Чтение онлайн

Богдо хэлэбэ:

— Шиниил ябапан газарта нэгэ янзаар хусаа бэзэ даа. Тинтэжэш хусаха нохой байдаг юм. Зарим голой нохой "н-ун" гэжэш хусаха. Тиимэ дээрэээн гол голой нохойн дуун ондоо юм, гэжэ хзлсэлэг юм.

Тэрэ гэпээр Будамшуу даа газаа гаржа ерээд, богдые нохой-шолуулан хусуулхаб гэжэ таанартай боосолдоо бэлэйлби. Ху-суулаалби даа, дуулаа гут. Тиигээд боосоо абжа эдибэ.

Богдодо нохойн хур гари эдюулхэб гэжэ б ah а боосолдобо. Гэрээн шингй аднлихан эм бай дате мэдээд, тэрэ нохойн хур баапы абжа ошобо богдындо. — Би нэгэ иимэ эм асарбаб. Энэмни пайн эм гу, али бишэ гу? — гэжэ богдодо угэбэ. Богдо хобхолжо амталжа, узэбэ… Богдодо эдюулбэб гэжэ бапа боосоо эдибэ. Бапа нэгэ баян айлда ошожо бэ эрибэ. — Танай газар дээрэ ошожо, зуун нэгэ бухал хэжэ ухэб, — гэбэ. г

Баян хун ехэ баярлажа, зуун бухал болгоод аб'хаб гэжэ нэгэ бухал убэ угэбэ. Зунай халуун болжо, сабшаланай айн урга-жа^ байхын уедэ, хун зоной бэнд орохооо урда, баян ай: лайнгаа газар дээрэ ошожо, нэгэ айн бухал убэ сабшажа табиба. Олон зон бэнд орожо, бэ хуряалгын дуурэхэ болтор Будамшуу даа дахин ерээгуй. Баян" айлай эзэн Будамшуу даада:

— Хабарай хабшуу сагта нэгэ бухал бэ абан бэлэйшн. Газар дшэ дээрэмни ерэжэ, зуун нэгэ бухал хэжэ ухэ хэлсээтэй бэлэйш. бэмни хагдархаяа байнал, ерэжэ зуун нэгэ> бухал убэймни хэжэ угыш, — гэбэ.

Будамшуу даа хэлэбэ:

— Та юун гэжэ хэлэжэ байнабта? Танаа би нэгэл бухал абаа хамнайб. Зун нэгэ бухал бэ хэжэ ухэб гэжэ хэлсээ хамнайбди. Би хэлсээн ёоор болбоб, зун нэгэ бухал газар дээрэтнай "хэжэ г хамнайби. Зуун' нэгэ бухал хэжэ ухэб гэжэ би хэлээгуйб. Та хазагай буруу юумэ ойлгожо, буруу юумэ хэлэжэ байнат.

Баян хун юуш хэлэхэ аргагуй Будамшуугын хэлэпэн угэдэ боогдоод улэшэбэ.

Баа нэгэ баян хунэй шар хэшэбэ. Будамшуу даа тарган пайн шарын Хээн байхын хараад:

— хээн шарынгаа мяхые иамда уг. Би шамда гурбан буруу ухэб.

118

Баян хун хээн шарынгаа мяхаар гурбан буруу абхадамни гэмгуй байна даа гэжэ анаба. Будамшуу даа шарынь мяха асаржа эдижэрхибэ. Баян хун гурбан буруугаа нэхэжэ оробо.

— Би олон зоной дунда тэрэ буруудаа ухэб, — гэжэ Будамшуу даа хэлэбэ. Олон зониие суглуулаад:

— Энэ баянай шарын ухэхэдэ гурбан буруу ухэб гэжэ шарынь мяха асараа пэм. Энэ баянай тарган шар хэшэхэд тэрэ буруу. хээн шарынгаа мяха угэдэг хоёр буруу. Тууниие хуулида мэдэгдээ бол гурбан буруу. Зай, би энэ гурбан буруу хэлэжэ гэбэб.

Баян хун юуш хэлэхэ аргагуй шарынгаа мяха эдюулээд алаба.

Б ah а нэгэ 'баян лаабхадаа наймаа хэжэ байба. Будамшуу даа удэр бури базаарта ошожо харадаг байба. Нэгэ мнгэнэй юумэ абадаггуй байба. Тэрэ базаараа баян базаартай хун

хэлэбэ:

— Ши минии базаарта удэр болгон юундэ ерээд байнаш? Олон нухэды юумэ абшал байхы харана бэзэш. Ши нэгэш мунгэнэйхии абхагуй аад, ходо ерээд байдагши. Али шинии

абха юумэ минии базаарта байнагуй гу?

Будамшуу даа хэлэбэ:

— Минии абха юум шинии базаарта байнагуй.

Базаарай эзэн хэлэбэ:

— Ши бу худалаар хэлэ. Минии базаарта хунэй хоёр мон-согор нюдэн бишэ юуш байха. Ши намтай боосолдохо

гуш?

— Боосолдохоб! — гэбэ.

— Минии абха юумы байгаагй аа, ши юу табихабши?

— Энэ байан базаарынгаа юумые хуу табихаб.

