Рускія народныя казкі
Шрифт:
Толькі ён сказаў так, казёл сарваўся і ўпаў проста рагамі на ваўка. А кот усё сваё крычыць:
— Трымай іх, лаві іх!
Тут ваўкоў такі страх апанаваў — кінуліся яны наўцёкі без аглядкі. Так і ўцяклі.
А кот — шэры лоб, казёл і баран пайшлі сваёю дарогаю.
Жылі сабе дзед ды баба. Дзед і кажа бабе:
— Ты, баба, пячы пірагі, а я запрагу каня ў сані, паеду рыбу лавіць.
Налавіў дзед рыбы поўныя саыі. Едзе дадому, аж бачыць: лісіца скруцілася абаранкам, ляжыць на дарозе.
Дзед злез з воза, падышоў, а лісічка не зварухнецца, ляжыць, як нежывая.
— Вось дык знаходка! Будзе маёй старой добры каўнер.
Узяў дзед лісіцу і паклаў на сані, а сам пайшоў спераду.
А лісіца тым часам і пачала скідваць паціхеньку з воза ўсё па рыбцы ды па рыбцы, усё па рыбцы ды па рыбцы.
Паскідала ўсю рыбу і сама ціхенька ўцякла.
Дзед прыехаў дадому і кліча бабу:
— Ну, старая, добры каўнер я табе прывёз!
Падышла баба да саней: няма на санях ні каўняра, ні рыбы. I пачала яна на дзеда сварыцца:
— Ах ты, стары хрыч, такі-сякі, яшчэ надумаўся мяне падманваць!
Тут дзед сцяміў, што лісічка тая была не мёртвая. Пабедаваў, пабедаваў, ды нічога не зробіш.
А лісіца тым часам сабрала на дарозе ўсю рыбу ў кучку, села і есць.
Падыходзіць да яе воўк:
— Дзень добры, кумка, хлеб ды соль...
— Я ем — свой, а ты збоку пастой.
— Дай мне рыбкі.
— Налаві сам, ды і еш.
— Дык я не ўмею.
— А што тут умець! Я ж, бачыш, налавіла. Ты, кумок, ідзі на рэчку, апусці хвост у палонку, сядзі ды прыгаворвай: «Лавіся, рыбка, і малая і вялікая! Лавіся, рыбка, і малая і вялікая!» Дык рыба цябе сама за хвост будзе хапаць. Чым даўжэй пасядзіш, тым больш наловіш.
Пайшоў воўк на рэчку, апусціў хвост у палонку, сядзіць і прыгаворвае:
— Лавіся, рыбка, і малая і вялікая! Лавіся, рыбка, і малая і вялікая!А лісіца ходзіць вакол ваўка і сваё прыгаворвае:
— Ясней, ясней, неба, Мерзні, мерзні, воўчы хвост!Воўк пытаецца ў лісіцы:
— Што ты, кума, усё гаворыш?
— А я табе пасабляю, рыбку на хвост наганяю.
А сама зноў:
— Ясней, ясней, неба, Мерзні, мерзні, воўчы хвост!Сядзеў воўк цэлую ноч каля палонкі. Хвост у яго і прымёрз. Пад раніцу хацеў падняцца ды дзю там. Ён і думае: «Уга, колькі рыбы набралася і не выцягнуць!»
У гэты час ідзе баба з вёдрамі па ваду. Убачыла наўка і закрычала:
— Воўк, воўк! Біце яго!
Воўк—туды-сюды, не можа выцягнуць хвост. Баба кінула вёдры і давай яго біць каромыслам. Біла, біла, воўк тузаўся, тузаўся, адарваў сабе хвост і кінуўся наўцёкі.
«Ну добра,— думае,— я ж табе адплачу, кума!»
А лісічка залезла ў хату, дзе жыла тая баба, што па ваду пайшла, наелася з дзяжы цеста, галаву сабе цестам вымазала, выбегла на дарогу, павалілася і ляжыць — стогне.
Ідзе воўк:
— Дык вось як ты вучыш, кума, рыбу лавіць. Зірні, мяне ўсяго збілі...
