Чтение онлайн

Эх ты, жыццё, жыццё людское!

Няма табе, няма спакою:

Ты - суматоха, вiр бурлiвы,

Ў табе загiне баязлiвы,

Як парахно, як зерне тое...

– Ну, будзем ехаць!
– Едзьма, браце!

На момант цiха стала ў хаце,

Куды мужчыны завiталi,

Спынiлiсь, шапкi пазнiмалi,

Прад абразамi гнуць галовы.

– Бывайце ж, мiлыя, здаровы!

– Ну, час вам добры, едзьце з Богам!

Iм кажа мацi за парогам,

Жадае шчасця i дабра.

Мужчыны рушылi з двара,

На воз паселi i ўздыхнулi

Ды ўлева к дубу павярнулi.

Ускiнуў жвавы конiк грывай,

Два разы пырхнуў выразлiва

Вiдаць, далёкую дарогу

Пачуў Сiвак, забiў трывогу

I, шыю выгнуўшы дугою,

Пабег вясёлаю трусцою

Па гладзi мяккага дзiрвана.

Алесь i Костусь з-за паркана

Глядзелi iм услед маўклiва,

I думка нейкая тужлiва

На смутных тварыках блукала

I ценем вочы засцiлала;

I iм здавалася, што з iмi

Дзялiлiсь жальбамi сваiмi

I дуб стары, i той будынак,

I лазнячок ускрай лагчынак,

I гэты лес, i само неба:

Чаго людцам, чаго iм трэба?

Нашто шукаць зямлi далёка?

Зайздросна ты, людское вока!

Хiба тут цесна? свету мала?

Няма работы для арала,

Цi для сярпа, або для коскi?

Цi не прыгожа ў кроплях роскi

Гарыць-iрдзiцца дрыгаценне,

Як нейкi вобраз летуцення,

Адбiтак вечнае красы?

Цi не багаты тут лясы

I рознай пташкай, i звярамi,

Арэхам, ягадай, грыбамi?..

Эх вы, нявiннасць i прастэча!

Цямны вам лёсы чалавечы.

Але напэўна i мужчыны

Паважнасць гэтае хвiлiны

Не менш ад хлопцаў адчувалi,

I нейкi час яны маўчалi,

I кожны ў думках сам з сабою

Размову меў часiнай тою.

Ды што гадаць аб гэтых словах,

Што не адбiлiся ў размовах?

Мiнем дарогi, iх малюнкi,

Iм не падведзены рахункi;

Яны заўсёды свежы, новы

I мнагадумны, настраёвы,

Iх нi прайсцi, нi азiрнуць,

Яны сваiм жыццём жывуць.

Ды ўсё ж зазначыць я тут мушу

Мiхал з Антосем сваю душу

Дарогай цешылi нямала.

Прад iмi Случчына ляжала,

Старонка мiла i багата.

Народ, вiдаць, жыў панавата,

Прынамсi, добра i заможна,

Па ўсiм аб гэтым судзiць можна:

Па ветраках, такiх удумных,

I па абэржах гэтых, гумнах,

Па старасвецкiх азяродах,

Па гарбузах на агародах,

Па тытуню i па садочках,

Дзе хаты нiклi, бы ў вяночках.

А тыя лiпы цi таполi!

Такiх не бачылi нiколi:

Развiслы, тоўсты, сакавiты,

Гамоняць з небам - паглядзi ты!

За многа вёрст здалёк вiдаць.

– Ну, дрэвы! нечага сказаць;

Зямля, брат, сiлы многа мае

Такiя вежы выганяе!

А роўнядзь, роўнядзь! як далонi!

Мiхал зазначыць цi Антонi.

– Эх, брат, зямля: ўмiраць не трэба,

Не пашкадуе табе хлеба.

Ўсё прыцягала iх увагу:

Цi ўстрэнуць родную сярмягу

I людзi простыя так ветлы,

I погляд добры iх i светлы

Так да душы i пранiкае

I сэрца цешыць i ласкае;

Цi хутарочак пападзецца,

Ну, як знаёмы, усмiхнецца!

Цi гэта вёска з ветракамi

I з прыдарожнымi крыжамi

Ўсё так павабна, так адметна,

I ўсё вiтала iх прыветна,

Бы тая блiзкая радня.

На трэццю ранiчку да дня

Мужчыны трохi i блудзiлi,

Дарога ж мерылась на мiлi

Яны прыклыгалiсь да мэты,

Каб аглядзець куточак гэты.

Мiхал злез з воза, кiнуў вокам,

У двор шыбуе мерным крокам,

Iдзе, гасподу разглядае.

Яна не досыць маладая;

I на двары не вельмi ладна,

Ўсё нейк раскiдана, няскладна,

Як бы будынкi мiж сабою

Жылi не ў згодзе, бралi з бою

Мясцiнкi тыя, дзе стаялi,

Адна другую адпiхалi,

Або ляпiлiся няўклюдна.

I каля хаты было брудна;

I нават гэта сама хата

Была залiшне праставата:

Абрэз страхi йшоў коса, крыва,

I гэта стрэшка шалудзiва

То голы плех, то кучка моху,

I ўся дзiравiлась патроху,

I нават комiна шчарбата,

Ну, адным словам, - гора-хата

Сваiм прыгожствам не хiлiла.

Але не ў хаце сэнс i сiла.

Бо хаце можна раду даць

I на свой густ пабудаваць,

I хата стане больш вясёла,

А не такая вось стадола,

Наогул хата - справа дробна,

Абы зямля была ўпадобна.

Мiхал яшчэ раз кiнуў вокам,

Э, хата - глупства: лес пад бокам.

З такою думкаю ў акенца

Мiхал пастукаў пужаленцам.

На гэты стук у яме-хаце

Наўперад рыпнулi палацi

I зварухнуўся край бярлогi,

А потым шлопнулi ўжо ногi;

Сам гаспадар, кудлач заспаны,

Iдзе на стук неспадзяваны

Хадою важнаю iндыка.

– Цi тут жыве Фядос Хадыка?

Мiхал пытае, жджэ адказу,

Адказ даецца, ды не зразу,

Як падабае ў такiм стане.

– Тут, тут! А скуль вы, мой васпане?

I хто такi сам, ягамосцю?

Фядос пытанне ставiць госцю,

Вачэй не зводзiць з яго твару.

– Здалёк мы, пане гаспадару:

Чатыры мiлi за Нясвiжам

(Мiхал лiчыў Нясвiж Парыжам,

Усiм вядомым на ўсiм свеце),

I мы вас маем на прымеце.

Даведалiся ад людзей,

Што пан Хадыка, дабрадзей,

Сваю пасаду спродаць мае.

– Так. Справа, значыцца, такая!

То пачакайце ж, калi ласка!

I знiкла ўраз яго апаска

(Не шкодзiць быць i асцярожным

Прад незнаёмым падарожным).