Чтение онлайн

Двое палісменаў селі па баках Кейсі. Старшы націснуў на ражок сірэны. Лагер нібы вымер. Полкі палатак былі шчыльна захінутыя, людзі не паказваліся. Загуў матор, машына развярнулася і паехала з лагера. Кейсі сядзеў між канваірамі, высока ўзняўшы галаву на сваёй жылістай шыі. На губах у яго застыла слабая ўсмешка, на твары быў нейкі дзіўны трыумфальны выраз.

Калі палісмены паехалі з лагера, людзі павыходзілі з палатак. Сонца зайшло, і на лагер апусцілася сіняватае вячэрняе сутонне. Горы на ўсходзе яшчэ жаўцелі ў сонечных промнях. Жанчыны вярнуліся да сваіх патухлых вогнішчаў. Мужчыны зноў сабраліся купкамі і, седзячы на кукішках, ціха загаварылі.

Эл вылез з-пад брызентавага навеса і пашыбаваў да вербняку — свіснуць Тому. Маці таксама выйшла і зноў узялася распальваць вогнішча з голля.

— Бацька, — сказала яна, — я вам многа не дам. Сёння мы позна снедалі.

Бацька і дзядзька Джон, не адыходзячы ад палаткі, назіралі, як маці абірае бульбу і наразае яе тонкімі скрылікамі над патэльняй, густа змазанай топленым салам. Бацька сказаў:

— Чаго гэта прапаведнік так зрабіў?

Руці і Ўінфілд падкраліся зусім блізка да іх і прыпалі да зямлі, каб паслухаць, пра што яны гавораць.

Дзядзька Джон праводзіў у зямлі глыбокія барозны доўгім іржавым цвіком.

— Ён разумее, што такое грэх. Я пытаўся ў яго пра гэта, і ён мне ўсё растлумачыў. Толькі не ведаю, ці мае ён рацыю. Кажа: чалавек грашыць, калі думае, што ён саграшыў. — Вочы ў дзядзькі Джона былі поўныя стомы і тугі. — Я заўсёды ад усіх таіўся. Я такое рабіў, пра што нікому не расказваў.

Маці падняла галаву ад вогнішча і павярнулася да яго:

— І не расказвай, Джон. Раскажы ўсё богу. Не ўзвальвай цяжар сваіх грахоў на чужыя плечы. Гэта несумленна.

— Яны мне душу вярэдзяць, — сказаў Джон.

— Усё роўна другім не расказвай. Пайдзі на рэчку, акуні галаву ў ваду і шэптам скажы ўсё плыні.

Бацька паволі ківаў галавой у такт словам маці.

— Яна правільна кажа, — прамовіў ён. — Табе, канешне, палягчэе, калі падзелішся з іншымі, але тады грэх твой пойдзе кругамі.

Дзядзька Джон паглядзеў на пазалочаныя сонцам горы, і золата іх адбілася ў яго ў вачах.

— Я стараюся адолець сябе, — сказаў ён, — і не магу. Усё нутро выядае.

Ззаду яго Ружа Сарона, млявая, выйшла з палаткі.

— Дзе ж гэта Коні? — з раздражненнем запыталася яна. — Нешта даўно яго не бачу. Дзе ён прапаў?

— Ён мне на вочы не пападаўся, — адказала маці. — Убачу, пашлю да цябе.

— Мне нездаровіцца, — сказала Ружа Сарона, — а ён пакінуў мяне адну.

Маці паглядзела на апухлы твар дачкі.

— Ты плакала, — сказала яна.

Слёзы зноў нагарнуліся на вочы Ружы Сарона.

Маці рашуча сказала:

— Вазьмі сябе ў рукі. Ты не адна — нас многа. Вазьмі сябе ў рукі. Ідзі сюды абяры бульбу. Няма чаго шкадаваць сябе.

Ружа Сарона адступіла назад пад брызент. Яна старалася ўнікнуць строгага погляду матчыных вачэй, але ён прымусіў яе пабрысці да вогнішча.

— А чаго ён пайшоў? — сказала яна, але слёз ужо не было.