Лісіца яму кажа:
— Эх, кумок! У цябе хваста няма, затое галава цэлая а мне галаву разбілі: бачыш—мазгі вылезлі, ісці не магу.
— I праўда,— кажа ёй воўк.— Дзе табе, кума, ісці садзіся на мяне, я цябе давязу.
Села лісіца ваўку на спіну. Ен яе і павёз.
Вось лісіца едзе на ваўку і ціхенька спявае:
— Біты нябітага вязе. Біты нябітага вязе.— Ты што там, кума, усё гаворыш?
— Я, кумок, твой боль замаўляю.
А сама зноў:
— Біты нябітага вязе. Біты нябітага вязе.Паехаў мужык у лес рэпу сеяць. Арэ там, працуе. Прыйшоў да яго мядзведзь:
— Мужык, я цябе зламлю.
— Не ламі мяне, мядзведзюхна, лепей давай разам рэпу сеяць. Я сабе вазьму хоць карэньчыкі, а табе аддам вяршкі.
— Хай будзе так,— сказаў мядзведзь.— А калі ашукаеш, дык у лес да мяне нават не прыязджай.
Сказаў і пайшоў у дуброву.
Рэпа вырасла вялікая. Мужык прыехаў увосень капаць рэпу. А тут мядзведзь з дубровы вылазіць:
— Мужык, давай рэпу дзяліць, маю долю аддавай.
— Добра, мядзведзюхна, давай дзяліць: табе вяршкі, а мне карэньчыкі.
Аддаў мужык мядзведзю ўсё бацвінне, а рэпу паклаў на воз і павёз у горад прадаваць.
Мядзведзь пераняў яго, запыніў:
— Мужык, куды ты едзеш?
— Еду, мядзведзюхна, у горад карэньчыкі прадаваць.
— Ану дай паспытаць — які твой карэньчык на смак?
Мужык даў яму рэпу. Мядзведзь як з'еў:
— А-а! — зароў.— Мужык, ашукаў ты мяне! Твае карэньцыкі салодзенькія. Цяпер не прыязджай да мяне ў лес па дровы, а то зламлю.
На другі год мужык пасеяў на тым месцы жыта. Прыехаў жаць, а мядзведзь ужо чакае яго:
— Цяпер мяне, мужык, не ашукаеш, давай маю долю!
Мужык кажа:
— Хай будзе па-твойму. Бяры, мядзведзюхна, карэньчыкі, а я сабе вазьму хоць вяршкі.
Зжаў мужык жыта, аддаў мядзведзю карэньчыкі, а жыта злажыў на воз і павёз дадому.
Мядзведзь і так, і гэтак — нічога з карэньчыкамі зрабіць не мог.
Раззлаваўся ён на мужыка, і з той пары мядзведзь з мужыком варагуе.
Жыў-быў мужык. У гэтага мужыка быў кот, ды такі памаўза, што бяда! Абрыдзеў ён да смерці. Вось мужык думаў, думаў, узяў ката, пасадзіў у мех і панёс у лес. Занёс і пакінуў яго ў лесе — няхай прападае.
Кот хадзіў, хадзіў і натрапіў на хатку. Залез на гарышча і палежвае сабе. А захоча есці — пойдзе ў лес, птушачак, мышэй наловіць, наесца ўволю — і зноў на гарышча, і гора яму мала!
Вось пайшоў кот гуляць, а насустрач яму лісіца. Убачыла ката і дзівіцца: «Колькі гадоў жыву ў лесе, а такога звера не бачыла!»
Пакланілася лісіца кату і пытаецца:
— Скажы, добры малойца, хто ты такі? Як ты сюды трапіў і як цябе зваць-велічаць?
А кот натапырыў поўсць і адказвае:
— Завуць мяне Катафей Іванавіч, я з сібірскіх лясоў прысланы да вас ваяводам.
— Ах, катафей Іванавіч! — кажа лісіца.— Не ведала я пра цябе, не чуда. Ну, то хадзем да мяне ў госці.