Чтение онлайн

«Язгы ялгышлары чен кенгндй… Язгы ялгышлары чен кенгндй… Язгы ялгышлары чен… Язгы ялгышлар…»

Кечкен чагында ук зсзле, тискре бала булган ул. "Кирелне тзелмич урам уртасында брглп алган чакларым да бар иде",– ди иде нисе д. Тора-бара мондый тискрелеге басылды, мен зсзлелеге бетмде. Хер, моны начар сыйфатка исплмде Тачулпан, р эшт мсткыйль фикер йртерг омтылу, р нрсг з карашы булу тискрелек дип т аталмыйдыр ле. нисе д "тискре" дип рлштерс д, моны бары тик яратып кына йт иде бит. Тачулпан з кызын шулай битрлгн кебек.

Унч-ундрт яшьлек чакларында кзгег караган саен эче поша иде аны. Кечкен буй, ябык кына гд. лл нинди киркмгн зур кзлр. Китапларда язылганча, згр, ич югы кара да тгел бит ичмасам, соры тст, мченеке диярсе. Шул рвешле, р тшеннн гаеп табып, з келен зе имгт д кннр буена сыкранып йри иде. Шулай да ахиртлре, тидшлре белн аралашканда болар бераз онытылып тора, чнки Тачулпанны барсы да ярата, з ит, алар чен кызны матурлыгы тгел, яхшы иптш булуы мимрк иде. нисе д, аны кел кичерешлрен алагандай, рдаим сеп-ирклп, аны озын ччлрен, керфеклрен соклануын белдереп тора, ара-тир:" Чынлап та шундый гзл кызмы бу, лл зем яратканга гына шулай тоеламы!"– дип йтклп т ала иде. Ахиртлрене з итен, егетлрне д сокланулы карашларын тоюданмы, керенлп, влге кимсенлре юкка чыкты, ул зене д мен дигн гзл икнлеген ышана тште, бу ышану з-зен ихтирамын, шхеслек горурлыгын арттырды.

Ачык йзле млаем кыз булды Тачулпан. Шаянлыгы, шуклыгы да итрлек иде. Юк кына нрслрне д келле кренешк йлндер беле, котылгысыз кренгн хллрдн д чыгу юлын тиз таба алуы белн д аерылып тора иде. Шуа да ахиртлре арасында абруе зурдан булды, аларны зен аудару чен бер нрс кылмаса да, кызлар Тачулпанга тартылдылар, ярдм сорап та, киш сорап та киллр, аны белн дуслашуны абруйга саныйлар иде. сеп буй иткергч т шулай двам итте. "Бер егет артымнан йри, нишлим икн?"– дип т килделр, "Флн егетк гашыйк булдым, ничек сиздерим икн?"—дип т сер чиштелр. Тачулпан аларга берр киш биргндер инде, тик ул мхббт хисе белн таныш тгел иде. Китаплардан укып, кинолардан карап аны лззтле м изге тойгы икнен чамаласа да, шуграк егетлр зен озатырга маташуын крс д, ул гашыйк булуны нрс икнен д беми иде ле. лбтт, аралашып йргн егетлреннн кайберлре аа ошый м кыз алар белн аеруча яхшы могаллмд иде. Лкин дньяны онытып гашыйк булырлык дрд тгел иде алар, буйга итеп беренче м берднбер мхббтен кткн кызны кел талплрен два булырлык тгел иде.

Унынчыны тмамлап, институтка керерг хыял корып йри иде Тачулпан. Мондый чакларда келене илслндереп, мхббт хакында гына уйлап йреп булмый, укырга, имтиханнарга зерлнерг кирк. Лкин яшьлек китапка тблеп кен яши алмый, дус-ишлре белн аралашуны, кел ачуларны да талп ит. м ул эшен д, укуына да, иллнеп алуга да лгер. Шуа да яшьлек бит ул.

