Чтение онлайн

Егет бабай, Искндрне зе белн килешен сизеп, кангать елмайды да рюмкасын алгарак сузды:

– Хзер минем чират. Син йт мен – шигърият нрс ул?

Искндр уйга калды. Колагына ян ягыр ыры килеп керде. Тамчы, там… Там-чы-там… Тик бу хакта уйларга киркми иде, моннан арынырга, ераграк качарга телп рюмка ктрделр тгелме со?!.

– Шигърият ул мхббт кебек, – диде Искндр, шаяруга кчеп,– Аны алап та, алатып та булмый…

Бу аваптан кангатьсезлеге Егет бабайны йзен к чыккан иде. Хзер ул ачы итеп, ник туганыа кенерлек итеп нрсдер йтчк иде. Тик шуны гына кткн Искндр бик итди кыяфт белн фикерен тгллп куйды:

– Аны белн шгыллнеп кен була.

Егет бабай кычкырып клеп ибрде. Аннан со рюмкасын чкштерерг сузды:

– Карале, сине д баш эшли икн бит… Ярый, йд.

Рюмкаларны тплп куйгач, бераз тын утырдылар. Гайртле урыс аракысы ашказанын рхт яндырып тшеп китте д аны лззтле ялкыны бтен тнг таралды. Мондый мизгелне сйлшеп рм ит бер канунга да сыярлык тгел иде. Бераздан Искндр ике рюмканы да кулына алып, елмая биребрк укырга тотынды:

– Беребез Сак булдык, беребез Сук булдык—

Ике алкашка кереп юк булдык…

Егет бабай моны нмде:

– Сак-Сукка кагылма, – диде ул, катгый итеп,– Сак-Сук – тормыш гармониясе.

– Тормыш гармониясе аерылу-аймылышудан тора мени инде хзер? Сак белн Сук кавышсалар яш тукталачак мени?

Егет бабай аа:«Бген тудымы лл» дигн караш ташлады да уйчанланып двам итте:

– Кн бар – тн бар, ак бар – кара бар, мгъриб бар – мшрикъ бар, Сак бар —Сук бар… Аларны кавышуын син ничек кз алдына китерсе?

Искндр телсез калды. Ул мондый авап ктмгн иде.

– Син кытайча фикер йртсе, – диде ул бераздан,– ир-Кк, Ут-Су, Инь-Янь…

– Бер к ирд яшибез, лабаса. Шуа да Сак-Сук ул кытайны Инь-Яне кебек.

– Лкин Сак-Сук ике бертуган бит…

– Мен шулай шул,—Егет бабай тантаналы елмайды,– Ике бертуганны кавышканын кайчан кргне бар?! Инсест – табу. Борын-борыннан. Ул гарип балалар тууына сбпче була.

– Блки, син хаклыдыр. Лкин без бер нрсне оныттык. Ир белн Хатын дигне д бар бит ле.

Бу юлы Егет бабай уйга калды.

– Алар хакында да «кавышу» сзен кулланалар, лбтт. Лкин бу очракта ул образлы сз буларак ягырый. асылда алар да кн белн тн кебек бер-берсен тулыландырып яши.

Искндрне бирешсе килмде. Дресен ген йткнд, бу нрслрне ул кптн киптереп элгн иде инде, аны бтенлй башка юнлешт сйлшсе, Егет бабайны сзлре аша з уйларына, з тойгыларына яклау табасы кил иде.

– Бер-берсен зелеп яратып та берг кала алмаган ярларны да Сак-Сук белн тилилр бит ле.

Егет бабай аа серле караш ташлады. Аннан со шелтле тавыш белн йтеп куйды:

– Нрс чен бу юк-бар сорау белн маташа ле, дип уйлаган идем аны. – Аннан со беркавем тын торды,– Безд эшлиме, лл авторларыбыз арасыннанмы?

– Кем?

– Ярый, вакыты иткч, кем икнен зем йтермен.

Егет бабай рюмкаларга аракы койды да Искндрг карады:

– Монысын тост йтеп эчик ле, —диде ул, тенгндйрк итеп, Искндрне баш кагуын креп рюмкасын чкштерерг сузды – йд. Гаиллребезне иминлеге чен!

