?ў?он хонлари
Шрифт:
* * *
Эшик оаси хоннинг абулига наманганлик шайх Мулла Бозор Охунд келиб, киришга ижозат сўраётганини хабар илди.
– Таклиф илинг, – деди Шорухон. – Ул зот учун эшигимиз доим очи.
– Ассалому алайкум хон азратлари, – деди шайх таъзим айлаб.
– Даргоимизга хуш келибдилар, азрат, – деди Шорухон алоида илтифот кўрстаиш учун ўрнидан туриб шайхга пешвоз чиар экан. – Биз томонларга андай шамол учирди.
– Ўз ихтиёримиз билан келдик, жанобларига бир илтимос илмочи эдик.
– Ўзлари саломатмилар, али Наманган бизлардан хафа эмасми?
– Сизга сиатлик тилаб барчамиз дуодамиз, юртимиз тинчлигини яратгандан кеча-ю кундуз сўраш билан бандмиз.
– Саломат бўлсинлар.
– азрати олийлари, катта кўламда урилиш илаётганларидан хабардормиз, хизмат илувчиларингиз ичида бизнинг анчагина муридларимиз ам бор экан.
– а, албатта. Уларнинг кўпчилиги унарманд усталар.
– Ўша муридларимизни бизнинг ихтиёримизга берсалар деган масад билан келганмиз.
– Афсус, бу илтимосларини бажара олмаймиз.
– Бажармасалар бўлмас, – шайх овоини солиб, тунд иёфага кирди.
– Нима учун?
– Биз дини исломнинг равнаи учун хизмат илишимиз лозим.
– Улар эл-юрт осойишталиги учун менат илишмода, бу дини исломга зидми?
– Шу чоача менинг илтимосимга бирорта укмрон эътироз илмаган эди.
– Илтимосингиз юрт манфаати учун зарарли, шунинг учун биз рухсат бермаймиз.
– Аттанг, яхши иш бўлмади, бизнинг ранжиб олишимиз худога хуш келмас.
– Шайх жаноблари худога нималар хуш келишини билмайдиганга ўхшайдилар, барчамизнинг эзгу масадимиз юртга фидоийлик холос, сизнинг ниятингиз артофингизга муридлар тўплаш холос. Энди жавоб айланг, ай биримизнинг ниятимиз эзгуликка яин.
– Мен ўз фикримдан асло айтмайман.
– Яхшиям сизнинг бахтингизга мен ўзимни бошара оламан, акс олда хонларнинг жалини ўзаш анаа бўлишини кўрсатиб ўяр эдим. Энди жўнанг, акс олда ўзингизга жабр иласиз.
Хондан рад жавобини олган шайх Мулла Охунд жалини боса олмай, оровултепа деган ишлодаги бир муридининг уйига кириб борди. Деворга Шорухон тасвирини чизиб, бир нарсаларни узундан узо пичирлаб суратга арата камондан ў уза бошлади. Яна аллаандай баир-чаирлар илиб ниоят чарчаб ўтириб олди. Хонадон эгасини чаириб Шорухон тез кунларда вафот этишини айтиб, зудлик билан ўз юртига жўнаб кетди.
Бу хабарни хонга етказишганида у жилмайиб ўя олди:
– Менинг жонимни Азроил Оллонинг амри билан олишини Мулла Охунд билмасмикин?
Бу воеа одамлар ичида ар хил шов-шувлар ва уйдирмалар пайдо бўлишига сабаб бўлди. Авлиёликни даъво илган Мулла Бозор Охунд хон аида аллаандай бўлмаур гаплар таратиб, унга ойибдан ўлим тиларди. Муридлари билан тил бириктириб оддий кишиларни ишонтиришга эришар эдилар.
Кам гапириб, диат билан тинглаш Шорубийнинг гўзал фазилатларидан бири эди. У бировнинг гапини бўлмас, танбе ам бермас ва албатта ўз фикрини жуда равон ва тушунарли илиб ифодаларди. Ваъзхонлик илиш ва насиат сўзларини айтишдан ўзини тияр эди. У уч ўил (Абдураимбек, Абдулкаримбек, Шодибек) кўрган бўлиб, гоо улар билан субатлашар, азил-мутойибалар илиб эркалар, сова-салом билан сийлаб увонтирар эди. Бугун ўзининг ар ачонги одатини тарк этиб, юрагида тугиб юрган фикрларини айтишга азм илган эди.
– Ўилларим, вати-соати келиб сизлардан бирингиз хон бўласиз, – деди у бироз маъюс иёфада. – Этимол бирин-кетин уччалангизга ам бу олий мансаб насиб илар. Лекин тахтга ўтириш бирваракай икки кишига насиб илмайди. айси бирингиз хон бўлсангиз, олганларингиз хоннинг оалари бўласизлар, бу ам катта бахт, увончли аёт кечириш имкониятидир. Асло бир-бирларингга душманлик илманглар. Акс олда бегоналар ўлида алок бўласизлар. Юрт ожизланиб олмаслиги учун тахт соиби удратли шахс бўлиб, даъвогарлардан кўп жиатдан устун бўлиши, ўз оалари билан бўлган зиддиятни ал билан адолатли ал ила олиши керак. Энди укмрон андай бўлиши лозим, андай сифатларга эга бўлиши кераклиги аида ўз фикрларимни айтиб ўймочиман.
