Чтение онлайн

Neen, neen, gemakkelyk is die plicht niet! (Nie, nie, ten obowiazek nie jest latwy!; gemakkelyk – latwy, plicht – obowiazek, niet – nie). Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt… (To juz wynika z tego, ze sklonnosc krajowych przywodcow do przekraczania granic dozwolonego dysponowania praca i wlasnoscia ich poddanych jest powszechnie uznawana; blykt reeds hieruit – wynika z tego, neiging der inlandsche Hoofden – sklonnosc krajowych przywodcow, grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom – granice dozwolonego dysponowania praca i wlasnoscia, hunner onderhoorigen – ich poddanych, overschryden – przekraczac, overal volmondig erkend – powszechnie uznawana). dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en… dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag. (ze wszyscy asystenci-rezydenci skladaja przysiege, ze beda walczyc z tym przestepczym nawykiem, i… ze jednak bardzo rzadko Regent jest oskarzany o samowole lub naduzycie wladzy; alle adsistent-residenten – wszyscy asystenci-rezydenci, eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan – skladaja przysiege, ze beda walczyc z tym przestepczym nawykiem, slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd – bardzo rzadko Regent jest oskarzany, willekeur of misbruik van gezag – samowola lub naduzycie wladzy).

Er schynt dus wel een byna onoverkomelyke moeielykheid te bestaan, om gevolg te geven aan den eed: ‘de inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging en knevelary.’ (Wydaje sie wiec, ze istnieje niemal nieprzezwyciezona trudnosc w dotrzymaniu przysiegi: ‘ochrona ludnosci krajowej przed wyzyskiem i uciskiem’; schynt dus wel een byna onoverkomelyke moeielykheid – wydaje sie wiec, ze istnieje niemal nieprzezwyciezona trudnosc, gevolg te geven aan den eed – dotrzymanie przysiegi, inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging en knevelary – ochrona ludnosci krajowej przed wyzyskiem i uciskiem).

