Чтение онлайн

Што да самога Дуаена, то пранiкнуць у яго думкi надзiва цяжка. Нядобразычлiўцы кажуць, што яму да смерцi сумна, калi ён выпякае свае карцiны. Але Дуаен па-ранейшаму няспешна сур'ёзны за мальбертам. Ён аналiзуе тое, што робiць, заглыблены ў сваю работу, аддаецца ёй увесь. Тыя, хто прыходзiць i глядзiць, бяруцца потым вызначаць сэнс яго твораў. I ён будзе рабiць тое самае. I так без канца. Да яго прыйшла натуральная салiднасць. Ён салiдны i ў сябе дома, i па-за домам. Той, каму пашанцуе сустрэць яго ў галерэi Шабрые, кiдаецца хутчэй яго прывiтаць.

Сямёрка лiчыць, што iх выбар быў цудоўны i што лепшага iм i не знайсцi было. Дуаен, сам таго не ведаючы, быў выдатнай асобай.

Праз два гады пасля той невялiчкай нарады, пра якую распавядалася, сямёрка сабралася зноў. Галоўны скарбнiк зрабiў справаздачу. Вынiкi больш чым задавальняючыя. Дуаен прынёс iм больш, чым яны маглi спадзявацца. Сваю ролю ён сыграў генiяльна. Проста залаты прыiск.

– Ён зусiм не iграў, - сказаў адзiн.

– Так, - кажа другi, - ва ўсякiм разе, мы ўжо нiколi не знойдзем такога прасцяка. Мы сапраўды паставiлi на добрага каня. Я думаю, а што можа даць Мажары?

– Мажары? А чаму Мажары? У мяне ёсць лепшая кандыдатура, - сказаў трэцi, Кервэн. У яго, бедалагi, нервы ўжо не вытрымлiваюць. Цяпер або нiколi. Колькi ў нас яго карцiн? Ён вельмi хворы.

– Трыццаць дзевяць, - сказаў скарбнiк.

– Трэба прыкупiць у яго. Яму патрэбны грошы. I потым, у мяне iдэя. Нельга кожны раз цягнуць Дуаена. Трэба нешта iншае.

– Да таго ж ён трошкi парадуецца перад смерцю, гэта калi не лiчыць, што ён нежанаты. Сапраўдны цуд. Нiякай удавы.

– О, кузiны могуць быць яшчэ горшымi.

– Так, але што ж тады з Мажары?
– сказаў нехта.
– Што да Кервэна, то я цалкам згодны, гэты хлопец мне сiмпатычны, iдэя мне падабаецца. Аднак як жа з Мажары? У нас ужо сабралася яго карцiн. Цi не так?

– Я не супраць. Ва ўсякiм разе, доўга цягнуць з Мажары не варта. Да таго ж ён нядаўна зрабiў яшчэ адно дзiця.

– Такiм чынам, яму будзе на што iх гадаваць.

– Калi ён не праглыне ўсё адразу. Узяць хоць бы Дуаена. Не ў крыўду нам будзе сказана, наша маленькая фiнансавая аперацыя прынесла яму не адзiн мiльён. Нават калi мы раптам перастанем яго падтрымлiваць, то ён зможа жыць з музеяў i калекцыянераў, якiя ў гэта ўцягнулiся. Проста жыць ён будзе не так добра. Мiж намi, я вельмi рады, што ў мяне не засталося нi адной яго карцiны. Гэта, несумненна, такi жывапiс, у якi я лезцi не люблю. Кервэн цi Мажары гэта iншая справа.

– Тады хай будзе Кервэн. Вось што я прапаную...

Дуаен робiць галубоў з яблыкамi. Вы печаце iх як для фазана... Побач з iм Эла. Гандляр карцiнамi Шабрые глядзiць на яго.

– Гэта з-за таго, што калекцыянеры насыцiлiся, - сказаў Шабрые.
– Гэта таксама трэба браць на ўвагу. Да таго ж эканамiчны крызiс...

– Няма нiякага эканамiчнага крызiсу.

– Але як вы тады растлумачыце, што ваш сябар антыквар перастаў купляць? Ён нават цiшком усё прадаў за вялiкую цану. У Францыi i за мяжу. Дык на вас ён нiчога не страцiў i, кажуць, выходзiць з гульнi.

– Тым лепш, - сказаў Дуаен, - але ён пакiнуў хоць што-небудзь?

– Невядома. Малаверагодна.

– А вы? Таксама не пакiнулi?

– У мяне яшчэ ёсць дзве цi тры... Рэшта прададзена, вам гэта добра вядома. Вы ж пастаўляеце мне зусiм мала карцiн.