Нкъ н шул млд классташ кызыны абыйсы Ильяс армиядн отпусыга кайтып тште. Киткнд чебеш кебек кен бер малай иде, ле сеп, тазарып кайткан. Кыска алынган куе кара ччлре, атлетларча гдсе, кч-гайрт сирпеп торган хрктлре белн ул кино геройларын хтерлт иде. Клубка чыккач ул барсы белн д кочаклашып креште, кызларны бит очыннан беп т алды. Тик Тачулпанны кргч кен ничектер серлнеп катып калды, утлы карашларын кыздан ала алмый торды. Тачулпан кызарды, хтта колакларына кадр кызган тимер тсен кергндй тоелды. Ккргенд нрсдер тертлп зелгндй булды, йрге ашкынып типте. Моны нрсдн икнен д аламады кыз. Бу халт аа таныш тгел иде. Кичке уеннардан со ахирте м Ильяс белн берг кайттылар. Тачулпан бик сйлшмде. кереп урынга яткач, тне буе кзен йоммады. Келд йтеп алата алмаслык рхтлек т, газап та, курку-шиклн д тагы лл нинди тойгылар берг буталып утлы ерм куптарды. Ул ермне ялкын теллре иркли д, яндыра да кебек иде. Аны, берч, галм ягыратып клсе, берч, тгрп ятып елыйсы килде. Кз алдыннан Ильясны утлы карашлары, колак тбеннн тавышы китмде.

Тачулпан гашыйк иде.

икенче кнне Ильяс аны озатып куйды. Капка тбен иткч, озак кына сйлшеп тордылар. Нрс хакында?– монсын хтерлми кыз, ул келенд кайнаган хислр тэсиреннн ни тере, ни ле бер халтт иде. Егетне куллары билен кагылгач, бтенлй таралып киткндй булды. Иреннр иренг кушылды… Рхт иде кызга, тик ниндидер курку катыш бер тойгы бу халттн котылуны талп итте. Тачулпан ирексездн башын читк борды, аннан со куллары белн егетне ккрген таянды.

–итр, киркми…

– Кирк!– Ильяс аны куенына алмакчы булган иде, кызны каты торуын креп тыелып калды.

Имтиханнар кайгысы китте Тачулпаннан, нрсг ген тотынса да Ильяс хакында уйлады. Уйлары каршылыклы иде. Берч, зене тге очрашуда ук кочаклатып-птереп торуы чен гарьлнде, аны йомшак кызга исплр д бтн борылып та карамас дип курыкты, берч, капка тбенд озаграк тормавына кенде.

Ильяс икенче кнне д, ченче кнне д килде… Урамнарда, яланнарда йрделр. Баштагы кел давылы гомер буе двам итр кебек тоелса да тора- бара тына башлады. Тачулпан Ильясны ктеп ала, аны янына шатланып чыга иде. Тик инде егет хакында кннр буе уйланып йрмде, язгы елга булып ташкан хислр кабат з ярына кайтты. Кабат хрби хезмтк китр алдыннан Ильясны: "ктрсеме?"– дигн соравына уай авап бирс д з сзен зе д бик ышанып итмде. Амияга киткч, егетне хатлары бер-бер артлы агылып кына торды. Алар Тачулпанны келен назлы бер рхтлек сти иде. Лкин кыз зе язарга бик ашыкмады, икене берсен ген авап бирде. з хлен зе д аламады ул, Ильяс аа шул тиклем якын да, шул кадр ят та кебек иде. Нишлисе, мхббт шулай буладыр инде. Ильяс армиядн кайтып яадан очраша башласалар, хислре дрлп кабыныр ле.

Авылда да, институтка укырга кергч т артыннан йрче егетлр аз булмады. Тик Тачулпан берсен д иялштермде аларны. Хер, крше авылдан Тлгать ябышып диярлек йргн иде, бернич тапкыр озатып та куйды. кыз нишлсен, тукмап озата алмый ич. Капка тплрен иткч, беренче уайлыктан ук файдаланып, йлрен сыпырта иде. Юк, тиргшмде д, кыргыйланмады да ул, ни дис д Тлгать начар егет тгел иде, чибрлеге д бар, тртипле д. Тачулпанны Тлгатьк исе китмвен креп, ахиртлре шелтлп т алгалады:

–Мен дигн егет бит. итмс, колхоз рисене улы. Аа кияг чыкса, балда-майда гына йзчксе.

