Сагындым. Кайт инде
Шрифт:
Ктне урамга кере булды, Искндр зиарат ягына йгерде. лл артык кабаланды, лл берр нрсг абынды, мтллп китте, сыар клше лл кайда очып барып тште. Тик малай моа игътибар итмде,сикереп торды да аксаклый-акаклый йгерен белде. Келе тулган Шгали бабай, аны артыннан карап, и очы белн кзлрен сртеп алды, иреннрене калтырануын гына басарлык чара тапмады…
Зиарат коймасын сикереп кергч, Искндр таныш каберг ашыкты. Келен сер серлелек билп алды. Аны уйларын тисе д белеп торадыр, улы кичергн газаплар аны да рнетдер. Кабер рштксен ак кблк килеп кунды. Малайны йрге дерт итеп китте, тне эсселе-суыклы булды. Ул сак кына кулларын алга сузды, тик кблкне учына алырга гына рьт итмде, очып китр д Искндрне бтен хыялларын имерер тсле тоелды. Малай кзлрен кблктн алмый гына ирг тезлнде:
– тием, кайт!.. Синсез бик кыен безг, – дип пышылдады ул,– Миа да кыен… нием д… Кайт, тием, кайт…
Аны яаклары буйлап кз яшьлре тгрп тште. Магаена салкын тир бреп чыкты. Сз йткн саен иреннре, юк, иреннре ген тгел, бтен тне, тнене рбер кзнге дерелдде.
– тием, кайт!.. Азга гына булса да кайт!.. Минем сине бик крсем кил… Сине белн урамнан итклшеп тсем кил… тисе юк моны, димсеннр… Кайт, тием, кайт… Азга гына булса да…
Кблк канатларын илпеп авага ктрелде. Искндр д, кулларын алга сузган килеш, аа ияреп торып басты. Кблк малайны баш очыннан ике тапкыр йлнде д авыл ягына табан очып китте…
Искндрне колагына тисене ягымлы тавышы ишетелгндй булды:«Рхмт сиа, улым…»
тисе!!!
Кайтты!!!
Ул ялт итеп артына борылды. тисен кчаклап алырга ыенып кулларын йде. Тик тир-юнд беркем д юк иде. Ул ле анда, ле монда ташланып якындагы кабер куакларын карады. Юк. Беркем д.
Юк.
Днья кинт члпрм килде, малайны бтен булмышын ачы рн дулкыны ялмап алды. Йрктн кан тамганы ишетел кебек иде.
Тик мете зелеп бетмде.
блки…
Кблк авыл ягына очып китте бит.
Блки, тисе аны йд ктдер…
…Искндрне крг нисене йзе яктырып китте:
–Нрс, тыны-кне бетте. Ктдн кайткач, бераз ял итр иде…
Искндр очкынланып янган кзлрен нисен тбде:
– ти кая?
нисе нсез калды. Искндрне д кзендге шатлык чаткыларын болыт каплады, башы зеннн-зе тбн иелде.
– Кайтмады мени… – диде ул, елак тавыш белн,– Кайтырга тиеш иде бит…
Лкин еламады.
Еламады, келене бер почмагында мет уты тагын балкып китте. Моны чен озак вакыт кирк, диде бит Шгали бабай. лбтт, шулайдыр. Уен эш мени?! Нинди ген вакытлар кирк булса да тзчк ул, терелтчк ул тисен. Терелтчк. Та гына атсын, иртг тагы зиаратка барыр. тисе иртг терелмс, аннан со да…
Искндр урыныннан калкынып, чоланны кечкен трзсен карады. Тн карасы сыекланып кил иде инде.
Та атарга, барыбер, ерак ле…
* * *
Язучы акча яткан почмакка борылып карады. м калкынып куйды.
Аны бу халтен кргн комиссия гъзалары шундук тынып калды. Тагы нрс булырын кзттелр.
Акчаны нрс икнен ул яхшы бел иде. Теге заманнарда ук ле акчасыз калып кемг барырга, кайда сугылырга белми йргн чаклары хтсез булды. Шул мллрдге кичерешлрен хтерлп, язучы елмаеп куйды.