Rozdzial 6: Przedstawienie Maxa Havelaar i jego rodziny

Zesde hoofdstuk

De kontroleur Verbrugge was een goed mensch. (Kontroler Verbrugge byl dobrym czlowiekiem; de kontroleur – kontroler, Verbrugge – Verbrugge, was een goed mensch – byl dobrym czlowiekiem). Als men hem daar zag zitten in zyn blauw-lakenschen frak, met geborduurde eiken- en oranjetakken op kraag en mouw-opslagen, was 't moeielyk in hem den type te miskennen die voorheerscht onder de Hollanders in Indie… (Gdyby sie go widzialo siedzacego tam w jego niebieskim welnianym fraku, z wyszywanymi debowymi i pomaranczowymi galazkami na kolnierzu i mankietach, trudno byloby go nie rozpoznac jako typowego Holendra w Indiach…; als men hem daar zag zitten – gdyby sie go widzialo siedzacego tam, in zyn blauw-lakenschen frak – w jego niebieskim welnianym fraku, met geborduurde eiken- en oranjetakken – z wyszywanymi debowymi i pomaranczowymi galazkami, op kraag en mouw-opslagen – na kolnierzu i mankietach, was 't moeielyk in hem den type te miskennen – trudno byloby go nie rozpoznac, die voorheerscht onder de Hollanders in Indie – ktory przewaza wsrod Holendrow w Indiach). een menschensoort, in 't voorbygaan gezegd, die zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland. (gatunek ludzi, na marginesie, bardzo rozniacy sie od Holendrow w Holandii; een menschensoort – gatunek ludzi, in 't voorbygaan gezegd – na marginesie, zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland – bardzo rozniacy sie od Holendrow w Holandii). Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was… (leniwy, gdy nie bylo nic do zrobienia, i daleki od gorliwosci, ktora w Europie uchodzi za zapal, ale pilny, gdy praca byla potrzebna; traag zoolang er niets te doen viel – leniwy, gdy nie bylo nic do zrobienia, en ver van de beredderingzucht – i daleki od gorliwosci, die in Europa voor yver geldt – ktora w Europie uchodzi za zapal, maar yverig waar bezigheid noodig was – ale pilny, gdy praca byla potrzebna). eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden… (prosty, ale serdeczny dla tych, ktorzy nalezeli do jego otoczenia; eenvoudig maar hartelyk – prosty, ale serdeczny, voor wie tot zyn omgeving behoorden – dla tych, ktorzy nalezeli do jego otoczenia). mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry… (komunikatywny, pomocny i goscinny; mededeelzaam – komunikatywny, hulpvaardig – pomocny, gastvry – goscinny). welgemanierd zonder styfheid… (dobrze wychowany bez sztywnosci; welgemanierd zonder styfheid – dobrze wychowany bez sztywnosci). vatbaar voor goede indrukken… (podatny na dobre wrazenia; vatbaar voor goede indrukken – podatny na dobre wrazenia). eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden… (uczciwy i szczery, ale nie majacy ochoty stawac sie meczennikiem tych cech; eerlyk en oprecht – uczciwy i szczery, zonder evenwel lust te voelen – ale nie majacy ochoty, de martelaar van deze hoedanigheden te worden – stawac sie meczennikiem tych cech). in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde. (w skrocie, byl to czlowiek, ktory, jak sie mowi, wszedzie pasowalby, ale nikt nie wpadlby na pomysl, aby nazwac jego imieniem epoke, czego on sam zreszta nie pragnal; in 't kort – w skrocie, hy was een man die – byl to czlowiek, ktory, zooals men 't noemt – jak sie mowi, overal op zyn plaats zou wezen – wszedzie pasowalby, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou – ale nikt nie wpadlby na pomysl, de eeuw naar hem te noemen – aby nazwac jego imieniem epoke, wat hy dan ook niet begeerde – czego on sam zreszta nie pragnal).

Hy zat in 't midden van de pendoppo by de tafel die met een wit kleed bedekt, en met spyzen beladen was. (Siedzial posrodku pendoppo przy stole przykrytym bialym obrusem i zaladowanym jedzeniem; hy zat in 't midden van de pendoppo – siedzial posrodku pendoppo, by de tafel – przy stole, die met een wit kleed bedekt – przykrytym bialym obrusem, en met spyzen beladen was – i zaladowanym jedzeniem). Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was? (Dosc niecierpliwie pytal od czasu do czasu, uzywajac slow siostry pani Sinobrodego, mandoor-oppassera, czyli szefa policji i urzednikow pomocniczych w asystenturze, czy nic nie nadchodzi?; wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd – dosc niecierpliwie pytal od czasu do czasu, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard – uzywajac slow siostry pani Sinobrodego, aan den mandoor-oppasser – mandoor-oppassera, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie – czyli szefa policji i urzednikow pomocniczych w asystenturze, of er niets in aantocht was – czy nic nie nadchodzi). Dan stond hy eens op, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten. (Wtedy wstawal, bezskutecznie probowal sprawic, by jego ostrogi zabrzmialy na ubitej glinianej podlodze pendoppo, zapalal cygaro po raz dwudziesty i z rozczarowaniem siadal ponownie; dan stond hy eens op – wtedy wstawal, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo – bezskutecznie probowal sprawic, by jego ostrogi zabrzmialy na ubitej glinianej podlodze pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan – zapalal cygaro po raz dwudziesty, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten – i z rozczarowaniem siadal ponownie). Hy sprak weinig. (Mowil malo; hy sprak weinig – mowil malo).