– Тады, можа, вы мне растлумачыце, як раптам сталася, што за карцiну, якая паўгода назад каштавала дзесяць - дванаццаць мiльёнаў, цяпер у Друо даюць ад сiлы мiльён?

– Таму, што я не магу падтрымлiваць такiя цэны. Я не магу выкупiць карцiну за дванаццаць мiльёнаў, гэта немагчыма. Зрэшты, калi я куплю, то ўсе выкiнуць свае карцiны на рынак i ўтворыцца заганнае кола. Калi нават дапусцiць, што я куплю адну цi дзве, то дваццаць купiць я не змагу.

– Але нашто тады заключаць кантракт, калi камiсiянер не датрымлiваецца сваiх абавязацельстваў?

– Я не магу. Iх ужо сталi мне вяртаць. Як, скажыце, я магу купляць iх за тую цану, за якую прадаў? Нават за палову цаны не магу.

– Яшчэ добра, што музеi не прадаюць, - з горыччу сказаў Дуаен.

– Так, але я вам не сказаў, што васемнаццатага мае адбыцца аўкцыён у Версалi i там будуць прадстаўлены чатыры вашыя карцiны, сярод якiх "Зорны маятнiк". Гэта карцiна, якая яшчэ тры месяцы назад каштавала дзесяць цi дванаццаць мiльёнаў.

– Каму гэтыя карцiны належаць?

– Ну, я не ведаю. Гэта ўсё з калекцыi таго антыквара, якi прадаў iх невядома каму. Я не разумею, чаму вас гэта турбуе. Справы могуць пайсцi трохi горш, нават значна, але пры тых рэцэнзiях у друку, якiя вы мелi на працягу двух гадоў, тых цэнах, якiя на вас былi, i выстаўках, нават калi справы пойдуць значна горш, то ў гэтым няма нiчога драматычнага. Цяпер наогул мала хто прадае.

– Сачыце за распродажам васемнаццатага, - сказаў Дуаен.

Увечары галубы з яблыкамi мелi неверагодны поспех, а калекцыя Элы папоўнiлася чатырма невялiчкiмi кактусамi. Але Дуаену было не па сабе. Жуж званiў, што яму прапаноўваюць карцiну Дуаена па не такой ужо i вялiкай цане. А Муаўр з абурэннем распавядаў, што адзiн маклер прапанаваў яму два мiльёны за палатно, за якое летась даваў у тры разы больш.

– Я не хацеў прадаваць, - сказаў Муаўр, - нашае шчасце, што мы не практычныя людзi.

Усе замаўчалi i задумалiся. Прыйшоў Партэн, хоць ён па-ранейшаму ненавiдзеў Муаўра. Ён лiчыць, што трэба цясней згуртавацца. Ён чуў, што пра Дуаена кажуць небяспечныя рэчы. Хаця ўсе яны старанна трымалiся ў баку ад палiтыкi, але не маглi не думаць, што нейкi час у iх на сценах вiселi карцiны iхняга сябра, якiя сталi скарбамi i якiя цяпер рабiлiся тым, чым былi, цi амаль тым, калi так будзе працягвацца.

– Гэта проста жахлiва, уся гэтая спекуляцыя...
– сказаў Партэн.
– Людзi ставяцца да мастакоў, як да акцый на бiржы. Грошы не павiнны нiколi быць замяшаныя тут.

– На нашых вачах нiкчэмнасцi, мастакi накшталт Кервэна, страшэнна паднялiся ў цане, - сказаў Муаўр.
– Я нiчога не маю супраць бедалагi, вечны яму спакой, але ж гэты жывапiс, у сутнасцi, не ўяўляе сабой нiчога, нiчога, нiчога.

– Хто гэта?
– спытаўся Дуаен.

– Яшчэ крыху соўсу?
– сказала Эла.

– Дзякаваць богу, Дуаен стаiць у баку ад гэтых брудных гiсторый, - сказаў Партэн.
– Жуж мне сёння казаў, што, нягледзячы на ўсё, пазiцыi Дуаена моцныя. За iм стаяць усе музеi, якiя набылi яго карцiны. Калi цэны ўпадуць...

– Калi цэны ўпадуць, то ўпаду i я, - сказаў Дуаен.
– Гэта недарэчна, але яно так. Таму я не ўпаду.

– Брава, - сказала Эла.

Яны, не без захаплення, пераглянулiся. Дуаен пацэлiў у кропку. Яго нiчога не пахiсне, нават самая страшная спекуляцыя. Пытанне, як дзейнiчаць, перад iм не стаiць. Ён ставiць палатно на мальберт. Усе садзяцца паўколам. Праз нейкi момант, вельмi насычаны, калi ўсе маўчаць, пачынаецца доўгая размова пра карцiну.