Акча…
…Днья матур иде. Сабый кзенд балкыган шатлык очкыныдай, ккт шаян кояш елмая, аны клч нурлары звык белн тзелгн мабт йортларны тблрен алтынга мана, алтын тбле йортлар злренд яшгн кешелрне бхетле булуына сенгндй чиксез горурлык белн башларын ккк чйгн, алар злре д ниндидер яктылык, кешелр келеннн сибелгн изге хислр тарата, ул хислрне тнене р кзнге тоеп тора, ул хислр ягымлы да назлы дулкын булып сулышларыа теп кер, кан юллары буйлап бтен тне таралып, хрктлрене ашкынулы ит, инре канат скндй тоела м син «канатымны каурыйлары нинди тст икн?» —дип, ирексездн артыа борылып карарга мбр буласы, бер нрс д крмисе, мма канатлары барлыгына аман ышанасы, ышанасы, чнки р кисге, р кзнге сихри яктылыктан, назлы тылсымнан тукылган бу дньяда башкача булуы ммкин тгел, монда тик изге келле, алтын канатлы кешелр ген яши, кайчагында аларны барсы да фрештдер, гади кеше тгеллрдер, гади адм балалары болай ук якты келле, саф хисле м пакь ниятле була алмыйлардыр тсле тоела, син д зене бер фрешт итеп сизсе, аны чиксез сю белн тула, бар уйлары, кылган гамллре сю белн сугарылган була; янда балалары уйнап йри, аларны шат авазлары, челтртеп кл тавышлары зе якты мога верел, кел кылларыны назлап т, елмаясы, бер гонасыз шушы шат сабыйлар ирне елмаюы кебек тоела; янда зелеп сйгн яры атлый, аны кзлрен карау белн бхет кллренд йзгн аккош сыман буласы, ул изге зат, сине бер кайчан да ил-давылга бирмс фрешт ул, шуны тою сиа кодрт сти, Гераклдан гайртлерк ит, тблре болытларга ашкан кайгы-хсрт кыялары хтта бер селтдн комга йлнчк, «ф» дип рс очып китчк, сйгн яры янда булган чакта, бар нрсг сине кче ит; яннарыда якын дуслары бар, син аларга бер ни кызганмады, рчак ярдм кулын сузып килде, м алар да моны онытмыйлар, ркайсысы син дип зелеп тора: «Нрс белн ярдм ит алам?», «Ярдм кирк булса, зем кил!», «Берг яшик, якын дуслар булып, бер-беребезг зур таяныч булып!»—дилр алар сине кргн саен, син, лбтт, ярдм сорамыйсы, аягыда ле нык торасы, тик шулай да келе ктрел, дусларыны шундый карашыннан син зене тагы да гайртлерк м кчлерк кебек хис итсе, чнки син бу ирд ялгыз тгел, кайчак ялгыш абынып егылса да, кул бирерлек якын дуслары бар, бер кн килеп аягынан язса, алар сиа ныклы аяк булыр, канатынан язса – канат булыр; днья матур, днья нурдан тора, изгелектн, якты монан тора; син бхетле, чнки бу дньяда, тик гзллек, наз м изге хислр белн бизклнгн бу дньяда кпме ген телс д берничек т бхетсез булып булмый, кешелрне матурлыгын тоеп, лл кайчан инде, бик-бик кптн, днья ннт кебек булсын диеп, бхетсезлек ирдн качып киткн.
Шушы ирг туганыа сенеп, аны тагын матурларга телп син яшисе, келед ак хыяллар яши, син аларны чынлык итмк булып, кнне тнг ялгап тир тгсе, сине белн берг шатлык яши, бхет, сю, сафлык…
Матурлыктан кзе камашыпмы, шатлык томанында адашыпмы, лл инде кешелрне келе изгелектн тулып ташыпмы, днья шундый дрг ит – ирд акча бет.
Кинт бар дньяда акча бет.
Юк, син ле моны сизмисе д. Акча башта синд ген бет. Тире тгеп, кнне тнг ялгап эшлгне табыш китерми, лл инде сине хезмте кешелрне мохталыгы кими, лл башка сбп килеп чыга… Хер, ансы бик мим д тгел. Акча бет, аны бик тиз табу юллары да томаннарга кереп юкка чыга. син ары барып сугыласы, бире брелсе – файдасы юк. Балаларны бхет авазларын, челтертеп кл тавышларын лл нинди салкын иллр урлый, кзлрен сагыш прд кора, алар сиа авыр сз йтмилр, алар синнн нидер кт ген; хатыныны кзлрен карап бхет кллрен чумалмыйсы, з-зене Гераклдай итеп, кодртле зат итеп тоялмыйсы, фрешт сине кзг карый, нидер кт, нидер мет ит; син аларны нрс кткннрен ачыклардан-ачык тшенсе, м бер вакыт теге дусларыны, и-и якын, якты дусларыны шатлык белн иск тшерсе, алар сине газапларга бирмс, алар сине яклап-саклап калыр, аягынан язса, аяк булыр, канатлары сынса, канат булыр; м син ялгыз тгеллеге алап, келе тулы якты мет белн, якын дусларыны беренчесен эзлп табасы, элек тибеп кен ачып кергн ишек янына барып басасы да твккллп ишек кагасы, дусты сине колачларын еп ихлас шатлык белн каршы ала, шундук табын кора, шраб коя, гапь куера м син кыяр-кыймас кына хсртене ачып саласы, дусты сине диккать белн тылый, ылы сзе белн юата да зур борчылу белн йтеп куя:« Сине чен бер ни жлке тгел, анымны да блеп бирер идем, тик, гаф ит, акча бир алмыйм, земне д кймм комга тигн, бер тиенг тилмереп йргн чагым…»; бу дустыны ихлас кел белн син дип борчылганын алыйсы да аны авыр хлг калганында ярдм ит алмаганы чен кайгырасы, дусты йбт, дусты алтын кебек, ул анын да блеп бирер иде, лкин сиа бген ан киркми, сиа бераз гына акча кирк; келе тулы снмс мет белн икенчесен эзлп китсе, ул елмаеп сиа каршы чыга, сине якын дусты икнлеген рбер хркте йтеп тора, мма гозерене ишет белн, аны, гя, кемдер алыштыра:«Кешед акча булыр вакыт мени?!» – ди ул м син тулысынча килешсе, кешед акча булыр вакыт тгел, шундый авыр млд дусларыны кыен хлг куеп йргн чен з-зе нфрте арта, инаятьче булып тоеласы, лкин сине башка бер чара юк, сиа акча кирк, бген кирк, зек метене ялгый-ялгый, ченче дус янына юл аласы; дусларыны берсен калдырмыйча урап чыгасы да, бер нрсг ачык тшенсе – бу дньяда акча беткн икн.
