Чтение онлайн

Найшлi б прычыны таго груку!

Маўчаць яны, насы спусцiлi,

Сядзiць дарэктар, як на шыле,

Нагналi ж чэрцi iм занозу.

– Дык гэта ж лёд трашчыць з марозу!

Алесь i Костусь выпадкова

Гукнулi разам ў адно слова.

Тут бацька зразу адпусцiўся,

Павесялеў i праяснiўся.

– Вот малайцы!.. а вы што, цеслi?

Гулу вам меншыя паднеслi!

Адзiн - бальшун, другi - дарэктар

I тлумачэльнiк разам, лектар...

– Фэ! брыдка вам!
– iх дзядзька журыць,

А Ўладзя толькi бровы хмурыць.

– А-ей, якая мудрасць гэта:

Яе забыў я трэцце лета!

– О, ты Сальмон у нас вялiкi,

Як на чытанне, так на лiкi,

А вось скажы, калi ты кемны:

Чаму трашчыць так лёд надземны?

Другая вынiкла задача;

Пацее Яська, чуць не плача,

Сказаць штось хоча i баiцца

Утрацiць гонар, памылiцца,

I Ўладзя вочы апускае.

– А справа, бачыце, такая,

Антось тут сам пачаў тлумачыць:

Была паводка гэта, значыць,

Вада па лузе разлiлася,

А потым лёдам занялася,

Мароз падскочыў ды прыцiснуў,

Вада i збегла, лёд павiснуў:

Цяпер нанiз ён ападае,

А лёд таўшчэрны, важкасць мае,

А памiж лёду i вадою,

Ўнiзе пад мёрзлаю зямлёю

Пустое места астаецца,

I вось як глыза садрыгнецца,

Яна i грукне, як з гарматы...

Ну, зразумелi, небажаты?

– I я так думаў, - Ясь азваўся,

Ды толькi выказаць баяўся.

– I я даўно ўсё гэта ведаў,

Але маўчаў...
– Ты, бiзун дзедаў!

На Ўладзю бацька напусцiўся,

Глядзi: я бачу - распусцiўся!

Маўчаў бы лепш ды хоць шалопаў

Ды менш губою гэтай лёпаў...

Не будзе сэнсу з цябе, хлопча:

У гразь жыццё цябе затопча

З тваёй навукай гэтай разам,

I будзеш век ты каламазам!

– Ну, што ж? i колы мазаць трэба,

Абы якi кусок мне хлеба,

Тужлiва Ўладзя зазначае

I смех агульны выклiкае.

– А вось i я пытанне маю!

Чакайце ж, я вас запытаю,

Да старшых Костусь прамаўляе,

I гнеў ён бацькаў адхiляе:

– А што, скажэце, зорка значыць,

Якой нiхто мо i не бачыць:

Яна маланкай мiгатнецца

I згасне. Дзе ж яна дзяецца?

I да зямлi не далятае,

А проста дзесь яна знiкае?

I змоўклi ўсе адразу ў хаце:

Як адказаць? З чаго пачацi?

– Ага!
– тут хлопцы падхапiлi.

Цяпер i мы вас ушчамiлi.

– Што нам з таго, што гiнуць знiчкi?

I клопат будзе невялiчкi,

Калi прычын iх знаць не будзем:

Якая з iх карысць тут людзям?

Бярэ сам бацька перша слова.

I з'ява гэтая - не нова:

Яны штоночку вынiкаюць,

Але без следу прападаюць.

То - тайнасць божжа, яго воля.

Чаго мы, людзi, мо нiколi

I не дазнаемся, як трэба,

Бо то - вялiкая вучэба.

– Чаму? дазнацца мо i можна,

Гаворыць дзядзька асцярожна,

I пэўна ведае навука,

Што астраномiяй завецца,

Адкуль тут што i як бярэцца.

Замыславатая то штука,

А вось, як будзеце вучыцца,

То можна сэнсу i дабiцца,

Бо помню я, як сам вучыўся,

Нам штось пра iх казалi ў школе

I вытлумачвалi даволi,

Але цяпер пра то забыўся.

– I я, - тут мацi засмяялась,

Сказаць хацела, ды збаялась,

Якраз як наш дарэктар гэты.

Калi стваралiсь Богам светы,

Па зорцы светлай чалавеку

Назначыў Бог святы спрадвеку;

Яна жыццём яго кiруе

I лёс яго i смерць пiльнуе.

Чым больш з людзей хто выдатнейшы,

Таго i зоркi блеск яснейшы,

I гасне зорачка святая,

Калi даручаны сканае:

Вось так на небе адначасна

Яна мiгнецца i пагасне,

Як бы хто з жалю вочкi ўскiне

I невядома дзе загiне.

I неба слых тады прыклонiць,

I анел слёзку цiха зронiць...

Як я была яшчэ малою,

То дзед, бываючы ў настроi,

Часамi вёў апавяданнi

Аб гэтым зорачным знiканнi,

Яшчэ казаў: "Калi хто зможа,

Пакуль не згасне служка божжа,

Задумаць што ў мамэнт блiскання,

Таго ўсе споўняцца жаданнi".

Для хлопцаў гэта тлумачэнне

Найболей мела здавалення,

I ўсе iх думкi мiмаволi

Блукалi дзесь у божым полi;

Iх захапляў свет безгранiчны

I ўласны лёс iх таямнiчны.

XXII. НА ГЛУШЦОВЫХ ТОКАХ

Адбыў свой час панура люты.

Дзянёк патрошку прыбывае,

Прыветней сонейка блiскае,

I рве рачулка свае путы.

Iдзi, зiма, iдзi ў дарогу:

Прайшоў твой час, дзякаваць Богу!

Пабач, старая: там, у полi,

Чарнеюць леташнiя ролi!

А ўзгоркi вунь паразумнелi,

Бо вельмi значна палыселi.

А лес, глядзi, якi вясёлы!

I дуб смяецца, хоць i голы.

Паслухай добра: чуеш песнi?

Цяпер яны ўжо не заўчэснi,

Ужо бо сонейка праменнi

Гатуюць шлюбныя адзеннi

I ткуць карону дарагую

Вянчаць зямельку-маладую...

Пара, зiма, табе складацца

I ўпроч з кудзеляй выбiрацца!

I вось у дзень адзiн прыўдалы

Загаманiлi перавалы.

I гоман, спеў i шум усюды,

Як бы ў цымбалiкi i ў дуды

Зайгралi тысячы музыкаў,

Бы iх на баль тут хто заклiкаў.

Iдзе вясна з цудоўнай лiрай;

На звон яе зляцеўся вырай,

I жыцце ўсюды вынiкае,

I пташка песню зачынае.

– Вясна павiнна быць раджайна:

Вада шумiць штось незвычайна,

Як гром далёкi - густа, глуха

I так прыятна нейк для вуха,

Мiхась, вярнуўшыся з абходу,