Чтение онлайн

Уладзіслаў ІІІ Варненьчык быў жанаты з удавой караля чэшскага і венгерскага Альбрэхта з Габсбургаў Эльжбетай, сумесных дзяцей не мелі.

Казімір ІV Андрэй Ягелончык быў жанаты з Эльжбетай Габсбургскай (Ракушанкай) – (1437 – 30.8.1505, шлюб 10.2.1454) – другой дачкой караля чэшскага і венгерскага, аўстрыйскага князя Альбрэхта і Эльжбеты, якая пасля смерці мужа пашлюбілася з ягоным старэйшым братам Уладзіславам. Было 13 дзяцей: 6 сыноў і 7 дачок: Уладзіслаў (1.3.1456 – 13.3.1516) – кароль чэшскі і венгерскі; Ядвіга (21.9.1457 – 18.2.1502) – была жонкай баварскага князя Георгія Багатага (Вітэльсбаха), шлюб 14.11.1475; Казімір Святы (3.10.1458 – 4.3.1484) – памёр маладым, пахаваны ў Віленскім саборы, стаў патронам Літвы; Ян Ольбрахт (27.12.1459 – 17.6.1501) – князь глогаўскі ў 1490 – 1498, кароль польскі, каранаваны 23.11.1492; Аляксандр (5.8.1461 – 19.8.1506) – вялікі князь літоўскі з 1492, кароль польскі з 1501, 15 лютага 1495 быў пашлюблены з дачкой вялікага князя маскоўскага Івана ІІІ Аленай; Соф’я (6.5.1464 – 5.10.1512) – 14 лютага 1479 года стала жонкай Фрыдэрыка, сына Альбрэхта Гогенцолерна, курфюрста брандэнбургскага; Эльжбета І (9.5.1465 – 9.5.1466); Жыгімонт (1?.2.1.1467 – 1.4.1548) – князь глогаўскі ў 1498 – 1506, опаўскі ў 1501 – 1506, намеснік Лужыц, вялікі князь літоўскі і кароль польскі Жыгімонт І Стары з 1506, быў пашлюблены з Барбарай Заполія (8.2.1512), пасля з Бонай Сфорцай (18.4.1518); Фрыдэрык (27.4.1468 – 14.3.1503) – біскуп кракаўскі, арцыбіскуп гнезненскі, кардынал-прымас польскі; Эльжбета ІІ (13.5.1472 – паміж 19.5.1480 і 20.5.1481); Ганна (12.3.1476 – 12.8.1503) – жонка заходнепаморскага князя Багуслава Х Вялікага з 2 лютага 1491; Барбара (15.7.1478 – 15.2.1534) – з 21.11.1496 года жонка Георгія Барадатага, сына саксонскага князя Альбрэхта; Эльжбета ІІІ (13.11.1483 – 16.2.1517) – жонка (шлюб паміж 19 і 25 лістапада 1515) князя легніцкага і брэст-куяўскага Фрыдэрыка ІІ з Пястаў.

Уладзіслаў ІІ Ягелончык, сын караля польскага Казіміра (Андрэя) Ягелончыка і Эльжбеты Ракушанкі, дачкі караля чэшскага, венгерскага і нямецкага Альбрэхта. Унук Ягайлы.

Быў жанаты тройчы: з дачкой курфюрста брандэнбургскага Альбрэхта Гогенцолерна Барбарай (шлюб 19.8.1476), Беатрычай Арагонскай – дачкой караля Неапаля Фердынанда, шлюб 4.10.1490, шлюб скасавааны 7.4.1500. Разам з трэцяй жонкай Ганнай (1484 – 26.7.1506, шлюб 6.10.1502), дачкой графа дэ Цандале Гастона ІІ, меў дачку Ганну (23.7.1503 – 27.1.1547), якая 26.5.1521 стала жонкай Фердынанда І з Габсбургаў, аўстрыйскага эрцгерцага, караля чэшскага і венгерскага, імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі, Ганна была маці імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Максімільяна ІІ, эрцгерцага аўстрыйскага; сына Уладзіслава (Людвіка) (1.7.1506 – 29.8.1526) – кароль чэшскі і венгерскі (Лаяш ІІ) у 1516 – 1526, пасля смерці якога ў бітве з туркамі пад Махачам чэшска-венгерская лінія дынастыі Ягелонаў спынілася.