En toch had hy kunnen spreken, want hy was niet alleen. (A jednak mogl mowic, poniewaz nie byl sam; en toch had hy kunnen spreken – a jednak mogl mowic, want hy was niet alleen – poniewaz nie byl sam). Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit- en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed… (Nie mam tu na mysli, ze byl w towarzystwie dwudziestu lub trzydziestu Jawajczykow, sluzacych, mantri i straznikow, ktorzy kucali na ziemi w i poza pendoppo, ani wielu, ktorzy nieustannie wchodzili i wychodzili, ani licznych tubylcow roznego stopnia, ktorzy trzymali tam konie, albo jezdzili konno w poblizu…; ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was – nie mam tu na mysli, ze byl w towarzystwie, van de twintig of dertig Javanen – dwudziestu lub trzydziestu Jawajczykow, bedienden, mantries en oppassers – sluzacych, mantri i straznikow, die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten – ktorzy kucali na ziemi w i poza pendoppo, noch van de velen die aanhoudend uit- en inliepen – ani wielu, ktorzy nieustannie wchodzili i wychodzili, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang – ani licznych tubylcow roznego stopnia, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed – ktorzy trzymali tam konie, albo jezdzili konno w poblizu). neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, zat tegenover hem. (nie, naprzeciwko niego siedzial sam regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara; neen – nie, de Regent zelf van Lebak – sam regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara – Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, zat tegenover hem – siedzial naprzeciwko niego).

Wachten is altyd vervelend. (Czekanie jest zawsze nudne; wachten – czekanie, is altyd vervelend – jest zawsze nudne). Een kwartier duurt een uur, een uur een halven dag, en zoo voort. (Kwadrans trwa godzine, godzina pol dnia, i tak dalej; een kwartier duurt een uur – kwadrans trwa godzine, een uur een halven dag – godzina pol dnia, en zoo voort – i tak dalej). Verbrugge had wel wat spraakzamer mogen zyn. (Verbrugge moglby byc nieco bardziej rozmowny; Verbrugge – Verbrugge, had wel wat spraakzamer mogen zyn – moglby byc nieco bardziej rozmowny). De Regent van Lebak was een beschaafd oud man, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel. (Regent Lebak byl kulturalnym starszym mezczyzna, ktory potrafil mowic o wielu rzeczach z rozumem i ocena; de Regent van Lebak – regent Lebak, was een beschaafd oud man – byl kulturalnym starszym mezczyzna, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel – ktory potrafil mowic o wielu rzeczach z rozumem i ocena). Men had hem slechts aantezien om overtuigd te wezen dat het meerendeel der Europeanen die met hem in aanraking kwamen, meer van hem, dan hy van hen te leeren had. (Wystarczylo na niego spojrzec, aby byc przekonanym, ze wiekszosc Europejczykow, ktorzy z nim sie zetkneli, miala wiecej do nauczenia sie od niego, niz on od nich; men had hem slechts aantezien – wystarczylo na niego spojrzec, om overtuigd te wezen – aby byc przekonanym, dat het meerendeel der Europeanen – ze wiekszosc Europejczykow, die met hem in aanraking kwamen – ktorzy z nim sie zetkneli, meer van hem, dan hy van hen te leeren had – miala wiecej do nauczenia sie od niego, niz on od nich). Zyn levendige donkere oogen weerspraken door hun vuur de vermoeidheid der trekken van zyn gelaat en de grysheid zyner haren. (Jego zywe, ciemne oczy, swoim ogniem, zaprzeczaly zmeczeniu rysow twarzy i siwiznie wlosow; zyn levendige donkere oogen – jego zywe, ciemne oczy, weerspraken door hun vuur – swoim ogniem zaprzeczaly, de vermoeidheid der trekken van zyn gelaat – zmeczeniu rysow twarzy, en de grysheid zyner haren – i siwiznie wlosow). Wat hy zeide, was gewoonlyk lang overdacht – een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is – en wanneer men met hem in gesprek was, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had, om zoo noodig daarop te verwyzen. (To, co mowil, bylo zazwyczaj dlugo przemyslane – cecha zreszta powszechna wsrod kulturalnych Wschodnich – a gdy sie z nim rozmawialo, mialo sie wrazenie, ze jego slowa trzeba traktowac jak listy, ktorych minute mial w swoim archiwum, aby w razie potrzeby sie do nich odwolac; wat hy zeide – to, co mowil, was gewoonlyk lang overdacht – bylo zazwyczaj dlugo przemyslane, een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is – cecha zreszta powszechna wsrod kulturalnych Wschodnich, en wanneer men met hem in gesprek was – a gdy sie z nim rozmawialo, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had – mialo sie wrazenie, ze jego slowa trzeba traktowac, als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had – jak listy, ktorych minute mial w swoim archiwum, om zoo noodig daarop te verwyzen – aby w razie potrzeby sie do nich odwolac). Dit nu moge onaangenaam schynen voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden, vooral daar zy van hun kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon. (To moze wydawac sie nieprzyjemne dla tych, ktorzy nie sa przyzwyczajeni do kontaktow z jawajskimi wielmozami, ale nie jest trudno unikac tematow rozmow, ktore moga powodowac nieporozumienia, zwlaszcza ze z ich strony nigdy nie skieruja rozmowy w inna strone, poniewaz wedlug wschodnich pojec byloby to niezgodne z dobrym tonem; dit nu moge onaangenaam schynen – to moze wydawac sie nieprzyjemne, voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten – dla tych, ktorzy nie sa przyzwyczajeni do kontaktow z jawajskimi wielmozami, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden – nie jest trudno unikac tematow rozmow, ktore moga powodowac nieporozumienia, vooral daar zy van hun kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen – zwlaszcza ze z ich strony nigdy nie skieruja rozmowy w inna strone, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon – poniewaz wedlug wschodnich pojec byloby to niezgodne z dobrym tonem). Wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken, en hy kan verzekerd zyn dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad. (Kto ma powod, by unikac poruszania pewnego tematu, musi tylko mowic o nieistotnych sprawach i moze byc pewien, ze jawajski wielmoza nie skieruje rozmowy na temat, ktorego wolalby nie poruszac; wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden – kto ma powod, by unikac poruszania pewnego tematu, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken – musi tylko mowic o nieistotnych sprawach, en hy kan verzekerd zyn – i moze byc pewien, dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek – ze jawajski wielmoza nie skieruje rozmowy na temat, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad – ktorego wolalby nie poruszac).

