Чтение онлайн

Бегдербек осы Ханпадшайымны Мделіхана тоал шеше екенін де еске алды. Бар кпті зі осында еді. Нпсімар Мделіхан осы слу тоал шешесімен тіл тапса, екеу ара клкі-уанышы жарасса… рине, оларды сырын жасырар тас абыралар бар. Біра осы тас абыралар шбегіні арасында болан оианы Бхар міріне жеткізсе… шбегіні бар арманыны зі сол емес пе! Іслм дінін аяа басып, з кесіні тоалымен кіл осан кнліні кім орай алады? Мхамед пайамбарды салан жолы ата. Мндай хана бкіл Іслм улеті арсы трады емес пе? рине арсы трады… Сйтіп, Бегдербек Бхараа оанды жыып бермей ме? Жыып береді. Осы ебегі шін Бхар мірі де оны мытпас. Ммкін бкіл оанды билетер?..

Бегдербекті Мделіханны келуін асыа кткен таы да бір себебі бар. Ол асым балаларыны тадырымен байланысты. рине оан ханыны бан тікелей атынасы жо. Біра болалы тран анды уаианы соны мірі етіп крсетсе айтер еді? Сатыта орлы жо, егер бл істі зінен шыанын Абылайды ккжал рпаы біліп алса, гімені аяы неге барып соарын кім біледі? Есенгелді мен Саржана адалар а семсер зіне адалмасына кім кепіл? Абылайды отыз бір л, ыры ызынан тараан быып жатан бкіл рпаыны аарынан алай тылып кете аласы? Кптен кім шыпайды, олардан да бір Бегдербекті шыпасына кім ку? Ал егер кнні Мделіхана аударса, оан не істейді? Ташкент шбегіндей іргелес ел емес, тоыз тауды ар жаындаы ду йі трізді, оан ханыны салтанат сарайыны тоыз есігінен тіп Мделіге жеткенше кім бар, кім жо…

Бегдербек клімсіреді. Оны есіне баана Мделіхан мен Ханпадшайыма арнап берген таертегі онаасы тсті. Хан мен тоал шешесі шбегіні жомарт дастараныны екі жаынан арама-арсы орын алан.

Шайды Бегдербек зі йан. шбегі сынан кгілдір фарфор кесені алып Ханпадшайым сыырлай клді.

— Мхамед лім еркем, сіз оана хан боланмен маан баласыз ой, — деді ол, — пренжемді алып отырсам скет крмейсіз бе?..

Хан жауабын ктпей Ханпадшайым бетінен пренжесін алды. ара блтты астынан жарырап кн шыандай, ел аузында ертегіге айналан Ханпадшайымны кркем а жзі крінді. Тоал шешесіні слулыына та алан Мделіханны олынан кесесі тсіп кетті.

— Байа, тентегім, — деді Ханпадшайым Мделіханды еркелете кліп, — мбрк саусатарыызды кйдіріп алмаыз…

Бдан кейін Мделіхан шай ішіп отыр ма, у ішіп отыр ма аармайтын кйге жеткен, екі кзін алмай тоал шешесіне арай берген.

Шай йып отыран шбегі айдаы жо бірдеені сылтау етіп, далаа шыып кетіп, айта ораланында оашада алан гей баласы мен тоал шешесіні арасындаы тек ыраы кз ана сезетін, бір тілсіз шаттыты пайда боланын ааран…

Бегдербек таы клімсіреді. зі ран дзаа екі кгаршынны бірдей оп-оай тскелі транына ол іштей мз-мейрам. «Бсе, аылды адам ашанда болса аыматан тылу жолын оай таппас па! Бхар мірі бан бкіл оанды билетпеген кнде де пайын тгел етпей ме! оан ханына жылына тлейтін жиырма мы кміс тегені, з пайдасына алдырса мртын балта кесе ме? Жиырма мы жиырма сом емес ой, алты лына жаадан алты шаар салмай ма…»

Бл кезде кн де батып кетті. шбегі жасыл башасында шаыран ккек ні естілді. Байс с батан кнмен бірге біреуді шкелі тран баын жотаандай тылсым білмей за шаырды.

шбегі крі белін уалауа ая жаында отыран паша балаа тн ортасы ауа келуін мір етті де, Мделіханны дем алып жатан блмесіне арай ая- дады.

Мделіхан бден тыныып апты. Келе жатан тнмен бірге зін зор уаныш ктіп трандай екі кзі клім-клім етеді. шбегіні шаыралы отыр екен, бл келісімен-а екеуі пия гімеге кірісіп кетті.

— Тентек тре бастаан ереуілден кейін аза ауылдары нін шірген трізді еді, — деді Бегдербек з арамаына жататын азатарды жалпы жадайын сйлей келіп, — ал азір Ташкент улаятын таы бір ауіпті ара блт оршаалы тр. Бл блікті басаруа дайындалып жатан — асым трені балалары. андай кесім айтасыз?

Мделіханны кесі Омархан кезінде де ауыр салы, орынсыз ияната кнгісі келмеген Сыр, Сарысу, Шу бойыны азатары сан рет бас ктеріп ереуілге шыан. Соны е лкені Тентек тре атты кісі басаран ктеріліс болды. Ол он екі мы атты сарбаз жинап алып, оан ханыны арамаына енетін бірнеше алаларды алан. Тентек тре Сайрамды босатып, сол жерге туын тіккен. Сайрама Шымкент, улиеата алалары осылан. Блара арсы Омархан алы ол шыаран. Тентек тре скерін екіге бліп, Сайрам мен Шымкентке бекініп алып за соысан. Аырында азы-тліктері таусылып, амалсыз арсыласуларын доаран. Омархан лшкерлері жеілген елді ана бояп, мал-мліктерін талап, ойына келгендерін істеп, екі жзге таяу адамды дара тартан. Сайрам жерін ан сасытан.