Бар дньяда акча беткнлеген инде ирд бтен кеше бел, син белсе, бар дуслары бел, тик хатыны гына аны белми, ул гына да тгел белерг д, хтта аларга да телми ул, аны наданлыгы анга тия, шул кадр д надан булып яшп була микнни со дип рнисе, ул аман зенекен тукый:«Балаларга юньле кием кирк, табынга тмле ризык кирк»; син зе д аны чамалыйсы, кирк икнлеген яхшы алыйсы, лкин бер нрс д кыла алмыйсы – чнки ир шарында акча беткн; хатыны, надан, шуны сизми, ул аман да зенекен сйли:«Кибетлр бит, никтер, аман эшли, алны-ялны белми базар грли, бар урында гигант сд бара, кеше нидер сата, сатып ала… Нишлп акча бетсен бу дньяда?!»
Син дньяга тутырып карыйсы да моа кадр кр алмаганны крсе: чынлап та бит, кемдер сата икн, кемдер сатып ала икн бит, алар арасында чит-ятлар да, якын дуслары да бар икн…
Кинт днья якты елмаюын салып ата… Ккт кояш якты елмаймый бит, кояш анда бтенлй юк икн, кк йзенд кара болыт туе, болытлардан таш тамчылар тама, таш йортларны биек тблре яшен суккан агач сыман кйгн икн, шул йортларда ан асраган кешелрне уй-хисе д, телк-нияте д, сйлр сзлре д, хтта йзлре д кара икн. Урамнарда бетмс чп-чар булып кешелрне имерелгн хыяллары, зелгн метлре, алданган ышанычлары елап ята, аларны иреннн келлрне чиксез сагыш баса, зене рнетелгн гарип балалар янындагыдай тоясы. ирне рнетелгн гариплре…
м кешелр елмаюын сала… м аларны чын йзлре ачыла… м аныны чиксез шом богаулый…
Бу планетада кптн инде кеше дигн тр югалган икн, аны кптн комсыз карашлы м ткен тешле монстрлар алыштырган, трле ерткыч-анварларны хтерлткн бу мутантлар злрене нфсесен кангатьлндер чен, хтта нни ген стенлеклр чен и-и якыннарыны бугазына ябешерг зер. Балалар да (хтта балалар да!) ерткычлыкка табынып слр, алар нклрен коткн карчыга балаларыдай, авызларын ачып кычкыралар:«Карыным ач, кан бирегез миа! Карр-карр… Канн-канн…» ти-нилре аларны ерткычлыгына сокланып карый, явызлар дньясына аяусыз шхеслр зерлилр…
ирне кызганып куясы. Ул зенд кешелр яшгн чорны сагынадыр кебек тоела. хзер ул чирле. Аны ике аяклы вируслар басып алган…
Лкин моа ышанасы килми. Бу шулай тоела гына бит, дип уйларга тырышасы. зелеп сйгн кеше, ил давыллардан саклап, сиа кодрт бирче фрешт янына ашыгасы. Ишегене ачып керг сине ниндидер зур комак каршы ала:«Акча кирк! – ди ул тешлрен аныа батырып,– Юньле кием, яхшы ризык кирк. Акча кирк!» Сине аны кайный, рнлрдн бре булып улыйсы кил башлый. Тик тавышы чыкмый. м чынлап та ерткычка йлнене сизсе. Бераз акча, аз-маз млкт чен кемнедер зглп ыргытырга да зерлегене алыйсы. зене шундый дрг тше, тш алуыа келе сызлый. «Акча кирк миа!– дип чиный теге комак,– Акча тап! Ирме син, лл чпркме?!»