Адвокатпен с?хбат
Шрифт:
ДАНИЯЛ – Кін туралы шешімді сот емес, алабилер шешеді ме?
ТАЙЫР – Сіз е маыздысын тсіндііз. Алабилер бір-бірімен жа- бы есік жадайында кееседі, біздегідей судья ол жаа кірмейді. Сй- тіп, олар сотталушыны кінлі немесе кінсіз екендігі туралы шешімді шыарады. Егер оларды кімі «кінсіз» болса, онда судья тек тиісті кімді шыарады.
ДАНИЯЛ – Ал, егер олар сотталушыны кінлі екендігі туралы шешім абылдаса ше?
ТАЙЫР – Онда, сол кезде судья наты жазаны таайындайды. Яни, азылар аласы мен судьяны ызметі ртрлі. Алабилер бл фак- тіні зі болан-болмаанын талылап, шешім абылдайды. Судья за мселесін арастырады, яни за бойынша осы факттен не шыатынын анытайды?
ДАНИЯЛ – арапайым тілмен айтанда, ресми трде ылмыскер деп танылан адамды анша жыл немесе анша айа амау керектігін бе?
ТАЙЫР – Міндетті трде амауа алу емес. Ол баса жаза таай- ындай алады – оамды жмыстар немесе трме мерзімінен жеілірек баса нрсе. Біра судьяны е маызды мселені, яни «кінлі-жа- зысыз» дегенді шешкен кездегі пікірі, ештеені білдірмейді. Ол тек азылар аласыны зады рсімдерге сйкес жмыс істейтіндігіне кз жеткізуі керек.
ТУЫП-СКЕН ЛКЕДЕ
ДАНИЯЛ – Ал, бізде, азастанда ше?
ТАЙЫР – Бізді ылмысты іс жргізу кодексі аралас трге жа- тады. Неліктен аралас дейтін шыарсыз? Себебі бізде ылмысты про- цесті екі кезеі бар – сота дейінгі тергеу жне сот талылауы. Бірінші саты – сота дейінгі арау – инквизициялы элементтерге ие…
ДАНИЯЛ – Ал, керек болса!
ТАЙЫР – Негізінде, бір-бірімізге айтан барлы смдытардан кейін де бл сзден оруды керегі жо. Бл за ылымында олданылатын термин ана. азіргі кезде бл азаптап жауап алу немесе мыстандар- ды аулау дегенді білдірмейді, бл тек кдіктіні зін-зі орау абілеті шектеулі болатын жадай.
ДАНИЯЛ – Ал, бл да жаман ба?
ТАЙЫР – зііз ойлап крііз – мен ораушымын жне клиентім екеуміз сота дейінгі тергеу барысындаы ылмысты істі барлы мате- риалдарымен таныса алмаймыз. Адамды жауап алуа апара жатыр, алай- да тергеушіде андай длелдер жиналанын білмеймін. зімні жмыс жасау дістерімді, оны крделі сратарына жауап беру тактикамды алдын ала ойластыра алмаймын.
ДАНИЯЛ – Біра, осылайша тергеушіге ылмыскерден жауап алу оайа тседі.
ТАЙЫР – Келісемін, біра екінші жаынан, сіз жазысыз адамды оны сзінен стап, оан тза ра аласыз. Немесе ылмыса ішінара кінлі адамды баса біреуді кінсіні бір блігін алуа кндіру.
ДАНИЯЛ – Ия, бл ділеттілікке жатпайды.
ТАЙЫР – Тіпті, тергеуші анша жерден діл болса да, процессті ашы тпеуі кдіктіні иын жадайа душар етеді. Жне бл тек сота дейінгі тергеу кезінде ана. Біра іс сота жеткенде, ораушы тарап ылмысты істі барлы материалдарын алады, жне, жалпы аланда, те наты айыптаулардан оранып, бізге белгілі айыптау длелдеріне арсы длелдер іздей аламыз.
ДАНИЯЛ – Тсінікті. «Жас баланы» соыа жыу емес, наыз тар- тыс басталады.
ТАЙЫР – алай боланда да, бір ана апаны кздейтін ойын емес. Бл ылмысты іс жргізу формасы алдымен Францияда, Германияда дами бастады, кейіннен оны Ресей абылдады. Ал, азастан Кеес Одаы ыдырааннан кейін аталмыш ылмысты процедураны оны бар- лы кемшіліктерімен оса алды. Бізді жйеге аншалыты сын кзбен арасата, те маызды стті мойындауымыз керек: азастандаы ыл- мысты процесс біртіндеп аралас типтен тартыс тріне ауысып келеді. Бізде сот баылауыны нысаны кеейіп келеді, енді ол сота дейінгі тергеу барысында да пайда болды. Сота ораушы ретінде келіп: «ыл- мысты істі тергеу дісі маан намайды, тергеуші мені ораушымны ыын бзды. Длелдерді з кзарасымны пайдасына келтіремін. Трешіден тергеушіге белгілі бір нормативтік процедураларды, тергеу рекеттерін жргізуді міндеттеуін сраймын…» – деп айта аламын.
ДАНИЯЛ – Треші рашан мнымен келісе ме?