Одамларнинг энг аллигиман деган фикрга асло борманглар, чунки энг алли, энг билимли бўлишнинг иложи ам, кераги ам йў. Лекин инсофли, иймонли, гўзал алб эгаси бўлишнинг иложи бор. Шундай бўлиш лозим.
Ўзи учун эмас, ўз юрти, миллати учун умрини баишлаган укмрон енгилмас юртнинг унутилмас сиймосига айланади. Унинг энг гўзал сифати истеъдод эгаларини асрамо, гўзал кишиларни рабатлантирмо, ожиз кишиларни имоя илишдир.
укмроннинг энг аблаи, ўз юртининг бойлигини талайди, фуароларидан ўч олади, фоишабозлик илади, имоясиз кишиларга азоб беради.
Юртнинг ожизланиши текинхўрликнинг ривожланишидан бошланади. Миллатнинг катта бойликларини ўзлаштириб олиб, улайиб, кундан-кун увват олиб бораётган ёвуз кучни тинмай олдини олиб турилмаса, бора-бора енгиб бўлмайдиган офатга айланади. Кейинчалик бориб уларни фаат ват малуб илади холос. Ўша фурсат етиб келгунича миллат азоб чекади, юрт ожизланиб олади. Инсон ижтимоий жонзот, ал соиби, унинг иши фаат ўйин-кулги эмас, фаолият кўрсатишдир, айсики мамлакатнинг кишилари фаолиятли аёт кечирсалар ўша юрт удратли, бундай мамлакатда тинчлик таъминланган бўлади.
укмроннинг дарди хал дардининг бир учуни, хал солом бўлса у ам солом, хал шодон бўлса у ам шодон. амма дўст бўлиб кўринган тахт атрофида ар доим кўзга кўринмас душманлар мавжуд бўлади. Шундай иш юритингларки, келажак сизларни уят илмасин, ўз халингизга нимани раво кўрсангиз у ам ана шуни айтаради. Хон авлодидан бўлганларингни асло унутмай яшанглар, уларнинг масъулиятлари бошалардан ортидир. Гўзалликни ис илиб, нолимай увониб яшамо хонлар учун одат бўлмои лозим. Эл-юрт айуси манфаатларингдан устун бўлсин, ахло ва одобда намуна бўлинглар. Мўмин ичкилик ичмайди, ўирлик ва хиёнат илмайди, бу усурларни илган кимса мўмин эмас. Ўз юртига, ўз миллатига хиёнат илган укмрон энг малъун кимсадир. урур тараий илишимиз учун берилган туфа, у алдан узолашиб кетса алокатга етаклайди. Ўз урурини жиловлаш шоларнинг энг зарур фазилатлари, оддий кишиларга мер билан араш муаддас бурчлари. Йўлдан адашманглар, сизларнинг адашишларинг бутун юртни хароб илади. Номаъул хоишлар тўри йўлдан оздиради, хунрезликларга сабаб бўлади. Хонлар юрт осойишталиги учун энг масъул кишилар асосий масадларинг ана шу осойишталикни таъминлаш бўлсин. озирча хонликнинг гўдаклик чои. Раиблар бу олатдан фойдаланиб олмасликлари учун жуда ушёрлик даркор!
укмрон хални ўрувда ушлаши, ватинча чалитиши ам мумкин. Дарёдан удратли бу мўъжиза бардошли ва андишали. У барча нарсани фамласа ам кечиради, сабр илади. Унинг мерига кириш осон эмас, лекин шу масад билан яшаган укмрон бунинг уддасидан чиади. Бундай укмрон абадий бараёт, у кишилар албидан асло ўчмайди.
* * *
– Оир дардга йўлианга ўхшайман, – деди Шорухон атрофдагиларга аламли тикилиб. – Бу касофатдан тузалиб кетиш жуда мушкул.
– Иншоолло, тузалиб кетасиз, азрати олийлари, барчамиз парвардигордан шуни тилаймиз.
– Чиндан ам шундай бўлса мен сизлардан розиман. Юртимиз осойишталиги учун бирдек айурсаларинг, мен хотиржам кўз юмаман.
– Худонинг марамати кенг, умрлари узо бўлса ажаб эмас.
– Чамамда кафтимга чиан яра «куйдирги»га ўхшайди, агар чиндан шундай бўлса…
– Табибларнинг фикрича сиз тузалиб кетасиз.
– ар андай бу дунёга келган одам узо туролмайди. Келмо ўлимизда бўлмаганидек, кетмо ам беихтиёрдир. Одам боласи бенусон яшай олмайди, билиб-билмай албатта, хатоликка йўл ўяди. Мен ам баъзи бир хатоликларга йўл ўйган бўлишим мумкин, лекин масадим яхшилик, тилакларим хал дарди эди. Келажакда барча ишларни кенгашиб илинглар, кенгашмай илинган ар андай иш иллатлидир.