лбтт, херчелект гомер итсе килми иде кызны. Бай кешене баласы кем булса да ярлылыкта интекми ул. Аннан со яратышып йлнешеп т озак яшмгн гаиллр авылда да хтсез ген. Ахиртлре бу яклап хаклы иде, лбтт. йбт кеше белн берг яши-яши мхббт т килерг ммкиндер ле ул. Тик Тачулпан Тлгать белн йрерг зен мбр ит алмады. нисене сзлре д колагына кергндер инде.

– Байга тгел, яраткан кешег чыгарга кирк,– ди торган иде ул,– Аны млкте, барыбер, синеке булмый. Берг тапкан мал гына кадерле була ул. Алтын сарайда тоткын булганчы, гади ояда асылкош булганы.

Ильяс кайткач, чынлап та, хислр яадан кабынды. Авылда да еш очраштылар, егет шрг д килеп йреде. Кызны кичерешлре беренче кат очрашкандагы кебек глтлп китмс д Ильяска ул битараф тгел иде. Лкин егет тора-бара з кадерен зе ибр башлады, эчеп т килгли, сю-назлауларны тирнгрк ибрерг телп т бимазалый. Тик и зкк ткне сбп табып та, бер сбпсез д кнлшеп ан ашавы булды. Ильяс сз йтмсен дип бер егет белн д сйлшмич тора алмый ич инде Тачулпан. Аны кнлше институтка имтихан тапшырып та укырга крлми кайткач, отыры ныгак кчйде. Артык нык яратуданмы, лл з-зен кимрк санаудан идеме бу, белмссе. Блки, икесе д булгандыр. Авылга кайткан чакларында:

– ибрмим Уфаа! Егетлр белн буталмыйсы! Миа кияг чыгасы!– дип этлгн чаклары да аз булмады.

Тачулпан инде аны белн кабат очрашмау турында да уйлана башлаган иде, тик "блки, гомер буе шулай булмас, тзлер, акылга килер"—дигн мете моа ирек куймады. Ни ген йтс д, Ильяска булган хислре снеп бетмгн иде ле. Бу хл, блки, озак двам итр м Тачулпан аа кияг д чыгып куяр иде, мма бер келсез хл бтенесен д кинт згртте.

Ул кнне тулай торак блмсенд берг яшгн бер ахиртене туган кне иде. Егетлр, кызлар табын корып берг ыелышып кел ачтылар, ырладылар, биеделр. стлд аракы, шраб та бар иде, шуадырмы, ркемне кефе ктренке булды. Млес ахырына итеп килгнд ишек тукылдаттылар. Бу Ильяс иде. Тачулпанны чакырып кына чыгарды да иснлек-саулык та сорашып тормастан, икеренерг тотынды:

–Син.. Фхиш… Бордель оештырып ятасымы?! Ктлк!..

Якын кешесеннн мондый сзлр ишетдн Тачулпан еларга да, ачуланырга да белмде. Егетне сгене тагы да ямьсезрк тс ала башлагач, кинт килгн ярсу белн, аны яагына чабып ибрде. Ильяс ушына килер д гаф тенер дип кткн иде. Лкин нык ялгышты. Егет зе д аны шанлап ибрде м якасыннан алып стенага кысты:

– Син… Сйрлчек… Минем алда саф булып кыланасы… Бел, земнеке итм, барыбер. Тотып эшлим мин сине!

м кыз аны-моны уйлап лгергнче, китеп т барды. Тачулпан юыну блмсен кереп туйганчы елады. Моа кадр беркемне д аны болай мсхрлгне юк иде ле.