Жыгімонт І Стары з першай жонкай Барбарай (1495 – 2.10.1515, шлюб 8.2.1512), дачкой пана на Трэнчыне, графа на Спішы, ваяводы сяміградскага Стэфана Заполія меў дачок Ядвігу (15.3.1513 – 7.2.1573) – жонка (шлюб 29.8.1536) курфюрста брандэнбургскага Іяхіма ІІ Гогенцолерна і Ганну (1.7.1515 – 8.5.1520).

З другой жонкай Бонай Сфорцай (2.2.1494 – 19.11.1557, шлюб 18.4.1518) меў дзяцей: Ізабэлу (18.1.1519 – 15.9.1559) – была замужам (шлюб 23.2.1539) за сынам Стэфана Заполія Янашам – панам на Трэнчыне, графам на Спішы, каралём венгерскім; Жыгімонта Аўгуста (1.8.1520 – 7.7.1572) – вялікі князь літоўскі і кароль польскі з 1529, быў жанаты тройчы: з Эльжбетай – дачкой караля чэшскага, венгерскага і нямецкага, імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанда І Габсбурга, шлюб 6.5.1543; з Барбарай Радзівіл – дачкой віленскага кашталяна, гетмана вялікага літоўскага князя Юрыя Радзівіла, шлюб паміж 28.7 і 6.8.1547; з Кацярынай – дачкой караля чэшскага, венгерскага і нямецкага, імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанда І Габсбурга, шлюб 30 альбо 31.7.1553, Жыгімонт стаў апошнім мужчынскім прадстаўніком Ягелонскай дынастыі; Соф’ю (13.7.1522 – 28.5.1575) – была замужам за князем браўншвейгскім Генрыхам ІІ, шлюб паміж 22 і 25.2.1556; Ганну Ягелонку (18.10.1523 – 9.9.1596) – была жонкай караля польскага Стэфана Баторыя, шлюб 1.5.1576, была каралевай польскай і вялікай княгіняй літоўскай у 1575 – 1576; Кацярыну (1.9.1526 – 16.9.1583) – была жонкай (шлюб 4.10.1562) князя Фінляндыі Яна (Юхана) ІІІ Вазы, з 1568 года – кароль Швецыі Ян ІІІ; Ольбрахта – нарадзіўся і памёр 20.9.1527.

У Кацярыны і Яна ІІІ Вазы быў сын Жыгімонт ІІІ Ваза (20.6.1566 – 30.4.1632) – кароль польскі і шведскі.

Ягайла, Якаў, Уладзіслаў ІІ (1351 альбо 1352 – 1.6.1434) – вялікі князь літоўскі (1377 – 1381, 1382 – 1392), вышэйшы князь літоўскі (1392 – 1434), кароль польскі Уладзіслаў ІІ (1386 – 1434), каранаваны 4 сакавіка 1386. Ягонае імя Ягайла перакладалі як крыклівы, сварлівы, гарлапан, шумны чалавек. Старэйшы сын вялікага князя літоўскага Альгерда і другой ягонай жонкі цвярской князёўны Улляны, унук Гедыміна. Разам з чацвёртай жонкай Соф’яй Гальшанскай (1405 – 12.9.1461, шлюб у Новагародку 24.2.1422) пачынальнік польскай дынастыі Ягелонаў (на беларускіх землях – Ягайлавічы). Існуе шмат выказванняў і меркаванняў, нават міфаў пра час Ягелонаў. Баляслаў Прус, напрыклад, пісаў: “Не бітвы і не перамогі робяць славу для ягелонскай эпохі, а нешта зусім іншае, штосьці зусім супраціўнае бітвам, а іменна: вольныя і добраахвотныя сувязі народаў. Літва пашлюбіла Польшчу не на грунце нейкага захопу, а ў імя “любові братэрскай” і “дзеля дабра абодвух народаў”. Не навязвалі нацыянальнасці, але роды польскія прынялі літоўскіх баяраў як сыноў і братоў... Не навязвалі ўлады, але пакінута Літве шырокая аўтаномія. Не прышчэплівалі гвалтам мовы, наадварот, нават Статут Літоўскі быў адрэдагаваны на рускай мове”.

