Викинги. Между Скандинавией и Русью
Шрифт:
234 Laxdæls saga / Einar Ólafur Sveinsson. Reykjavík, 1934. (Íslenzk fornrit; Bd. 5). K. 18. Bls. 113 (далее — Laxd.); Nj. K. 12. Bls. 33 и др.
235 Áni þá land að Grimi, föður minum — Egils saga Skallagrimssonar / Sigurður Nordal. Reykjavík, 1933. (Íslenzk fornrit; Bd. 2). K. 85. Bls. 134 (далее — Eg.).
236 На данную тему написано множество работ. Подробнее о порядке наследования см.: Гуревич А. Я. Норвежское общество в раннее средневековье. Проблемы социального строя и культуры. М., 1977. С. 50; Закс В. А. Проблемы феодализма в Скандинавских странах: формы социальной организации и правовые представления норвежского крестьянства в XI–XIII вв. Калинин, 1986. С. 32–35, 56; Hastrup К. Culture and History in Medieval Iceland. Oxford, 1985. P. 75–76, 83.
237 См.: Hansen L. I. Slektskap, eiendom og sociale strategier i nordisk middelalder // Collegium medievale. 1994. Vol. 7, № 2. S. 103–154; Turville-Petre J. The Genealogist and History in Ari to Snorri. London, 1998. (Saga-Book of the Viking Society. Vol. 20). P. 124–130.
238 Grágás: Lagasafn l'slenska sjóðveldisins / Gunnar Karlsson et el. 2 prent. Reykjavík, 1997. la: 218ff, II: 63ff.
239 Nj. K. 131. Bls. 310.
240 Laxd. K. 21. Bls. 124; Nj. K. 3. Bls. 6.
241 …Þessi þíðend spyrjast viða, drukkum Þorsteins Súrts ok þeirra manna er þar höfðu látisí. Þorkell sendir þegar orð þessum manni, Guðmundi, er þar hafði á land komit. Ok er harm kemr á fund Þorkels, þá slcer Þorkell við hann kaupi á laun at hann skyldi svo greina frásögn um liflát manna sem hann segðifyrir. Þvíjátti Guðmundr. Heimti nú Þorkell af honumfrásögu um atburð þenna svo at margir menn váru hjá. Þá segir Guðmundr svo, kvað Þorstein hafafyrst drukknat, þá Þórarin mág hans, þá átti Hildir at taka féð, því at hún var dóttir Þórarins, þá kvað hann meyna drukkana, því at þar næst var Osk hennar arfi, móðir hennar, ok lézt hún þeirra síðast; barþá féð allt undir Þorkell trefill, því at Guðríðr kona hans áttifé at taka eftir systir sína… — Laxd. K. 18. Bls. 39.
242 В саге представлена только эта версия произошедшего, хотя и оговаривается, что родственникам Торарина этот рассказ показался неправдоподобным. — Laxd. К. 18. Bls. 40.
243 Закс В.А. Правовые обычаи и представления в северо-западной Норвегии XII–XIII вв. // Скандинавский сборник. Таллин, 1975. Вып. 20. С. 37–46. Ср.: Harm kvez eigi ríða mundu ef Hrútifrœnda hans þœtli verr («Он ответил, что не поедет, если это может не понравиться его родичу Хруту») — Nj. К. 7. Bls. 18. Ньяль говорит о своих сыновьях: Eigi munu þeir rjúfa þá sátt er ek geri («Моего слова они не нарушат») — Nj. К. 43. Bls. 97; поэтому, когда они пытаются пойти наперекор ему, он упрекает своего сына Скарпедина: Nú mun sem optar at þér munuð bera mik ráðum synir mínir ok virða mik engis en þá er þér váruð yngri gerðuð þér þat eigi ok fór yðr þá betr («Вы опять не хотите слушаться меня и не считаетесь со мной. Когда вы были моложе, вы так не делали, и вам же было лучше») — Nj. К. 128. Bls. 297. Тот отвечает, подчиняясь решению отца, хотя оно ему и не нравится: En vel má ek gera þat til skaps föður mins at brenna inni með honum («В угоду отцу я охотно сгорю вместе с ним»). — Nj. К. 128. Bls. 297.
