Кніганошы
Шрифт:
Паспрабаваў быў падысці.
– Адыдзі, - сказала яна.
– Адыдзі і глянь на печ.
На печы Буткевіч убачыў дваіх дзяцей - хлопчыка год шасці і дзяўчынку год чатырох.
– Стрыечнікі, - сказала Гануся.
– Сіроты... На тое, каб іх гадаваць... Эх вы, людзі!
– Я ж не ведаў...
– Ён не ведаў, - сказала яна.
– Дык ведай: і татка... і брат... мае... Думаеш - не плакала, дык і не мае. Гонару многа яшчэ перад вамі плакаць. Нашы гэта ведаюць.
І жэстам, поўным прыроднага спрыту, закінула лёгкі кораб за плячо.
– Сіротамі не астануцца... Мне цяпер іх гадаваць.
Вусны яе задрыжалі.
– Ідзі адсюль. Духу каб твайго не было.
– Яна горка ўсміхнулася.
– Падумала была я, ды хутка раздумала. І дзякуй Богу. Ідзі, рабі сваю справу.
...Вечар быў страшны для Буткевіча. Не ведаючы, што рабіць, як пазбыцца неадчэпных думак, ён узяў кнігу «Апавяданняў на беларускай гаворцы» і пачаў гартаць. І тут яго чакаў яшчэ адзін удар.
Пачытаўшы з гадзіну, ён моўчкі пайшоў у пакой паручніка, які якраз сядзеў у крэсле і, пакурваючы, пакутаваў ад суму. Працягнуўшы яму кнігу, Буткевіч спытаў:
– Ну... Дык «чы добра мы зрабілі, пакінуўшы вунію»?
– Вы што, - спытаў Вольке, - блёкату наеліся?
– Ён даводзіць... ён даводзіць, што... добра. І вось у канцы... Мы не паглядзелі ў канцы. Тут надпіс: «Дазволена цэнзураю».
– Ну і што?
– з неўразуменнем спытаў Вольке.
– А тое, што гэта наша... прабачце, ваша кніга, якая выпадкова трапіла за мяжу і прыйшла ў гэтым корабе назад.
– Не можа быць, - сказаў Вольке.
– Іх забараняюць.
– Адну, відаць, дазволілі. Даўно. За подласць. За абарону вашага, забітага добрымі людзьмі, вырадка.
Ён рашуча дадаў:
– Заўтра я падам у адстаўку, Вольке. І вы падтрымаеце мяне. І няхай суд, а я з'еду з кардона зараз, цяпер. Калі армія займаецца тым, што ловіць людзей і забівае іх за малітоўнікі, - дык... я хацеў на такую армію.
– Вы звар'яцелі, Буткевіч, - сказаў Вольке.
– Я проста прачытаў адну крамольную кнігу, - з сумнай палёгкаю адказаў Буткевіч.
– Яны нядрэнна зрабілі, што перанеслі яе цераз мяжу... Трэба паспрабаваць, трэба вярнуць адну тут... жанчыну. Я мяркую, што яшчэ не позна.