Чтение онлайн

Bu g"un, janrindan asili olmayaraq onun ifasinda ekran v efirdn sslnn hr bir ngm vvlki illrd oldugu kimi "urklri riqqt gtirir, k"on"ullri canlandirir, insanlara mlhm, xos tss"urat bxs edir, eyni zamanda M"usl"um"un yoxlugu onlari "uz"ur v agridir. Inaniriq ki, M"usl"um Maqomayevi sevn coxsayli yasli nslin n"umayndlri hmin konsertlri b"oy"uk mhbbt v sevgi il xatirlayirlar. C"unki opera, estrada, neopolitan, romans, caz v vokal sntinin tkrarolunmaz ifacisinin hr bir konserti zamaninda b"oy"uk hval ruhiyyy, bayrama sbb olurdu, sanki bu, konsertlr bir el snliyin cevrilirdi.

Ola bilsin oxucu auditoriyasinda ellri tapilsin ki, mnim M"usl"um Maqomayevin adinin v soyadinin qarsisinda tez-tez isltdiyim b"oy"uk, dahi, mshur, g"orkmli v sair bunlara oxsar y"uksk epitet v ya bdii tyinlri d"uzg"un anlamasin, basa d"usmsin v buna daxili etirazini bildirsin, qiyabi "usyan etsin . Bunun m"umk"un olacagini vvlcdn bilrk oxuculara s"oylmk istyirm ki, M"usl"um Maqomayev bu, adlara layiq sxsiyyt idi, c"unki o, bu adlari halal zhmti, istedadi v tamasaciya, dinlyiciy olan sonsuz mhbbti v sevgisi il qazanmisdi.

M"usl"um Maqomayevin adi onun doguldugu, boya-basa catdigi, thsil aldigi v prvazlanib d"unyaya ucdugu f"usunkar , m"ohtsm, qdim, dogma, g"ozl Baki shri, "umumiyytl, Azrbaycan v Azrbaycan xalqi il daima bagli olmus v qosa sslnmisdi. Hr "uc adi: Azrbaycan, Baki, M"usl"um biri-birindn ayriliqda anlamaq, basa d"usmk qeyri- m"umk"und"u. Bstkarin Nbi Xzrinin v Sergey Yeseninin m"uvafiq olaraq yazdiqlari “Azrbaycan” v “Salamat qal, Baki!” seirlrin hsr etdiyi mahnilar, s"ozs"uz ki, fikirlrimin tsdiqi, isbati v tntnsi kimi qbul olunmalidi. “Azrbaycan” mahnisi m"ugnninin vizit vsiqsi, “Salamat qal, Baki!” mahnisi is zil qaranliq bir gecd parlaq msl kimi yanan b"oy"uk bir "uryin son akkordu idi. Onun coxsayli prstiskarlari arasinda m"ugnninin babasini, b"oy"uk s"ohrtl adini dasidigi-bstkar, dirijor, pianocu bd"ul M"usl"um Maq"umayevi tanim"ukmasim. Mhz, bu realliqdan cixis edrk calisacagam ki, M"usl"um Maqomayevin hyat v yaradiciligini ks etdirn bu, monoqrafiyada maqomayevlr ailsi haqqinda, imkanim daxilind, daha genis v trafli, tfrr"uatli, yigcam v m"ufssl mlumat verim.

M"ustsna v f"ovqlad hal olaraq, demk m"umk"und"u ki, parlaq ulduza cevriln M"usl"um Maqomayevin real v hqiqi istedadi, zkasi v qabiliyyti xalqi, tamasacilari, onu sevnlri bu g"un, ecazkar ssinin cazibsi il televiziya, radio, maqnitofon, komp"uter qarsisina toplaya bilir.