Over de beste wyze van omgang met die hoofden, bestaan overigens verschillende meeningen. (Na temat najlepszego sposobu postepowania z tymi wielmozami istnieja rozne opinie; over de beste wyze van omgang met die hoofden – na temat najlepszego sposobu postepowania z tymi wielmozami, bestaan overigens verschillende meeningen – istnieja rozne opinie). Het komt my voor dat eenvoudige oprechtheid, zonder streven naar diplomatische voorzichtigheid, de voorkeur verdient. (Wydaje mi sie, ze prosta szczerosc, bez dazenia do dyplomatycznej ostroznosci, zasluguje na preferencje; het komt my voor dat – wydaje mi sie, ze, eenvoudige oprechtheid – prosta szczerosc, zonder streven naar diplomatische voorzichtigheid – bez dazenia do dyplomatycznej ostroznosci, de voorkeur verdient – zasluguje na preferencje).

Hoe dit zy, Verbrugge begon met een banale opmerking over 't weer en den regen. (Jak by nie bylo, Verbrugge zaczal od banalnej uwagi o pogodzie i deszczu; hoe dit zy – jak by nie bylo, Verbrugge begon met een banale opmerking – Verbrugge zaczal od banalnej uwagi, over 't weer en den regen – o pogodzie i deszczu).

Ja, mynheer de kontroleur, het is westmoesson. (Tak, panie kontrolerze, to jest zachodni monsun; ja, mynheer de kontroleur – tak, panie kontrolerze, het is westmoesson – to jest zachodni monsun).