Озак кына дшми утырдылар. Искндр инде тамчы ырын да тыламады, хмер тэсире белн д лззтлнмде, ул бары тик бер ген нрс хакында баш ватты – зе д уйларга курыккан нрсне Егет бабай ничек сизде икн? Бу сорауга ул авап таба алмаячак иде, бу сорауга авап эзл з кчене юкка рм ит. Шуа ул сзне бтенлй башка юнлешк борды:

– Карале, Егет бабай… Чынлап та яздан бирле ягыр яумады мени?

Егет бабай елмаеп куйды:

– Бер дустым бар иде. Черниковкада яши бу, телецентрда эшли. Кн д шул араны урый инде. Шул сйли торган иде: «Малай, бер млне айнып китсм, Октябрь проспектын тзеп бетергннр.» Теге кич кайтканда исерек була, йоклап кайта икн, иртн эшк килгнд – махмырдан, башын да ктрерлек хлд тгел. син со… Исереп т йрмде бугай инде…

Искндр елмайды гына. Акбабай двам итте:

– Мин ул хакта бер нрс язган идем. Телге булса, сиа укыйсым кил… – Искндрне ризалык белдерен сенеп, стп куйды,– Лкин ул озын м… Ярый, укып карыйм ле…

Искндр тд иел йбердер дибрк уйлаган иде, шуа бик игътибар блеп бетермде, соыннан аны туктатып, яадан укырга кушты. зе, аламыйрак калган урыннары булса, сорак иркенлп тикшерермен дип, сиздермич ген диктоффонын кушып куйса да, р сзг диккать биреп тылый башлады. Егет бабай зен кр бер кангатьлек белн, шигырь сйлгндй итеп укырга тотынды:

«Яздан бирле ягыр яумады.

йне аяз кояшлы кннре тдрк кешелрне келен чиксез сенеч алып килгн иде. Алар шрне шырпы кабыдай бертрле йортларыннан табигать кочагына ташландылар, шул хозурда кел ачып, балык тотып, су кереп рхтлнделр, елга буйларында бала-чаганы чыр-чу килгне белн аралашып гармун, гитара монары, трле теллрд ырлаган тавышлар туктаусыз ишетелеп торды, тмле учак ислре ерак—еракларга таралып борыннарны кытыклады; шушы ямьле кннрд ярсызлар ярын тапты, мге берг булырга вгъдлр бирештелр, парлыларны бер-берсен булган мхббте тагы да арта тште, моарчы эт белн мче кебек яшгннре д ирк сзлр белн эндштелр, сю назларына бирелделр; кояш ирг елмаеп караса, ир кояшка багып балкыды, бу кннрд кешелр ген тгел, бтен днья, бтен галм туй ит сыман иде. Лкин тора-бара тоташ бйрмнр арыта башлады, кешелрне келендге яктылык тоныкланып калды, келлр ген тгел, хтта лннр, хтта яфраклар злрене соклангыч яшеллеген уеп карагылана барды, озакламый саргаеп, слпереп, ачлыктан йончыган сабыйдай гариплнеп калдылар. ир кояшка карап елмаймады, ул з тне буйлап дртле ырлар ырлап аккан грлвеклрне сагынды, грлвеклр сутын з вакытында тиешенч седереп кала алмаганы чен зглнде, зене язгы ялгышларына кенгндй, ялгыш кына сиблп киткн ике-ч бртек ягыр тамчысын да комсызланып йотты, моны зур бхетк санап, атналар буена оныта алмады, шул ч тамчы аны тшлрен керде м ул лззтле елмаеп уянды да леге бхетне бары тик тшт ген булуына рнеп газапланды; леге газапларыннан арынырга телп, ул елгаларны сыгып алырдай итеп кочты, сулар саегып, ярлар тараеп калды; судагы балыкларга ава итмде, алар кайнап торган тынчу дньяларыннан котылырга телп, ярга сикерделр, лкин судан башын сузу белн кояш нурларында кибеп шундук ан бирделр; ир ягыр ктеп тилмерде, ягыр аны чен сю назлары кебек кадерле иде, ягыр аны чен берднбер яш чыганагы иде; ул зене секлесен кткн гашыйк кебек, азатлыкны кткн тоткын кебек, з бхетен кткн мескен кебек кк йзенд пйда булыр кара болытларны ктте; гр бу мизгелд аннан:«Нрс ул бхет символы?» – дип сорасалар, ул ике д уйламыйча:«Кара болыт!» – дип кычкырыр, моны белн ген д тыелып кала алмас:«Бхет ул – кара болыт! Кара болыт – бхет ул! Шуны да аламыйсыз мени со?!.»– дип ртлер шикелле иде…»

