Чтение онлайн

1382 – Полацк упершыню згадваецца як крэпасць Белай Русі ў “Хроніцы Польшчы”, а ўвогуле ён упершыню названы ў “Аповесці мінулых гадоў” у 862 годзе.

Чэрвень 1382 – войска вялікага князя літоўскага Ягайлы нечакана напала на Трокскі замак, Вільня зноў апынулася ў руках Ягайлы. Ён паланіў Вітаўта і Кейстута. Апошні магутны язычнік Кейстут быў задушаны ў Княскай вежы Крэўскага замка. Акадэмічны летапіс так апавядае пра гэта: Ягайла “князя великого Кестютья, дядю своего, оковавь, послали Креву и всадили у вежю, а князя великого Витовта оставили были еще у Вилни. И тамо у Креве пятое ночи князя великого Кестутья удавили коморники князя великого Ягаиловы: Прокше, што воду даеть ему, а были инии, Мостевь брать а Кучюкь, а Лисица Жибндяи. Таков конець стался князю великому Кестутью”.

А Вітаўта выратавала знаходлівасць жонкі Ганны Смаленскай, ён пераапрануўся ў сукенку служанкі Алены, уцёк за сцены замка і разам з братам Таўцівілам сышоў да мазавецкага князя Януша – брата Земавіта, які быў жанаты з іхняй сястрой Данутай (Ганнай) і які меў свае ўласныя інтарэсы адносна пасады караля польскага. Алену забілі. Акадэмічны летапіс так піша пра гэта: “и онь, нарядився в одное жонки порты, да и з другою вышоль, да спустился з города да утекь у Немци, у Прусы”. Яны спадзяваліся на дапамогу Земавіта супраць Ягайлы. Той і сапраўды вырушыў у паход, захапіў Драгічын і Мельнік, але для сябе, а не для Вітаўта. Таўцівіл спыніўся ў сястры, хрысціўся і атрымаў імя Конрад. Абураны Вітаўт пайшоў шукаць дапамогі ў крыжакоў, каб адабраць сваю бацькаўшчыну – Трокскае княства, якое належала цяпер Скіргайлу.

1 лістапада 1382 – вялікі магістр Тэўтонскага Ордэна Конрад Валенрод заключыў з Ягайлам чатырохгадовае перамір'е на рацэ Дубіса, што ў Літве. Узамен князі Ягайла, Скіргайла, Карыбут, Лінгвен, Карыгайла, Вітаўт і Свідрыгайла па ўзаемнай згодзе ўступілі частку Жмудзі крыжаносцам. Аднак у сувязі з тым, што Ягайла не аддаў Вітаўту яго бацькоўскія трокскія землі, Вітаўт сумесна з крыжакамі намагаўся сам адабраць іх, праз год яны парушылі пагадненне.

1383 – крыжакі сумесна з Вітаўтам напалі на Княства, занялі Коўна, Трокі і падышлі да Вільні. Ягайла адваяваў захопленыя гарады, Вітаўт сышоў разам з крыжакамі.

21 кастрычніка 1383 – Вітаўт, які ўцёк з Крэўскай вязніцы і не атрымаў падтрымкі ад мазавецкага князя Земавіта, прыняў хрышчэнне ў крыжакоў у Таплаве, атрымаў імя Віганд. З дапамогай крыжакоў намагаўся вярнуць сабе Трокскае княства, але не атрымалася.

30 студзеня 1384 – Вітаўт, які ў гэты час ажыццяўляў зносіны з Тэўтонскім ордэнам, у Каралеўцы падпісаў дамову з Ордэнам аб тым, што, калі стане гаспадаром Княства, аддасць крыжакам Жэмайцію. А пазней, у чэрвені, у дадатак да гэтага Вітаўт згадзіўся, каб у выпадку адсутнасці ў яго сыноў ягоныя землі перайшлі да Ордэна. Ягайла мусіў настойліва шукаць магчымасці таемных перамоў з Вітаўтам і схілення яго на свой бок. Летам 1384 года Вітаўт прыняў прапановы Ягайлы. Ён спыніў адносіны з Ордэнам, знішчыў давераныя яму крыжацкія ўмацаванні. Ад Ягайлаы атрымаў Гарадзеншчыну, Падляшша, Бярэсце, Ваўкавыск. Абяцаных Трокаў не атрымаў, яны заставаліся ў Скіргайлы. Вітаўт прыняў праваслаўную веру, і калі Ягайла пачаў шлюбныя справы з Ядвігай, знаходзіўся разам з ім у паездцы ў Кракаў, дзе ў лютым 1385 года зноў ахрысціўся па-каталіцку, атрымаў імя Аляксандр.

