Чтение онлайн

Каротка знаўся, як з сябрамi.

А тут - адзiн, бо ўсе чужыя,

Не знаеш, хто яны такiя,

I сам для iх ты чужанiца.

На камянiцы камянiца,

Не згледзiш неба край за iмi

I цiснуць сценамi сваiмi.

Iдзе так дзядзька i па бруку

Адзiн за дзесяць робiць груку.

А дзе ж той банк?
– карцiць пытанне,

Так правандруеш да змяркання,

А сам туды не пападзеш

I толькi дзень дарма звядзеш.

Ды дзядзьку страшна прыступiцца,

Спытаць людзей ён тут баiцца,

Бо ўсе такiя надзiманы,

I хоць бы твар адзiн рахманы

Або свой брат, мужык-трудзяга,

Нiдзе не свецiцца сярмяга.

I дзядзька наш стаў прыглядацца,

Ў каго б дарогi запытацца,

Бо ён зрабiў адну ўжо спробу,

Спытаў чумазую асобу,

Дык тая так яму сказала,

Што лепш бы ёй няхай зарвала!

Тут дзядзька кроку падбаўляе

I пана з цэшкай наганяе;

Ступiў яшчэ ён колькi крокаў,

Да пана коцiцца ён бокам;

А пан не бачыць цi не хоча

Глядзець, як дзядзька наш клапоча

I ў iм патрэбу дужа мае,

Iдзе i палачкай махае.

Тут дзядзька трошачкi прыгнуўся,

Рукою пана дакрануўся:

– Скажы, паночку, як далёка

Зямельны банк?
– Пан кiнуў вока

На дзядзьку скрыва так i строга:

– Спытай аб тым гарадавога!

Сказаў i кроку пан прыбавiў,

Як бы пытаннем абясславiў

Яго наш дзядзька прад панамi,

Прад тымi вось капелюшамi.

"Ото завiў, настроiў лыжы,

Як бы чарцяка той ад крыжа",

Антось сабе сам усмiхнуўся

I на ўсе бокi азiрнуўся,

Як бы хацеў сказаць: "Глядзеце,

Якая цаца ззяе ў смеццi!"

Памалу стаў ён разглядацца.

Э, што! няма чаго баяцца!

Iдзе вальней, глядзiць смялей.

На сэрцы стала весялей,

I трохi карк ён падымае,

На крамах вывескi чытае

Нядарма ж дзядзька быў у школе,

Навуку ведаў ён даволi.

Ды перабраў тут дзядзька меру:

На слуп узбiўся, на халеру,

Ды так аб падлу штурхануўся,

Што свет яму перавярнуўся,

На брук зляцеў ён з тратуару,

Перакруцiўся разоў пару

I так у брук бядак загасiў,

Траха манеркi не расквасiў.

Ды дзядзька борздзенька схвацiўся,

Знячэўку ён ашаламiўся,

Як той шчупак, папаўшы ў нерат.

Не знае ён, дзе зад, дзе перад.

– Бадай цябе агнi спалiлi!

На якi чорт слупоў набiлi?

Гаворыць дзядзька сам з сабою,

Пыл абiваючы рукою.

I тут ён толькi азiрнуўся,

Глядзiць - у кут глухi упхнуўся,

Сцяна прад iм i сцены збоку,

Ўпярод не ступiш анi кроку

Прапала вулiца, ды годзе!

Таўчэцца дзядзька, як у бродзе

Той сом, прыцiснуты плытамi,

Што ў букце век жыў пад карчамi.

"Бадай ты спрахла! дзе ж дарога?

Нагвалт крычы гарадавога!

Куды нялёгкая загнала!"

Аж проста дзядзьку страшна стала

I з перавулачка глухога

Iдзе шукаць гарадавога,

Iдзе i горад праклiнае;

Падшыбла злосць яго такая,

Што каб прымеў бы, ўзяў саломы

Ды падпалiў бы ўсе харомы,

Бо ўсе дарогi загрузiлi

I свет яму тут зачынiлi.

Мiнут праз колькi з перавулка

На свет ён выбiўся, дзе гулка

Няслiся зноў страшэнна зыкi,

Дзе горад гуў многаязыкi.

Цяпер наш дзядзька не чытае,

А больш пад ногi паглядае

Ды кiне вока, цi не блiсне

Жаданы шнур, ды далей цiсне.

Шукае дзядзька наш, як Бога,

Ў людской галдзе гарадавога.

А вось i ён! стаiць плячысты

I погляд кiдае празрысты;

Стаiць, як той пастух над статкам,

I наглядае за парадкам

На тое ж горад i губерня.

Тут з тратуара дзядзька верне,

Iдзе, за брыль здалёк бярэцца,

"Дзень добры" кажа, як вядзецца,

Яшчэ крок блiжай падступае,

Аладку-шапку падымае.

– Скажыце, як мне ў банк папасцi?

Мне па зямельнай трэба часцi.

– А вось як пойдзеш, чалавеча,

Таму касцёлу насустрэчу,

Там будзе вулiца направа,

Пачаў казаць служака бравы,

Ты правай вулiцы трымайся,

А там другога запытайся,

I скора банк той будзе блiзка.

Скланiўся дзядзька яму нiзка,

Бо надта ж добрым паказаўся,

I так ён дзядзьку спадабаўся,

Што калi будзе ўсё шчаслiва,

То вып'е з iм хоць пару пiва

I з'есць з iм разам кусок сала;

I весялей зноў дзядзьку стала.

Зрабiўшы два-тры павароты,

Людзей спытаўшы раз мо ў соты,

Спынiўся дзядзька каля банка,

Дзе ўсходы чыстыя, як шклянка,

Шырокi крок яго стрымалi

I ў душу страх яму нагналi.

Стаiць наш дзядзька ў задуменнi,

Не смее ўзняцца на ступенi:

Баiцца ён мужычым ботам,

Прапахлым дзёгцем, здорам, потам,

Тут наслядзiць або наплямiць,

Лепш iх не знаць, няхай iх цямiць!

Ступi не так, падымуць сварку

Ды на барыш дадуць па карку.

I гэта "iх", як здань лiхая,

Спакой ад дзядзькi адганяе;

"Iх" - нешта злое, цемень-сiла,

Што душу дзядзькаву муцiла;

"Iх" - гэта тое, што варожа

I ў рог баранi сагнуць можа.

Ды дзядзька страх перамагае,

Ён шапку загадзя знiмае,

Па ўсходах чыстых, як мурашка,

Паўзе ўгару, ступае цяжка.

Забiты дух яго вякамi

Ўжо чуе страх перад панамi.

Ў прасторнай, чыстай, светлай залi

Паны туды-сюды снавалi,

Развязна, моцна гаманiлi,

Цыгары доўгiя курылi,

А дзе каторы шарганецца,