Ядвіга Анжуйская (18.2.1374 – 17.7.1399) – кароль польскі (rex Polonae) з 1384 года, першая жонка Ягайлы, дачка Людвіка І Вялікага (1326 – 1382) – караля венгерскага (1342 – 1382), які пасля смерці свайго дзядзькі Казіміра Вялікага стаў і каралём польскім (1370 – 1382), і баснійскай княжны Эльжбеты. 15 чэрвеня 1378 года адбылася шлюбная дамова (pro futuro) у Гамбургу над Дунаем чатырохгадовай Ядвігі з аўстрыйскім княжычам пяцігадовым Вільгельмам Габсбургскім. Аднак сапраўднасць шлюб мог набыць толькі пасля дасягнення фізічнай сталасці – для дзяўчыны 12 гадоў, для юнака 14 гадоў. Ядвіга мусіла чакаць гэтага тэрміну пры двары цесця ў Вене, а Вільгельм у Кракаве.

10 жніўня 1382 года памёр бацька Ядвігі кароль венгерскі і польскі Людвік. У выніку розных пературбацый праз два гады Ядвіга была каранавана на караля польскага – іменна так называлі яе: кароль, а не каралева. Але паколькі была малалеткай, ёю апекаваліся і ад яе імя кіравалі Каронай малапольскія магнаты.

З волі польскіх рыцараў і шляхты 18 лютага 1386 года Ядвіга стала жонкай вялікага князя літоўскага Ягайлы. У 1392 годзе ажыццявіла падарожжа разам з мужам на літоўскія землі, дзе брала ўдзел у сустрэчы з Вітаўтам. Было заключана Востраўскае пагадненне (у Востраве каля Ліды) аб падзеле ўлады і гарантаванні самастойнасці Княства ў саюзе з Каронай. Ягайла прызнаў асобнасць Вялікага княства Літоўскага пад уладай Вітаўта і надаў яму пажыццёвы тытул вялікага князя (magnus dux), а сабе пакінуў тытул найвышэйшага князя (supremus dux). Вітаўт з Ганнай прысягнуў на вернасць Кароне і самой каралеве Ядвізе. Гэта спыніла іхнія міжусобныя сутычкі.

Пры Пражскім універсітэце ў 1397 годзе арганізавала бурсу для літоўскіх клірыкаў. Разам з Ягайлам стала фундатаркай у Кракаве кляштара славян-бенедыктынаў з Прагі. Садзейнічала аднаўленню Кракаўскага універсітэта, якому адпісала амаль усе свае багацці.

22 чэрвеня 1399 года ў Ядвігі і Ягайлы нарадзілася дачка Эльжбета, якую назвалі ў гонар Ядвізінай маці. Яна мела і другое імя – Баніфацыя, па хросным бацьку, якім быў папа рымскі Баніфацый ІХ. Ягайла выслаў у многія сталіцы Еўропы ганцоў, каб яны паведамілі аб гэтым, як раней такім жа чынам абвясціў ім пра цяжарнасць сваёй жонкі. У Кракаў з’ехаліся высокія госці з розных краін. Быў тут і Вітаўт з жонкай Ганнай. Аднак лёс распарадзіўся іначай: 13 ліпеня 1399 года Эльжбета-Баніфацыя памерла.