1384 – Ягайла вёў перамовы з вялікім князем маскоўскім Дзмітрыем Данскім, выказваючы згоду ажаніцца з ягонай дачкой Соф’яй і прыняць прапанову аб хрышчэнні па праваслаўнаму абраду, а таксама падтрымаць Маскву ў барацьбе супраць Тэўтонскага ордэна. Кажуць, што па ініцыятыве ягонай маці хрысціянкі Улляны Цвярской нават было заключана часовае пагадненне з маскоўскім князем на гэты конт. У выніку Ягайла павінен быў павянчацца з маскоўскай княжной, а Княства – з праваслаўем. Гэтаму, відаць, перашкодзілі татары сваімі ваеннымі дзеяннямі супраць Масквы.

2 сакавіка 1384 – польскія вяльможы канчаткова вырашылі аддаць польскую карону Ягайле. Дзяржава, дзе хрысціянства існавала ўжо чатыры стагоддзі, вырашыла запрасіць на вышэйшы ўладны пасад язычніка. Прыхільнікаў гэткага рашэння ўзначалілі Спытак з Мельштына, Яська з Тэньчына і Яська з Тарнова. Яны разумелі, што саюз з венграмі не даваў бы ім спакою, не спыніў бы літоўскіх набегаў, а літоўцы паспрыялі б у барацьбе з крыжакамі. Кандыдатура Ягайлы задавальняла з многіх абставін. Калі б Ягайла і сапраўды ахрысціў язычнікаў, а Княства стала каталіцкім, то адпала б мэтазгоднасць існавання Ордэна, які змагаўся за пашырэнне каталіцызму, не спатрэбілася б еўрапейскім манархам аказваць яму дапамогу. Аб’яднаныя ж Княства з Каронай мелі б вялікую сілу і здолелі б не адно супрацьстаяць крыжакам, а і ўплываць на еўрапейскую палітыку. Чаго не здолеў зрабіць Тэўтонскі ордэн за паўтара стагоддзя свайго існавання, здавалася, было блізка да ажыццяўлення праз жаніцьбу Ягайлы з Ядвігай і ягонае абяцанне ахрысціць літоўскіх язычнікаў, праз пашырэнне заходняй культуры.

Пра гэткі намер, аднак, не было розгаласу ні ў Кароне, ні ў Княстве, бо не ведалі нават ці згодзіцца Ягайла. Невядома, хто напачатку ездзіў да Ягайлы, усё рабілася ціха, публічныя заявы з’явіліся толькі тады, калі ўсё было дамоўлена.

Чэрвень 1384 – вялікі князь літоўскі Ягайла раіцца з Вітаўтам адносна польскай кароны для сябе, з чаго вынікае, што ўжо ў яго пабывалі паслы з Кароны. Акадэмічны летапіс так паведамляе пра гэта: “И начаша ляхове слати ис Кракова ко князю великому Ягаилу, дабы приняль крещение старого Рима и понял бы у них королеву Ядвигу собе жоною и стал бы у нихь королем у Кракове на все земли Лядскои. Он же, князь великии Ягаило, советь сотвори своею матеръю, з великою княгинею Ульяною, и з братьею своею, и с всими князьми и бояры Литовъское земли, и поехав Кракову в Лядскую землю. Тамо же сам крестися и брать его, и князи, и бояре Литовъское земли. И взяль за себе королеву Адвигу, и корунован бысть того королевьства коруною”.