— Вазьміся за справу. А то сядзіш адна ў палатцы і шкадуеш сама сябе. Мне не было калі ўзяцца за цябе. Цяпер ужо вазьмуся. Вось табе нож і бярыся за бульбу.

Ружа Сарона паслухмяна апусцілася на калені каля вогнішча. Са злосцю сказала:

— Няхай толькі прыйдзе. Я яму ўжо задам.

Губы ў маці расцягнуліся ва ўсмешцы:

— Ён і набіць цябе можа. Сама на гэта напрошваешся — ныеш, песцішся. Калі ён і ўваб'е ў цябе крыху розуму, я толькі дзякуй яму скажу.

Вочы ў Ружы Сарона ўспыхнулі абурэннем, але яна змоўчала.

Дзядзька Джон сваім шырокім вялікім пальцам загнаў іржавы цвік глыбока ў зямлю.

— Я мушу ўсё расказаць, — прагаварыў ён.

Бацька сказаў:

— Ну і расказвай, каб цябе чэрці! Каго ты забіў?

Дзядзька Джон запусціў палец у кішэньку для гадзінніка на сваіх сініх джынсах і вывудзіў адтуль перагнутую папалам зашмальцаваную грашовую паперку. Расправіў яе і паказаў бацьку:

— Пяць даляраў.

— Украў? — запытаўся бацька.

— Не, яны мае. Утаіў.

— Яны ж твае, дык што?

— А тое, што я не меў права іх утойваць.

— Я тут нешта ніякага грэху не бачу, — умяшалася маці. — Яны ж твае.

Дзядзька Джон паволі загаварыў:

— Не ў тым справа, што я іх утаіў. Я ўтаіў іх, каб напіцца. Я ведаў, што прыйдзе час, калі мяне пацягне выпіць, так засмыліць нутро, што адно выйсце — напіцца. Думаў, яшчэ не пара, а тут… прапаведнік узяў і аддаўся паліцыі, каб выратаваць Тома.

Бацька зноў паківаў галавой, потым нахіліў яе набок, каб лепш чуць. Руці падабралася на локцях яшчэ бліжэй, паўзком, як шчаня, Уінфілд — за ёю. Ружа Сарона кончыкам нажа выкалупнула глыбокае вочка з бульбіны. Вячэрняе сутонне згусцілася і стала яшчэ сінейшым.

Маці рэзка, суха сказала:

— Не разумею, чаму гэта табе абавязкова трэба напівацца праз тое, што прапаведнік выручыў Тома.

Джон сумна адказаў:

— Сам не ўцямлю. Вельмі ўжо цяжка на душы. Ён так проста на гэта пайшоў. Ступіў наперад і кажа: «Гэта я зрабіў». І яго забралі і павезлі. А я пайду нап'юся.

Бацька ўсё пакручваў галавой:

— Ну навошта ўсё гэта гаварыць. На тваім месцы я проста пайшоў бы і напіўся, калі так ужо табе закарцела.

— Я даўно ўжо мог бы зняць грэх з душы, — тужліва сказаў дзядзька Джон. — Але ўпусціў выпадак. Не ўхапіўся за яго… прамаргаў. Паслухай! У цябе ёсць грошы, дай мне два даляры.

Бацька без ахвоты палез у кішэню і выцягнуў скураны мяшэчак.

— Каб напіцца, сямі даляраў мнагавата. Ты што, шампанскую вадзіцу жлукціць будзеш?

Дзядзька Джон падаў яму сваю пяцідаляравую паперку.

— Вось вазьмі, а мне два даляры дай. Я і з двух сп'янею. Не хачу браць яшчэ адзін грэх на душу — марнатраўства. Што ёсць, тое і патрачу. Заўсёды так раблю.

Бацька ўзяў брудную паперку і даў яму два сярэбраныя даляры.

— На, бяры. Раз чалавеку трэба, значыць, трэба. Ні ў кога няма столькі розуму, каб вучыць другога.

Дзядзька Джон узяў абедзве манеты.

— Ты не зазлуеш? Ты разумееш, што мне гэта трэба?

— Ну што ты, далібог, — сказаў бацька. — Ты сам ведаеш, што табе трэба рабіць.