oldugunu da anlamad?.

II f?sil

N?cd dag?n?n ?traf?ndan kec?n butun d?v? karvanlar? onlara haqq verir, bilirdil?r ki, kims? inad edib o q?bil?nin basc?s? il? dil tapm?rsa, sanki yerin alt?ndan c?xan bir d?st? adam bir anda karvan?n? tar-mar edir, ?n yaxs? halda karvandak?lar? d?v?l?ri il? birlikd? ?sir goturur, sonra is? h?min d?v? v? ?sirl?ri karvan sahibl?rin? q?z?l pula sat?rd?lar.

Onlar ozl?rini insanlar?n mal?n?, can?n? qoruduqlar?na, Allah qars?s?nda t?miz olduqlar?na inand?rm?sd?lar. “Biz olmasaq, ticar?t ol?r, – deyirdil?r, – o q?d?r quldur d?st?si yaranar ki, hans? karvan? kimin talan etdiyi bilinm?z”. Onlarla dil tapmag? art?q hokmdarlar da s?rk?rd?l?rin? ?mr etmisdil?r. B?z?n bir qosundan da guclu olurdular. Hardan g?l?c?kl?ri, n? zaman hucum ed?c?kl?ri b?lli olmazd?. Bu, b?d?vil?rin sirri idi, hec bir dovl?t?, hokmdara boyun ?ym?zdil?r.

Harun ?r-R?sid t?dbirli davran?b bu tayfan?n butun ?r?bistana s?p?l?nmis karvan yollar?na n?zar?t ed?n bir nec? tan?nm?s basc?s?n? saraya g?tirm?kl?, onlar? tam n?zar?t? goturdu. Etibarl?l?g? il? tan?nan B?ni-?mir q?bil?sinin uzvl?rini Harun ?r-R?sid s?h?rl?r?, boyuk ?razil?r? oz numay?nd?si t?yin etmisdi.