Azrbaycanda, o c"umldn kecmis Sovet Ittifaqinda, hmcinin, d"unya opera v estrada janrinda cox az adam tapila bilr ki, M"usl"um Maqomayev kimi mshur olsun v hec olmasa, n azindan, onunla rqabt aparmaq iqtidarinda yasasin. Mftunedici, czbedici bariton ssi, y"uksk ifa texnikasi, x"ususi geyimi, artistlik v shn mharti, liderlik bacarigi, smimi sxavti v tkrarolunmaz tbss"um"u il qirx bes ildn artiq bir zaman rzind milyonlarin "uryini fth edn v bu g"un d, "oz effektini, dyrini qoruyub saxlayan basqa bir m"ugnni tanimiram. M"ugnninin diapazon imkanlari m"ustsna drcd, qeyri-adi formada o qdr genis idi ki, M"usl"um asanliqla operadan m"uzikl qdr, siyasilsmis mahnilardan uzaq olmaq srti il, SSRI, Azrbaycan, Rusiya v xarici bstkararin vokal srlrin m"uracit edirdi, hamisinin "ohdsindn d b"oy"uk ustaliqla, mhartl v bacariqla glirdi.

Tqribn iyirmi yasinda, 1962-ci ild, Finlandiyanin paytaxti Helsinki shrind keciriln “"Umumd"unya Gnclrinin” mahni festivalinda snt d"unyasina ilk k"ovrk addimlarini ataraq start vern v daima y"uksln xtt "uzr Olimp dogru inamla irlilyn M"usl"um Maqomayev "omr"un"un sonuna qdr enisin n oldugunu hiss etmdi, ksin, b"ut"un qirx bes or zirvd yasadi. O, b"oy"uk dqiqlikl yerin baglanan v dinamik q"uvvy malik olan saat yayini xatirladirdi. Yarim sr yaxin davam edn bu, marafon yarisinda o, ckinmdi, ona qarsi olan haqsizliqlara , ctinliklr, paxilliqlara, bir s"ozl , hyatin m"uxtlif v b"ut"un neqativ kataklizmlrin srfl sin gr bildi, hmis coxsayli prstiskarlarinin qiblgahi, b"ut"u, snmi olmagi bacardi. Fransiz dibi Qustav Flober demisdi: “B"ut, snm toxunmaq olmaz, ks tqdird, onun zri sizin linizd olacaqdi”. Bu mnada, M"usl"um Maqomayev cox xosbxt insan idi. Onun hyatda qazandigi s"ohrt, mshurluq, ecazkar bariton ss, tbii xarici g"orkm, coxsayli qadin prstiskarlarin mhbbti, g"ul-cick yagisi bir coxlarinda, bel, bir tsvv"ur, bel, bir qiciq yaradirdi ki, guya o, yasindan b"oy"ukd"u… Ancaq m"ustsna hal olaraq siftin sisirtm drcsin m"uracit etmdn, tam minlikl dey bilrm ki, M"usl"um Maqomayev sadc olaraq bizim planetdn deyildi. Onun ssi ecazkar oldugu kimi, onun "oz"u d, qeybdn gln v yenidn ora qayidan bir m"uqddsi xatirladirdi. Mn, bu fikirimd yanilmiram…

1963-c"u il M"usl"um Maqomayev yaradiciliginin don"us n"oqtsi oldu. Biri-birinin ardinca gln tkliflr onu Kremlin “Qurultaylar Sarayi”na, P.I.Caykovski adina Moskva Konsert Zalina, Lujniki Idman meydancasina, b"oy"uk informasiya mnbyi hesab olunan Sovet Ittifaqi Teleqraf Agentliyinin mtbuat mrkzin, m"utmadi tskil olunan d"ovlt konsertlrin gtirib cixarmaqla brabr, hm d g"orkmli sxslrin, d"ovlt xadimlrinin, ictimaiyytin ry, tklif v fikirlrinin hdfin, milyonlarla tamasaci auditoriyasinin, futbol meydancalarinin istinad n"oqtsi.

M"usl"um Maqomayev yaradiciliginin n hmiyytli hisssi onun opera v vokal sntind bir ustad sntkar kimi yetismsi, daha dogrusu, cilallanmasi Milan shrinin “La Skala” teatri il six baglidi. Bu, teatrin vzolunmaz xidmtlrini danmaq qeyri m"umk"und"u . Teatrda tcr"ub kecrkn o, vokal janrinin n inc, n zrif hissciklrin, sirlrin yiyln bildi. XX srin 60-ci illrinin ortalarinda Italiyaya gln m"ugnni, incsnt v mdniyyt xzinsinin besiyi sayilan, bitmz v t"uknmz incsnt n"umunlri il zngin olan "olkd yalniz ifa trzi, shn mdniyyti, artistlik manerasi v s. "oyrnmkl kifaytlnmdi, o, hm d mnvi, ruhi bilik dairsini genislndirdi , daha da znginlsdirdi. Benyamin Cili, Cino Bekki, Tito Qobbi, Mario Del Monako