ТАЙЫР – рине, жо. Алайда, осы принципті зі маызды – мен шешімге арсы шыа аламын, екіншіден, сотты басталуына дейін трешіні немесе прокурорды шешімдеріне шаымдана аламын. Бл, сонымен атар, оларды з міндеттеріне мейлінше жауапкершілікпен а- рауа мжбр етеді – е алдымен мені клиентімні ыын рметте- уге. «Кдікті ретінде алдыру» деген кім нысаныны бар екені жайлы айтан болатынмын. Есімде, тергеуші болып жмыс істеген кезімде, кін длелденбегендіктен ылмысты істі тотата алатын едім. Тіпті, ылмы- сты іс жргізу кодексінде «Кін длелденбегендіктен ылмысты істі тотату» нормасы болан. Яни, олар ештее длелдеген жо, ешкімді трмеге отырызбады, алайда оларды беделіне тскен да мір бойына алды. азір ондай жо.
ДАНИЯЛ – азір алай тжырымдалады?
ТАЙЫР – азір, егер длел болмаса, ылмысты іс рамыны бол- мауына байланысты ылмысты іс жабылады…
ДАНИЯЛ – Сонда, айырмашылыы неде?
ТАЙЫР – «сталмаан ры емес» – деген маалды білесіз бе?
ДАНИЯЛ – рине.
ТАЙЫР – Сонымен, брыны тжырымны маынасы: ры деп ой- лаймыз, біра, кінішке орай, стай алмады.
ДАНИЯЛ – Ал, азір: егер стай алмаса, онда ры болып санал- майды ма?
ТАЙЫР – азір длелдерді жотыы ылмыс рамыны болма- уымен пара-пар. Бл бізді ылмысты процесті біртіндеп тартыс сипа- тына ауысуыны мысалы. рине, адам ытарын толытай орайтын ылмысты процесстен лі де алыспыз.
ДАНИЯЛ – Тезірек боланы жасы еді…
ТАЙЫР – ділеттілік шін айта кету керек, эволюция тек ылмы- сты іс жргізу саласында ана болып жатан жо. Бл шл даладаы ошауланан былыс емес. Мны жйеде жне оны баса ы сала- ларымен байланысын, мысалы, онсыз да жадайы біршама згеше болып тран азаматты процедурамен бірге арастыру ажет.
ДАНИЯЛ – Жасы ма, лде жаман ба?
ТАЙЫР – зііз ойлап араыз, ылмысты процесте айатар ай- ыптаушы тараппен амтамасыз етіледі, ал азаматты процесте тараптар- ды райсысы зі сілтеме жасаан фактілер мен жадайларды дербес длелдеуі керек. Азаматты процесте, жалпы, тараптар те ылы. ри- не, ылмысты процесте олай емес. Онда процесті, сіресе сота дейінгі
блімді, тергеуші жргізеді. Егер де шаыру аазы бойынша тергеуге келмесеіз, ол сізді ттындауы ммкін. Мжбрлеу шараларына тап боласыз .
ДАНИЯЛ – Ия, мндай жадайда тедікті ізі де байалмайды. Ал, бізде тергеу ісімен кім айналысады?
ЕКІНШІ ТОМ
«ТЕРГЕУ ДИРИЖЕРЛЕРІ»
ТАЙЫР – ылмысты сот жйесіні рылымы арапайым емес. Тіпті оны р тармаын алып арасаыз да. Университет абырасында марм профессор .Х. Халыовты бізге ы орау органдары а- лай йымдастырылатынын тсіндіргені, жне «прокуратураны он бір ызметкері» лі де есімде!
ДАНИЯЛ – Прокуратура да сота дейінгі тергеуді жргізе ала ма?
ТАЙЫР – Шын мнінде, олар мнда «бас скрипкада ойнайды». Олар кез келген істі олдарына ала алады, яни талап етеді. Тіпті К-ден терроризмге атысты кез келген істі талап етіп, тергей алады. Мысалы, Кулекбаевты ісі есіізде ме? Бл Алмалы ауданды ІІБ-де лакестік рекет жасаан адам. Ол террорист, алайда, бл ылмысты істі Бас прокуратура аятады.
ДАНИЯЛ – Мені тсінуімше, К-де сота дейінгі тергеумен ай- налысады ма?
ТАЙЫР – рине, лтты ауіпсіздік комитеті де ы орау органы, ол мемлекеттік ылмыстара байланысты сатынды, тышылы, мемлекеттік пияларды жария ету сияты ылмысты істерді тергей алады. азастан Республикасыны ылмысты кодексінде «Мемле- кетке арсы ылмыстар» деген арнайы блім бар.
ДАНИЯЛ – ылмысты істерді тек Ішкі істер министрлігі тергейді деп ойлап едім.
ТАЙЫР – Негізі, дрыс ойладыыз. Мндай жмысты негізгі блігі соларды мойнына тседі, сонымен бірге е иыны! ылмысты істерді шамамен 80%-ын брын милиционер деп аталан, ал азіргі полиция ызметкерлері тергейді. рлы, тонау, арашылы, зорлау, кісі лтіру, алаяты – толы жиынты… Сота дейінгі тергеп-тексеруді жзеге асыратын баса да органдар бар – МКД (Мемлекеттік кірістер департаменті) – олар экономика саласында оамды салалармен бай- ланысты салы тлеуден жалтару, коммерциялы контрабанда, коммер- циялы пара сияты ылмыстармен айналысады. Дегенмен, К да