Чтение онлайн

Перад ляснiчым i панамi.

– А, ты ўжо тут! тырчыць, як паля!

Здароў, як маешся, Мiхале?

– А так i маюсь, ягамосцю!

Не то з усмешкай, не то з злосцю

Мiхал з будана адазваўся,

А Пальчык громка засмяяўся.

– Ты, брат, як пан той у будане.

– А што ты думаеш, васпане?

Хiба не пан?
– Мiхал падняўся,

Як пан, у бокi важна ўзяўся

I з панскай мiнай пахаджае,

Па-польску Пальчыка пытае:

– Цо повеш, галган? Цо потшэба?

Я далэм тобе, дурню, хлеба!..

Iдзь до д'ябла!
– Пан праўдзiвы!

Са смехам Пальчык адзначае;

Абодвух смехам пашыбае

Спаткання гэты тон жартлiвы.

Праз паўгадзiны ўсе сышлiся.

Цяпер размовы павялiся

Наконт паноў i палявання.

Ох, дасць Ракоўскi залiвання,

Калi панам не пашанцуе

I сам глушца не запалюе;

Так i ўскiпiць, як рак чырвоны,

Такi ён кручаны, шалёны!

Сам вiнават - цябе аблае,

За няма-што з гразёй змяшае.

Ох, i паганая урода,

Прышыбла б дзе яго калода!

Абрыцкi моўчкi дым пускае

I люльку пальцам прыцiскае,

Аб чымся думае сукрыта;

Усмешка нейкая разлiта

I на твары i пад вусамi.

I толькi ўскiне ён вачамi

То на таго, то на другога,

Ды не прамовiць ён нiчога,

Бы засмучае штось старога.

– Ўставайце: едуць!
– Ўсе ўсхапiлiсь,

Захвалявалiсь, захадзiлiсь,

Знакi на грудзях папраўляюць

I на спатканне выбягаюць

I ўраз спыняюцца, стаяць

Паноў тых трэба прывiтаць.

Паны ў калясцы пад'язджаюць.

Хурман тут лейцы падцiнае,

Стаенных пару прыпыняе,

А пан Абрыцкi з леснiкамi

Скланiлiсь нiзка прад панамi.

Паны чуць-чуць адно зiрнулi,

На iх увагi не звярнулi,

Як бы не людзi то стаялi,

I ў свой будан павандравалi.

Тут леснiкi бягом да брычкi,

Бо знаюць панскiя прывычкi,

Нясуць iх стрэльбы i пакункi,

Прылады розныя, ладункi

I ў будане iх прыбiраюць,

Панам, як могуць, дагаджаюць.

Паны ж не бачаць iх, не чуюць,

Бярэ iх нейкi рух, жартуюць;

Усё iх цешыць, забаўляе,

На лад вясёлы падымае:

Будан, агонь, начлег цiкавы,

Прасцецкi стол, салома, лавы,

Таксама цешыць паляванне,

Iм тут цiкава ўсё дазвання,

Апроч людзей, што iм так дбаюць

I ўсе iх глупствы выпаўняюць.

Тут быў Ракоўскi, пан ляснiчы,

З Нясвiжа глаўны кiраўнiчы

Маёнткаў княжацкiх, пан Свiда,

I трэцi пан, даўгi, як дзiда,

Быў пан Кржывiцкi, равiзовы,

Яшчэ нябачаны тут, новы.

Цямнее ў лесе. Ноч надходзiць,

Марозiк злёгку нацiскае.

На небе месяц усплывае,

Задуму смутную наводзiць

I лес маўклiвы азiрае.

Гарыць-дрыжыць агонь шумлiвы,

А залатыя пералiвы,

Вуглёў мiганне-дрыгаценне

Iм ткуць чароўнае адзенне:

Шчыты агнёвыя, кароны,

То ярка-светлы, то чырвоны.

Шугае полымя бурлiва,

А iскры-зорачкi шчаслiва

Бягуць-плывуць блiскучым роем

Угору ў голькi к тоўстым хвоям

I ў верхавiнах прападаюць,

Бы вочкi плюшчаць, умiраюць.

Тут светла, весела, ўсё жыва,

А ў лесе цьма ляжыць маўклiва,

Глядзiць панура, неласкава,

Што не ў свой час iдзе забава.

Дрыгучы блеск вакол гуляе,

I цьму адгэтуль адганяе,

I пiша здольныя малюнкi,

I фарбаў розныя гатункi

Па тоўстых хвоях раскiдае,

Дзiвоты чараў выяўляе.

Сядзяць паны, як страхi тыя,

А мiны важныя такiя,

Ўсе непрыступны i ўсе горды,

Рашучы погляды i цвёрды,

А ў кожным слове, ў кожным руху

Вiдна знявага да "псяюху".

"Псяюхi" ж iм усяк слугуюць

I для вячэры стол гатуюць,

Ў агонь бярвеннi падкiдаюць

I прад панамi выдыгаюць.

I вось за стол паны садзяцца,

Iм заманулась частавацца;

Кiлiшкi "вудкай" налiваюць

I чаркi з чаркамi стыкаюць,

Жуюць смажэнне i вяндлiну

I хваляць добрую часiну.

А "вудка" больш развесяляе;

Пан равiзовы зачынае:

"Ешчэ Польска не згiнэла,

Пукi мы жыемы".

Паны адны перад другiмi

Шыкуюць жартамi сваiмi,

Свой розум, гонар выстаўляюць

I дубальтоўкi выслаўляюць.

Ракоўскi, злосны з леснiкамi,

Зусiм не той цяпер з панамi.

Паны ў хвальбе не зналi меры,

Самiм сабе не мелi веры,

Ды пра лганнё сваё маўчалi,

Не падсяваючы, ўсе лгалi.

– А я, - тут Свiда выступае,

Ён вус угору падымае

I панству кiдае з запалам:

Седм вiлькув забiв едным стшалэм!

Паны на момант слупянеюць,

Жаваць iх скiвiцы не смеюць:

Загнаў пан Свiда iм загвоздку,

Як бы у горла сунуў костку.

– Дальбуг, цекаве, даен слово!

Сказаў нарэшце равiзовы.

– Гм, як жа гэта, проша пана?

Ўсiх зрэзаў Свiда нечакана

I верх цяпер над iмi мае.

Паноў аж зайздрасць разбiрае.

– То пан жартуе, як то можна?

Паны развагу вядуць розна:

Сказаць: салгаў - не выпадае,

Паверыць - веры не хапае;

А паўнамоцны ў здаваленнi,

Як бы агорнуты ў праменнi,

Навокал горда пазiрае

I важна шчокi надзiмае,

Як бы паноў ён i не бачыць.

– Няхай жа пан то растлумачыць!

– А так, панове: едным стшалэм!

Зноў ткнуў iх Свiда як бы джалам.

Ў канцы дае iм тлумачэнне:

Забiў ваўчыцу на шчаненнi.

Паны - ляснiчы й равiзовы

Як па камандзе, б'юць галовы:

– I як то мы не дагадалiсь!