M"ugnni Fiqaro, Skarpia, Mefistofel, Onegin ariyalarini cox g"ozl v y"uksk sviyyd ifa etdi, olduqca b"oy"uk m"uvffqiyytlr qazandi. Lakin qulaqbatirici bariton ssl estrada janrinda qazandigi aglasigmaz v tkrarolunmaz ugur onun opera karyerasina, opera pessin sipr ckdi, mane oldu. Bunu, m"ugnninin cox sevdiyi, yaradiciligina b"oy"uk h"ormt bsldiyi, onun haqqinda kitab yazdigi, radio v televiziya verilislri hazirladigi v Qollivud trfindn opera shnsindn “ogurlanan” Mario Lansa da samil etmk olar. Mario Lans v M"usl"um Maqomayev – bu iki m"ugnninin hyat v yaradiciliginda eynilik, uygunluq, hmcinin, paralellik g"ormk m"umk"und"u , baxmayaraq ki, Lans tenor, M"usl"um bariton idi.

Milanin “La Skala ” O, Baki Konservatoriyasinda taninmis opera ustadi, musiqici, vaxtil Milanda tcr"ub kecn, y"uksk musiqi thsil alan S"ovkt Mmmdovadan drs almaga basladi v 1968-ci ild thsilini m"uvffqiyytl basa vurdu. Mhz, bundan sonra Maqomayevin kecmis Sovet Ittifaqi respublikalarina, vaxtil kommunist d"usrgsin daxil olan Srqi Avropa "olklrin, o c"umldn Amerika v Avropaya, bir s"ozl , Qrb d"unyasina sonsuz, saysiz-hesabsiz qastrol sfrlri basladi. Hmin d"ovrd, el bir beynlxalq musiqi festivali olmurdu ki, M"usl"um Maqomayev orda istirak etmsin.

Ilk b"oy"uk ugur 1969-cu ild, Polsanin Sopot shrind ld olundu. Onun ardinca Fransanin Kann shrind keciriln beynlxalq festivalda “Qizil l"ovh” m"ukafati qazanildi. M"usl"um Maqomayevin bu tltif layiq g"or"ulmsi, sanki bir sensasiya idi. Hmin festivalda M"usl"um trfindn yazilan vallar, l"ovhciklr qisa m"uddt rzind fantastik tirajla satilirdi. Hec kim, htta, n nikbin prstiskarlar, ninki aglina, hec yuxusuna, bel, gtir bilmzdilr ki, d"ord milyon yarimliq tiraj musiqisevrlr trimn halqca M"ugnninin yasi yenic otuzu kecmisdi ki, ona SSRI Xalq artisti adi verildi. Bu, cox da, b"oy"uk tarix malik olmayan SSRI-d g"or"unmmis, f"ovqlad bir hadis idi. M"usl"um Maqomayevin bu rekordu hec vaxt tzlnmdi bu, yalniz ona mxsus olaraq bdi tarixd qaldi.

“Mn (sair Robert Rojdestvenski : -C.P.) , M"usl"um Maqomayevin oxudugu coxlu sayda konsertlrd olmusam, ancaq bir df d sahidi olmadim ki, aparici onun b"ut"ov adini v familiyasini sona kimi kandemy. Aparicinin syin v g"ucl"u dinamiklrin olmasina baxmayaraq, adtn M"usl"um adindan sonra zalda el bir s"urkli, gurultulu alqis sdalari esidilirdi ki, familiya Maqomayev sadc olaraq bu, gurultunun ic risind itib-batirdi. Artiq biz, buna "oyrnmisdik. "Oyrnmisdik ki, onun bir adi bizim incsntin "oz"unmxsus, diqqtlayiq yeridi… lav olaraq demk istyirm ki, onun ifasinda hr hansi bir opera ariyasi, hr hansi bir mahni bu, hmis g"ozlniln m"oc"uz idi, htta, "oz"un"un sxsi srlri olsa da, bel. Onlardan biri bel adlanirdi, “Biz mahni "uc"un dogulmusuq”.