Памерла Ядвіга 17 ліпеня 1399 года ва ўзросце 25-ці гадоў. Перад смерцю яна зрабіла духоўнае распараджэнне. Даручыла, каб усе каштоўнасці, усе ўборы, усе наяўныя грошы яе казны, уся рухомая маёмасць пайшлі на дапамогу бедным і на аднаўленне Кракаўскага універсітэта. А Ягайлу параіла, каб ён не страціў польскай кароны і таму ўзяў шлюб з Ганнай Цылейскай, забытай унучкай Казіміра Вялікага. Ядвігу пахавалі ў Вавельскай катэдры поруч з дачкой. Паны польскія паўторна склалі прысягу Ягайлу як каралю. Жалобу дэманстратыўна насіў у Вене і аўстрыйскі княжыч Вільгельм Габсбургскі. У 1997 годзе кананізавана як святая.

Соф’я Гальшанская (каля 1405 – 21.9.1461) – чацвёртая жонка Ягайлы, дачка Андрэя Іванавіча Вязынскага, князя Гальшанскага, і Аляксандры, князёўны друцкай, пачынальніца дынастыі Ягелонаў-Ягайлавічаў, мела сыноў Уладзіслава і двух Казіміраў. Уладзіслаў стаў каралём польскім і венгерскім, сярэдні Казімір памёр зусім маленькі, меншы Казімір быў вялікім князем літоўскім і кралём польскім. Калі Соф’і споўнілася пяць гадоў, памёр бацька (1410). Ягоных дзяцей Васілісу, Соф’ю і Марыю выхоўваў у сваім замку родны брат Андрэевай жонкі Аляксандры князь Сямён Дзмітравіч Друцкі. 24 лютага 1422 года Соф’я абвянчалася ў Новагародскім касцёле з каралём польскім і найвышэйшым князем літоўскім Ягайлам.

Каранацыя яе адбылася 5 сакавіка 1424 года ў Вавельскай катэдры. Як засведчылі відавочцы, гэта была самая ўрачыстая каранацыя ў гісторыі Польшчы.

Соф’я захоўвала добрыя стасункі са сваімі роднымі, з Княствам, у сваім атачэнні мела некалькі праваслаўных асобаў. Нават наказала, каб падчас яе пахавання не забыліся пра праваслаўныя звычаі, у якіх яна выхоўвалася ў Гальшанскім і Друцкім замках. Не цуралася кантактаў з гусітамі, нават сваім астролагам мела чэха. Была вясёлага характару і любіла забавы. Падтрымлівала культуру, спрыяла развіццю Кракаўскага універсітэта.

16 мая 1426 года нарадзіўся другі сын, якога 2 чэрвеня ахрысцілі Казімірам. З гэтай нагоды адбыўся рыцарскі турнір з высокімі ўзнагародамі ад Ягайлы. Але неўзабаве сын памёр. 30 літапада 1427 года Соф’я нарадзіла трэцяга сына, ахрышчанага на Казімірам Андрэем – у гонар ягонага дзеда Андрэя Гальшанскага.

Аднак яшчэ падчас цяжарнасці Соф’і разгарэўся шумны скандал. Яе абвінавацілі ў здрадзе мужу і паставілі пад сумненне праўдзівасць маючага быць Ягайлавага сына. Некаторыя сведчаць, што зрабіў гэта на з’ездзе ў Гародлі Вітаўт, які быў некалі Ягайлавым сватам і сватаў за яго Соф’ю. Іншыя кажуць пра іншых асобаў. Так ці інакш, а пагалоска выйшла далёка за межы Кароны і Княства. Ягайла паверыў гэтаму і пачаў пошук вінаватых. Дзве дваровыя служанкі каралевы – Шчукоўскія назвалі сямёра рыцараў, якія нібыта мелі інтымныя адносіны з Соф’яй. Кароль загадаў арыштаваць рыцараў. Некаторым удалося ўцячы, іншых зняволілі, у тым ліку Генрыка (Гінчу) з Рогава. Ён заяўляў, што каралева не здраджвала каралю. На судзе, які загадаў правесці Ягайла, Соф’я разам з сямю матронамі і адной паннай з двара мусіла прынесці ачышчальную прысягу вернасці каралю. Рыцараў апраўдалі.