244 Ek ann þess eigi Þorkatli frænda mínum («Я бы не хотел, чтобы что-нибудь случилось с Торкелем, моим родичем») — Nj. К. 138. Bls. 334; Berr er hverr at baki nema sér bróður eigi («Тот не защищен с тылу, у кого нет брата»). — Nj. К. 152. Bls. 397.
245 Þat mundi Jórunn, systir mín, cetla at ek mynda eigi undan skeraz þératveita. — Nj. K. 119. Bls. 271.
246 Þeir váru at einu máli ok synir Starkaðar. — Nj. К. 58. Bls. 131.
247 Gáfu frœndr Gunnars fé til at þegar váru bœtt upp öll vígin á þingi («Родичи Гуннара дали ему денег, чтобы за всех убитых было на тинге уплачено»). — Nj. К. 56. Bls. 129.
248 Kolskeggr œtli mál fram at hafa ok ripta fjórðung í Mœiðarhvali, erföðurþínni vargoldit í sonarbætr, hefir hann mál þetta tekit af móður sinni («Кольскегг хочет получить назад четвертую часть земли на Перешейке, которую твой отец получил как виру за сына. Он получил право на этот иск от своей матери»). — Nj. К. 67. Bls. 151.
249 Veit ek at þú ert höfðingi mikill en bróðir þinn er mér ókunningr («Я знаю, что ты — большой хевдинг, но брат твой мне неизвестен»). — Nj. К. 2. Bls. 4.
250 Hann var vinsœll af einitm beztum mönnum ok ástsœll af frændum sinum. — Nj. K. 67. Bls. 150.
251 Því mun ek heita þér at ríða til þings með þér ok veita þér at malum sem ek mynda bróður mínum. — Nj. K. 134. Bls. 320.
252 Muna svá látfélaga sins ok frceœnda. — Nj. K. 64. Bls. 143.
253 Nj. K. 3. Bls. 9.
254 Er hann frœndmargr. — Nj. K. 55. Bls. 124.
255 Þetta samir eigi at þér frœndr leggist hendr á («Не годится, чтобы вы, родичи, поднимали руку друг на друга»). — Laxd. К. 37. Bls. 28. А также: Nj. К. 1. Bls. 2.
256 Skyldr er hann mér þó ek satt frá segja at fleiri hljóta af honum Hit en gott («Он мой родич, но все же люди видят от него больше плохого, чем хорошего»). — Nj. К. 118. Bls. 263; а также — Nj. К. 29. Bls. 65.
257 Скарпхедин, например, так выражает запутанность ситуации, в которой он оказался, когда для того, чтобы завершить месть за оскорбление, нанесенное его брату, он был бы вынужден убить одного из сыновей друга их отца: Eigi nenni ek at hafa þat saman veita Högna en drepa bróður hans («Не хочется мне и помогать Хегни, и убивать его брата»). — Nj. К. 92. Bls. 213.
258 Byock J. L. Feud. P. 188.
259 Höfðu þeir Hrútr œtlat at veita honum atgöngu, en treystuz eigi («Хрут и его люди собирались помешать ему, но не отважились»). — Nj. К. 24. Bls. 56.
260 О способах и степени активности участия исландок в кровной мести см.: Никольский С. Л. О характере участия женщин в кровной мести (Скандинавия и Древняя Русь) // Древнейшие государства на территории Восточной Европы: 1999 г. Восточная и Северная Европа в Средневековье. М, 2001. С. 160–168.
261 Nj. K. 129. Bls. 300.
262 Gunnars saga Þiðrandabana / Guðni Jónsson. Reykjavík, 1943. (Íslenzk fornrit; B.6). K.6. Bls. 25.
263 Laxd. K. 48. Bls. 104.
264 Gísla saga Súrssonar / Guðni Jónsson. Reykjavík, 1943. (Íslenzk fornrit;B.6).K.37.Bls.91 (далее — Gísl.).
265 Harðar saga Grímkelssonar ok holmsverja / Jón Jóhannesson. Reykjavík, 1950. (Íslenzk fornrit; B.11). K.38. Bls.87.
266 Harðar saga Grímkelssonar ok holmsverja. К. 31. Bls.81.
267 Gísl. К. 10. Bls. 34.