Чтение онлайн

– Мойныа ауыртпалыты саланым шін кешір, досым, – деді. Атты сарбаздар жылыларын жіберіп, апаа мтылды.

– Саан да сттілік, – деп Батыра оны артында алды.

Батыра жылдам матаа оралан баланы алдына байлап, анмен быланан кймедегі Ерлан айтан апшытарды, жылыны стіне жайастырды да, апа алдында болып жатан атыыса бір арап, отстік-батыса беттеп, сосын айта отстікке жол тартты, оан Ерлан айтса да, Батыра Жент аласына жол арылы баруды шешті.

апа алдында наыз соыс басталды, ішінде сырта мтылан мыдаан сарбаз апаны соты, олар жан-жатан абыраларды тбесіне мініп, стіндегі арсыластарыны кзін ртып, тбеден тмен арай апаны стаан сарбаздара о жаудыртты, тіпті кз жман арсыластарыны денелерін тмен латырудан тайынан жо.

– аландарыды ктерідер, – деп айайлады Ерлан. – Оларды блай за уаыт стап тра алмайтын сиятымыз, іштегілерді айта алаа арай ыыстырып, апаны дл астына трып аланымыз абзал – сонда олар бізге тбеден о атуын тотатады, кне сап тзеп, оларды сырта жіберейік, – деді Ерлан лиге.

– Жігіттер, мені бйрыыммен апаны жіберіп, кірпі шебіне рыдар, – деді ли. Олар апаны кішкене стааннан кейін.

– Сап! – деп айайлаан лиді дауысы естілді, апаны стаан сарбаздар бірден оны жіберіп, аландарын алдыа тосты да, найзаларын арсыластарына созып, арта арай шегінді, ал оларды артындаы садашылар садатарын тартып, апаны бзып шыан арсыластарына о жаудырды. Ерлан ала ішіне кзі тскен кезде, апаа арай шбыра келе жатан жауды крді, ал оларды соында Дат трды.

– Алдыа арай ысыдар, жоарыдаыларды кзін ртыдар! – деді ли.

Оны сарбаздары тбедегі арсыластарына жебелерін жаудырып, оларды тмен арай латты, апа алды жіішке боландытан, ала ішіндегілерді барлыы бірдей олара шабуыл жасай алмады, оларды алаа айта ыыстырып, апаны ортасынан орын тепті: ішке, сырта жне апаны тбесіне жол бермей, арсыластарыны кптігіне арамастан, оларды стады. Соысуа те ыайлы орын – Ерлан мен лиді сарбаздарына аз шыын болып, за труына кмектесті, сандарыны аздыына арамастан, арсыластарын аладан тапжылтпай стады.

Бл уаытта Батыра отстік-батыса арай беттеді, айнала тек жазы дала жне Блаты аласына апартын шады жол ана, алайда ол те алыстан алаа арай келе жатан скерді арасын крді, оны дл алдында бес-алты шаырым жерде Батыраа арай таы да мыа жуы атты сарбаз келе жатты, ол не істерін білмей жылысын тотатып, алаа арай басын брды, аладан алыстап кеткенімен, шайасты дауысы оны латарына айын естілді. «Мнда, тор ішіне тскен балы сиятымын, маан бір жабы орын табу керек, даланы кез келген жерінен мені кріп, стау оай» деп ойлады. «Біра айда? айда ашамын?» деп батыс жатан те алыстаы ааша кзі тсті.

– Ерлан дрыс айтыпты, маан Батыс орманнан баса баратын жер жо, бізде баса амал жо сияты, балаай, – деп алдында тыныш йытап жатан балаа арап сйлеп, Батыс ормана арай шаба жнелді.

Ал аладаы шайас лі жаласуда, алайда Ерлан мен басалары ыайлы орнына арамастан, олар саны кп жауды алдында тыла бастады.

– Олар адам емес, ырыдар, ырыдар! – деп ли айай салды.

– алайша, адам емес? – деп срады Ерлан.

– Саан олар адам болып крініп тран шыар, біра шын мнінде олар адам емес, дрігерлер мен сарбаздарды ханны сиыршылары ара сиырды олданып жасаан, сондытан олар адам емес, біра біз ханны наыз сарбаздарымен шайаса тспегенімізге уан, мыналарды орнында солар болатын болса, бізді шаруамыз бітті дей бер, себебі оларды лтіру ммкін емес, – деді ли. Шайас арасында Ерлан лиге сра та ойып лгеріп жатты.

– Неге олар бірден лгі сарбаздарды жібермеген? – деп срады.