— Хан ием, ауруын жасыран адам леді. Шыалы тран блік жайлы ашы айтанымды кешірііз, — деді шбегі, ханны ндемей аланына ренжісе де сыр бермей. — Осы бліктен тылуды бір-а жолы бар. Ол — кні брын имылдап, шын ртке айналмай транда басу. Жне аямай басу. Сізді рметті кеіз Омархан Тентек трені алай йретсе, біз де асым трені тентек сойыл балаларын солай йретуіміз керек.

Бегдербекті кз алдына Саржанны баанаы семсерге мтылан оыс имылы таы елестеп кетті. Енді ол сол семсер суырылмай трып имылдап алайын дегендей тым жіті сйледі.

— Есенгелді мен Саржанны басын алу з олымнан да келеді. Біра сізді рсатыызсыз рекет істеуге дтім бармады. Бзы боланмен олар да сізді хандыыыза жатады ой.

Хан ндемеді.

Жо, хан жауап айырудан орып отыран жо, оны ойы басада. лаы анда-санда шалып алан Тентек тре, асым тре… Есенгелді, Саржан деген сздер тіпті миына кіріп те отыран жо. «Ол трелерде мені андай шаруам бар? Бріні нын шбегі жылда беретін жиырма мы теге кміс ашамен кні брын тлеп ойан жо па? Мейлі не істесе о істесін, тіпті сол трелерді пісіріп жесін, ы десем дай сосын»… азір Мделіханны иялы да, ойы да басада. Оны бар арманы, бар кілі сонау жас тоал, бедеу шеше Ханпадшайымда!… «Денесі де а жзіндей аппа па екен? ос анары да ола атты, кеудеге жмса па екен? И, солай шыар. Бала таппаан йел ой, лі е ымбатты жеріні таы айырылмааны, анау а шйі кйлек жасыра алмай тран жмыр сандарынан-а аарылмай ма? Япырмай, туан кемні кешегі жас тоалы туралы былай ойлауым кн емеc пе? Жо жрт крмеген нрсе кн емес. Жрт крмейді деймін-ау, шбегі ше? Бл см брін де сезіп отыран жо па? И, сезіп отыр. Біра мені осы шін шаырды ой? Сонда андай улыы бар. Тоал шешеме істегелі тран кнм арылы Есенгелді, Саржан слтандарды анын сатып алма па? Мейлі. Жаныды ртеген лззата араанда айдаладаы тйе жн шекпен киген азатарды басы неге трады? Брібір мен де лемін. Есенгелді мен Саржан да леді. лім туралы емес, мір туралы ойлаан жн. Ал Ханпадшайым шын мір, шын арман…»

Блар сйлескелі бірталай болан. Тн ортасы да таяу. Мделіхан біресе Бегдербек сзін тыдайды, біресе ттті ияла кетіп ндемей за отырады.

— Хан ием, андай шешім айтасыз? — деді шбегі Мделіханны ттті ойын бзысы келмегендей ждігйлене клімсірей сйлеп.

«андай шешім? И, Мделіхан андай шешімге тотауы керек? Жо, Мделіхан о дниені кнсін б дниені ызыына айырбастауа міндетті. Жрек соны асайды. Тоал шешені а денесін бгін тнде шу керек. Кйіп-жанып бара жатан нпсі тек соны тілейді… Ал таерте оана айтаны дрыс. Екі тнге алуа болмайды. Сезіліп алуы ммкін. Ханпадшайым шаы анша ымбат боланмен, хан таы одан да ымбат. рине жрегіді ртеп бара жатан сусыныды тоал шеше андырса, оны кілін мытап риза еткен жн. Досы бар, дшпаны бар, Ташкентке келген бос пуескесін сый-рмет, тарту-таралыа тиеп жіберу дрыс. Біра сара шбегі анша млік берер дейсі?» Кенет Мделіханны кзі клімдеп кетті. «Ара слтандары ашан да болса жомарт келеді. Менімен жолыуа арнап шыан болса, келген сый-рметтері де бар шыар. Соны барын Ханпадшайыма берген жн. Хан тек шатауа ана мар емес екенін білсін!» Осы ойа бекінген Мделіхан енді Бегдербекке арады.

— асым трені балалары оан ханына бастарын сый ып тарту шін ана келді ме? — деді.

Есенгелді мен Саржан аза еліні дстрі бойынша Ташкент шбегіне ер-тоымы, жген-йысаны кміс, жал-йрыы тгілген, Арадан келген тоыз ара жора, тоыз боз жора, р ер басына байланан тоыз ара ндыз, тоыз оыр блын келген. Араны аау батырлары ызыл тастап итті алдаандай, осы бір кделі сый-рметтерімен здеріні тпкі ойын ткізіп кетпек болан. Блары а майды бауыр осып асаттырандары. Біра ккі тазы ызыл тлкіні улыын алыстан сезеді, см шбегі тарту-таралыны уана аланмен, олара тере орды аза берді. Сол оймен ханнан слтандарды келген жораларын жасырып алды.

— асым тре балалары сый-рмет крсетпек трма, оан ханыны басын олжа етуден міті болмасын.

Тоал шешеге Ара слтандарыны сыйлыынан ештее тарта алмайтынына ренжіп алан хан олын біра сілтеді.

— здеріні бастарын баалай білмеген слтандарды ны жо, не істесе соны істе, менен рсат.

— Бйрыыыза бас ием, алдияр ханым.

Мделіхан енді есіней керілді.

— Тн ортасы ауып бара ма, алай?… — Ол алдында тран таамнан шылап бірер тйір жеді де, кгілдір жзім шрбатынан бір кесесін жтып салды, — бгінгі гімеміз осымен бітсін..