18 студзеня 1385 – у Кракаў прыбывае пасольства вялікага князя літоўскага Ягайлы з просьбай рукі Ядвігі, што здзівіла ўвесь свет і напалохала крыжакоў. Здзівілася і сама Ядвіга. Узначальваў пасольства брат Ягайлы Скіргайла, у яго складзе былі швагер вялікага князя Барыс Суздальскі і віленскі стараста Ганул. Іншыя крыніцы называюць яшчэ Івана Гальшанскага. Згодна з цырыманіялам двара адказ замежным пасольствам даваў не сам манарх. Ад імя трона Ягайлу адказалі, што ён мусіць накіраваць пасольства да маці Ядвігі венгерскай каралевы-ўдавы Эльжбеты. Барыс і Ганул разам з польскімі пасламі паехалі ў Венгрыю. Ядвіга спадзявалася, што справа задоўжыцца, а яна паспее выйсці замуж за Вільгельма. Аднак кардынал і легат папскі ў Венгрыі і Польшчы быў зацікаўлены ў каранацыі Ягайлы і таму давёў справу да таго, што Эльжбета дадала да польскага пасольства сваіх прадстаўнікоў і яны са згодай вярнуліся ў Кракаў.

Чэрвень 1385 – генеральны з’езд у Кракаве вяльможаў з розных мясцін, большасць яго ўдзельнікаў дала згоду на шлюб Ягайлы з Ядвігай і вырашыла звярнуцца да яго з прапановай стаць на чале Каралеўства Польскага. Пасля гэтага польскія паслы Уладак з Аградзеньца, падчашы кракаўскі, Мікалай з Асаліна, кашталян завіхойскі, Крыстын з Астрова і два паны венгерскія павезлі гэтае рашэнне да Ягайлы ў Крэва. А ў гэты час венгерская каралева-ўдава Эльжбета Басьнячка змяніла сваю думку і ў адказ на дамаганні аўстрыйскага князя Леапольда ІІІ згадзілася на шлюб Ядвігі з сынам Леапольда Вільгельмам.

Панядзелак 14 жніўня 1385 – напярэдадні Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Крэўскі замак да вялікага князя літоўскага Ягайлы прыбывае польскае і венгерскае пасольства ў вышэй названым складзе са згодай на шлюб з Ядвігай і запросінамі на караля польскага. Заключана дэкларацыя, якую назвалі персанальнай Крэўскай уніяй – дзяржаўны саюз паміж Вялікім княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім. Акт падпісалі з літоўскага боку князі Скіргайла, Лінгвен, Карыбут, Вітаўт, з польскага – члены пасольства. У выніку аб’яднаныя гаспадарствы займалі каля 800 тысяч квадратных кіламетраў, распасціраліся ад Шлёнска да Акі, ад Балтыкі да чарнаморскіх стэпаў. Крыжакі, каб перашкодзіць Ягайлу, праз два дні пасля падпісання Крэўскай уніі распачалі вайну супраць Княства. Яны ж абвінавачвалі атачэнне Ядвігі ў тым, што змусілі яе да бігаміі (жыць з двума мужамі), а таму не прызнавалі шлюбу з Ягайлам. Іхнія намаганні прывялі да таго, што папа Урбан VІ нават не прыслаў свайго віншавання ні з аказіі хрышчэння, ні з нагоды каранацыі Ягайлы. Аднак пазней папа змяніў свой погляд і пасля хрышчэння Літвы 17 красавіка 1388 года накіраваў Ягайлу пахвальную булу, у якой назваў яго “найдарожшым у Хрысце сваім сынам”.

11 студзеня, нядзеля, 1386 – у Ваўкавыску адбылася сустрэча польскіх паслоў з Ягайлам, які з братамі і баярамі накіроўваўся ў Кракаў. Пасольства перадало яму дэкларацыю, падтрыманую ўсімі панамі польскімі і шляхтай, і ад імя ўсяго польскага грамадства аб выбранні Ягайлы каралём польскім, а таксама аб згодзе аддаць яму за жонку Ядвігу і з запросінамі на з’езд шляхты ў Люблін, які меў адбыцца 2 лютага. Тут жа абмяркоўваліся варункі Княства і Кароны ў будучым саюзе. Пасля гэтага абоз Ягайлы на чале з Вітаўтам вырушыў у Кракаў. Па дарозе Ягайла выслаў у Мальбарк Дымітра з Гарая да вялікага магістра Тэўтонскага ордэна Конрада Цолнера, каб паведаміў пра намер Ягайлы змяніць веру і папрасіў магістра ад Ягайлавага імя быць хросным бацькам.