Егет бабайны ашкынулы тавышы, трзг брелгн ягыр тамчылары белн берг релеп, лл нинди сер бер халт тудыра иде. Кояш нурларыннан коргаксып бер тамчы суга, биялй кадрле болытка тилмергн ир. Инде атнага якын туктамый яуган ягыр. Шушы капма каршылык, битарафлык прдлрен ертып, лл нинди уйларга этр…

Лкин тойгылар тирнен чумарга насип булмады. Ишек шакыдылар да секретарьша кыз керде:

– Егет бабай, сезне шеф чакыра.

з срене тэсиреннн айнып итлмгн карт аа аптыраулы караш ташлады, азак эшне нрсд икнен алап алды да:

– Ярый, кызым, хзер керермен,– дип урыныннан кузгалды.

Егет бабай чыгып бераз тору белн, ишек ачылып китте д Алсуны башы кренде:

– Искндр, диктофоныны биреп тор ле,– диде ул, блмг узып та тормастан, м сораганын аны кулында кр белн коридорга эндште,—Тачулпан, мин таптым. Искндрдн алырсы…

м кайдадыр китеп т барды. Аны артыннан ук Тачулпан керде. Ул бер сз д дшмде. Хтта ктрелеп т карамады. Искндр д ни дип йтерг д белми аптырады. Телен бер юньле сз, башына ипле фикер килмде, бары тик йргене ярсып тиб башлавын тойды да, арка згеннн лззтле ялкын узганын тойды. Диктофонны биргнд, кулы Тачулпанны бармак очларына тиеп киткч, аяк астында ир убылгандай бер халт кичерде, кз аллары томаланды, башы йлнде. Ишек ябылган тавыштан гына бераз ушына килгндй булып, кч-хл белн урынына барып утырды. «Согы вакытта юньлп йокы да кргн юк,– дип уйлады ул, – итмс, аракы да кп эчел. Ял итеп алырга кирк. Ял кирк. Юкса, бтенлй аяктан егылуы бар…»

Лкин бу уены кз буяу, з-зен алдау чен ген икнен ул бел иде. з-зене алдап яшп булмый, иртме-сомы ачыктан-ачык танырга туры килчк. Барсын да. леге халтне тн йокысы крмдн тгел икнен д, Сак-Сукларны кавыштыру уе кайдан килгнен д… Барсын да танырга м дреслекне кзен карап:«Ягыр ул «тамчы, там»—дип ырламый бит… Ул «Тачулпан» – дип ырлый!..» – диярг туры килчк.

3

«Яздан бирле ягыр яумады,»– дип кабатлады Тачулпан.

зен килгн кунак белн гмлшкч, ул Искндрне кассетасын да тылап караган иде. Хатын-кызны кызыксынучанлыгымы, лл башка сбп белнме, тик ул диктофон эченд онытылып калган кассетаны тикшермич тз алмады. Искндр нилр майтара икн? Нрс уйлый икн? гмдшлре белн ул ничек сйлш икн? Башта: «Бер-ике млсен ген булса да, тавышын гына булса да ишетим,»– дип уйлаган иде. Магнит тасмасыннан Егет бабайны бик т снгатьле итеп нрсдер укыганын ишеткч, аны ахрынача тыламый кала алмады. Тылады да… Егет бабай нкъ мен Тачулпан хакында язгандыр сыман тоелды. Ул да бит, ягыр кткн ир кебек нрсдер кт, ялкыткыч бертрлелек белн аккан тынчу кннреннн ул да гарык булган бит. Ул хтта зене нрс кткнен д бел, мма бу турыда уйларга гына курка, уйласа, тотанаклы м тыныч, читтн караганда хтта бхетле д булып кренгн дньясы имерелер д яшене бар мгънсе храблр астында калыр сыман тоела.