— Ши юу табихабши, байгаа юм хада?

— Мун энэ шинии базаары зэргын юумэ хуу табихаб.

— Зай, юун шамда хэрэгтэйб?

— Самса хэхэ сагаан хэлин абаад ерэ, — гэбэ. Тахюурын бреэ хэхэ шурэ абаад ерэ гэбэ. Табаг хэхэ танаса асар

(эренэ.)

Тэрэ базаарта алинш байбагуй. Хэдэн ябажа харахадаа Будамшуу даа тэрэ гурбан лабтай угэй хадаа гэжэ мэдээд лэ, бишэ юумэ гуйсэд-бии ха гэжэ анаба. Тэрэ базаарын бараа боосоогоор хуу эдижэрхибэ. Тэрэ уедэ оросой хаанпаа генераал гэхэ мэтэ ноён ерээд, буддын шажанай тухай хрэл-дэхэ саг болобо. Тиихэдэ орос хэлэ мэдэхэ хун байхагуй байба, буряадай дунда.

Будамшуу даа гээшэ перевоодолжо шадаха байба. Хрэл-дэжэ ябха зуураа оросын "даа, даа* гэхэдэнь, намда "даа" нэрэ угэбэ гээшэ энэ ноён, Будамшуу даа гэлсэжэ байха бол-бот гэбэ. Тиигээд Будамшуу даа гэжэ нэрэтэй болон байна.

20. БУДАМШУУ

Нэгэ Будамшуу гэжэ хубуун байгаа. Тэрэ хадаа поопуудаар заклад-спор хээ. Нэг-

тэ баян хунэй хажууда модо нухэ уруу хээд Будамшуу ууна.

Гэр соооо баян хунгаржа ерээд хэлнэ:

— Эндэ юу хэжэ байнаш? I %.

— Би хадаа Садатар хооллуул гэжэ нэрэтэй хубуумбн. Энэ нухэн уруу нэгэ шара унэгэн ороо. Тэрээниие хаагаад баи-

НаМБаян хун ехээр баярлан хусинэ. Тиижэ байтарни Будамшуу хэлнэ хаанда: "Ши энээнииемни хаагаад бай. Би танда оржо уха уухамни. Энэ унэгэн танай болог". fi _ Заа бай-

Ба'ян хун унэгэндэнь хДВИ^антай удаан хам! — гэбэ. Будамшуу гэртэнь ВШШЩЩщШ хубууе хрэлдэбэ. Баян хун УЛа||ЩШН Газааси баянай оогол-дуудаба: "Садатар хооллуул, Щ1 ЦЦ гээш9б? Са-хые амганиинь дуулаад гайхаоа. цц юундэ хооллуулха датар хооллуул гэжэ. Энэ гээтэи "Садатар хооллуул, гэнэ гээшэб?" Баян хун дасин ЩШШ эдеэлуулхэ болоол ерыш!" амганиинь гайхажа ШЩ§Й даа", — гээд ехээр эдеэ хоол таоижау' аа эдеЭлбэ.

Будамшуу хубуун сэсэн ухаагаараа сад

21. БУДАМШУУ ДАА ПОП ХОЁР

Будамшуу даа: — Юун тогтоол *— Буря ад хунэй

буряады

удамшуу даагай нэгэ сэлеэнидэ ябажа оаихада хуулиин тогтоол — гараба гэлсэбэ.

гарааб?|§ гэжЩрсууба. ухэхэдэ буряад ламаараа хдллжэ,

эри буряадтаа шингэжэ байна. Манай хуули засаг ээшэмнай оросшш гарта болоон хойно, орол, ламаар хдвв-

луулхэ ёотой. Эндэээ хойшо буряады;^^^^И хдллжэ байха епотой, — гэжэ *УУ*™"г^л1Л(: ханраад: байба. Тиихэдэ тэрэ Будамшуу ШШН тнигээд саашань "Нэгэ хниие энэ хуулиин еоорН^^НЩШбШ би энэ тогтоолын ёоор хд^^^^эбэ0шГБолюлжа шада-гэбэ. Сэсэн Будамшуу даа зуб хэлээ гээшНИШ Та Н9ГЭ хал байгаа гээшэ гэжэ "ЯН болопон хойно нэгэ бага. байгыт даа. Хнэй хэхэ ЩЩ х" улиин тогтоолын ёоор хн хэнэ аабза. Тэрэ хээн хнииещ танда найда.

хдллээд, бишэ саашынь болюулжа

набди, — гэбэд. м~гч ех9 баян айлын эзэн

Тиижэ байтараа тэрэ нютагта нэгэ щ малтуулба.

ухэшэбэ. Будамшуу нэгэ ехэ на* баян ^дбэ гэжэ

Поопые залахаяа ошобо. Буряадын и х щ хада

мэдлхэдэ, баян поп ерэхэ болоба d у |||| Будамшуу

ехэ юумэ абха бэзэб гэжэ. хэпэн, $щ дэ9р абаад

даа олон зонтой, пооптойгоо|Н Щ дээрэ ном уншажа

ошобо. Пооп улаан хэрээсэеэ баряад, гараад^ хээн

байхадань, Будамшуу Щ НИ поопоо тэрэ нухэ уруунь