Dit nu wist Verbrugge wel: men was in Januari. (To Verbrugge dobrze wiedzial: byl styczen; dit nu wist Verbrugge wel – to Verbrugge dobrze wiedzial, men was in Januari – byl styczen). Maar wat hy over den regen gezegd had, wist de Regent ook. (Ale to, co powiedzial o deszczu, Regent rowniez wiedzial; maar wat hy over den regen gezegd had – ale to, co powiedzial o deszczu, wist de Regent ook – Regent rowniez wiedzial). Hierop volgde weder eenig zwygen. (Nastapila chwilowa cisza; hierop volgde weder eenig zwygen – nastapila chwilowa cisza). De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. (Regent skinal ledwo widocznym ruchem glowy na jednego ze sluzacych, ktorzy kucali przy wejsciu do pendoppo; de Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd – Regent skinal ledwo widocznym ruchem glowy, een der bedienden – jednego ze sluzacych, die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo – ktorzy kucali przy wejsciu do pendoppo). Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan. (Maly chlopiec, uroczo ubrany w niebieski aksamitny kaftan, biale spodnie, ze zlotym pasem, ktory trzymal jego kosztowny sarong wokol bioder, i na glowie wygodny kain kapala, spod ktorego wylanialy sie jego czarne oczy, pelzl, kucajac, do stop Regenta, postawil zlota skrzynke zawierajaca tyton, wapno, sirih, pinang i gambir, wykonal slamat, podnoszac zlozone rece do gleboko pochylonego czola, a nastepnie podal swojemu panu kosztowna skrzynke; een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis – maly chlopiec, uroczo ubrany w niebieski aksamitny kaftan, witten pantalon – biale spodnie, met gouden lyfband – ze zlotym pasem, die zyn kostbaren sarong vasthield om de lenden – ktory trzymal jego kosztowny sarong wokol bioder, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala – i na glowie wygodny kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen – spod ktorego wylanialy sie jego czarne oczy, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents – pelzl, kucajac, do stop Regenta, zette de gouden doos neder – postawil zlota skrzynke, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte – zawierajaca tyton, wapno, sirih, pinang i gambir, maakte den slamat – wykonal slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd – podnoszac zlozone rece do gleboko pochylonego czola, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan – a nastepnie podal swojemu panu kosztowna skrzynke).

De weg zal moeielyk zyn na zooveel regen, zei de Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek. (Droga bedzie trudna po tylu deszczach, powiedzial Regent, jakby chcial wytlumaczyc dlugie oczekiwanie, podczas gdy smarowal lisc betelu wapnem; de weg zal moeielyk zyn na zooveel regen – droga bedzie trudna po tylu deszczach, zei de Regent – powiedzial Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken – jakby chcial wytlumaczyc dlugie oczekiwanie, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek – podczas gdy smarowal lisc betelu wapnem).

In 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet, antwoordde Verbrugge die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf. (W Pandeglang droga nie jest taka zla, odpowiedzial Verbrugge, ktory, chcac przynajmniej nie poruszac niczego drazliwego, udzielil tej nieco nieprzemyslanej odpowiedzi; in 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet – w Pandeglang droga nie jest taka zla, antwoordde Verbrugge – odpowiedzial Verbrugge, die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren – ktory, chcac przynajmniej nie poruszac niczego drazliwego, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf – udzielil tej nieco nieprzemyslanej odpowiedzi). Want hy had moeten bedenken dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche. (Bo powinien byl pamietac, ze regent Lebak nie lubi sluchac pochwal dotyczacych drog w Pandeglang, nawet jesli sa one faktycznie lepsze niz w Lebak; want hy had moeten bedenken – bo powinien byl pamietac, dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen – ze regent Lebak nie lubi sluchac pochwal dotyczacych drog w Pandeglang, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche – nawet jesli sa one faktycznie lepsze niz w Lebak).