– Себебі оларды тек бір жадайда жібереді, жауды толытай ыру шін ана, хан елдегі халыты кдігін тудыртпас шін адама сас сарбаздарын жіберді, оларды адам сияты жріп-труа йрету оай, ал лгілер… олар адам иеленген тйсіктен жрдай, сондытан халы арасында олар жре алмайды, – деп айтаны сол еді, лиді сол жа ккірегіне аып келген о тиіп, жерге слап тсті.

– ли… – деп айайлады Ерлан.

– Мені жайыма алдыр, сарбаздарды баста, мына смырайларды ала сыртына жіберуші болма, – деп ыырси сйледі де, кеудесіндегі оты тбінен сындырып, айта орнынантрды .

– Олар бізді жанымызды алу шін келіп тр, крсетейік бізді жанымызды алу олара анша тратынын, берілмедер! – деп ли сарбаздарын рухтандырды.

Тарсылдаан аландар, бір-біріне шиылдай соылан ылыштар жне айайлаан дауыстар ала апасыны алдында соы бір саат бойы естілді. Ерланны сарбаздарыны саны азая бастады, ал арсыластары дды бітпейтіндей крінді, оны стіне аяасты айдан келгені белгіз, мыа жуы сарбаз оларды артынан соы жасады. Бл жайт оларды рухын тсіріп, тездетіп жеілуіне бір адам жаындата тсті. Ерланны сарбаздары азайан сайын, оларды кзін рту оайа тсті, ал енді міне апаны орап, Ерлан жне лимен бірге оншаты жауынгер ана алды. апаны жан-жаы жансыз денелер мен ана малынды, бден жарааттанып, шаршаан Ерлан кез келген стте аруын тастай салысы келді, біра оны бойындаы ашуы тізе бккізген жо.

–  Ерланды лтіруші болмадар, оны шаруасын зім тындырамын! – деп Дат жарааттанан иыын стай, сарбаздарыны арасынан апаа арай жаындап: – Тотадар! – деп айайлады.

Мыдаан сарбаз екі жатан Ерлан мен оны он шаты адамын оршады, олар ентіге дем алып аятарында ре тр, ал тілініп кесілген жарааттарыны ауырсынанын, дене ызуынан арасын да сезген жо, арсыластары тотаанымен, олара сада отарын баыттады, Дат сарбаздарыны арасынан сытыла шыып:

– Осы жерде берілгендері жн болар, – деді ол.

– Одан да лген арты, – деп жауап атты Ерлан ызаа толы даусымен. – Сен не деген аяныштысы, тек сарбаздарыны клекесінде тыылып жретін орасы, олармен бірге бір сапта трып шайаспайсы… мен саан айтар ештеем жо,– деп Ерлан олындаы семсерін екі олдап ысып стап, жауларына арай баыттады. Оны тілім-тілім болан олынан ан мен тер араласа тамды, ал оны жзіне шашыраан аннан бетіні ашы жері алмаан. – Сендер сияты жаужрек жауынгерлермен бір сапта трып шайасан мен шін лкен мртебе, – деді ол жанындаы сарбаздарына:

– Мен шін сен сияты батыр жауынгермен бір сапта лу мртебе! – деді ли.

– Ала! – деп олар айайлап, Дата арай ылыштарын сермеп жгіргені сол еді, жан-жатан атылан сада отары оларды ктіп алды, Ерлан иыынан, сан тсынан жне о жа абырасынан жараат алып жерге отырды, ли мен баса сарбаздар жарааттарынан сол жерде кз жмды. Ерлан денесіне адалан сада отарын сыдырып орнынан трды, алдында тран сарбаздар оны айта атпаа оталды, біра Дат олара садатарын тсіруді бйырып, Ерлана арай аырын жрді.

Ерлан рбір сттен есін жоалтты; дем алуы баран сайын иындап, кзі арауытты, оан Датты келе жатаны блдырлаан клеке болып ана крінді, шамасы алмаан со олындаы семсерін жерге тіреп, тізерлеп отырды. Ерлан крген тсі енді інде айталанды: айналасында сарбаздарды жансыз денелері, ал арсы алдында оны оршаан жздеген арсыласы блыыр клеке болып крінді.

Оны жанына Дат келіп тура алдына отырып, жарааттанан олын Ерланны желкесіне ойып:

– Мен саан айттым ой барлыы дрыс кезде тота деп, ал енді міне, сенде ештее алмады, сен барлыынан айырылды, тіпті зіні мірінен де! Сені шаруады тындыраннан кейін мен сені баланы соынан барып, оны ола тсіремін, ал бл нені білідіреді – бл сені істеген барлы іс-рекеті боса кетті деген сз: отбасынан, абыройынан жне бар байлыынан айрылды, – деді де, белбауында тран кішкентай анжарын алып, оны Ерланны кеудесіне сып алды.