Чтение онлайн

Роз Мэйлі рабілася ўсё горш і горш; апоўначы пачалося трызненне. Лекар, які жыў у гэтым месцы, не адыходзіў ад яе пасцелі; ужо пасля першаснага агляду хворай ён адвёў місіс Мэйлі ўбок і аб’явіў, што хвароба вельмі небяспечная.

— Калі яна выздаравее, — сказаў ён, — гэта будзе цуд.

Як часта Олівер падхопліваўся той ноччу, на дыбачках выходзіў у калідор і прыслухоўваўся да самага лёгкага шолаху ў пакоі хворай! Як часта ён трымцеў усім целам, а на лбе ад жаху выступаў халодны пот, калі ён раптам чуў тупат ног і мусіў баяцца, што вось, здарылася тое жахлівае, пра што страшна было і падумаць! І хіба можна параўнаць колішнія яго палымяныя малітвы з тымі, якія ён узносіў цяпер, роспачна і страсна молячыся за жыццё і здароўе мілага стварэння, якое балансавала на краі магілы!

Якая гэта пакута, якая жахлівая, цяжкая пакута — стаяць, нічога не робячы, у той час як жыццё чалавека, якога шчыра любіш, балансуе на мяжы са смерцю! Якія пакутлівыя думкі цясняцца ў галаве, выклікаючы такія вобразы, якія прымушаюць мацней біцца сэрца, цяжка дыхаць! І гэтае неспатольнае жаданне зрабіць што-небудзь, каб змякчыць боль, паменшыць небяспеку, адхіліць якую мы не ў стане, гэты ўпадак духу, спрычынены нашай нямогласцю — якія катаванні могуць быць роўнымі з імі, якія роздумы і спробы нешта зрабіць могуць аслабіць іх у цяжкую, гарачкавую хвіліну!

Надышоў ранак, а ў маленькім асабняку было ціха. Людзі размаўлялі шэптам. Час ад часу ля брамкі з’яўляліся спалоханыя твары, і жанчыны ды дзеці адыходзілі ў слязах. Увесь гэты бясконцы дзень і яшчэ колькі гадзін пасля таго, як стала цёмна, Олівер ціхенька хадзіў узад-уперад па садзе, зноў і зноў падымаючы вочы на акно хворай і ўздрыгваючы кожны раз ад страху, бо яму здавалася, што над зацемненым акном распасцёрся цень смерці. Позна ўначы прыехаў містэр Лосбэрн.

— Як гэта цяжка, — сказаў, адвярнуўшыся, добры доктар. — Такая маладая, такая для ўсіх любая — але надзеі вельмі мала.

Зноў надышоў ранак. Сонца свяціла ярка — так ярка, быццам не бачыла ні гора, ні тугі; навокал буяла зеляніна і кветкі, здароўе, усё поўнілася гукамі і праявамі радасці — а чароўная маладая істота хутка згасала. Олівер схаваўся ў нейкі куток на старых могілках і плакаў там моўчкі, седзячы на зялёным капцы.

Навокал панаваў такі спакой, прыгажосць, столькі радасці было ў асветленым сонцам краявідзе, такая вясёлая музыка чулася ў спевах птушак, такая вольнасць адчувалася ў хуткім палёце грака нізка над галавой, так шмат было ва ўсім ад жыцця, ад весялосці, што хлопчык, падняўшы збалелыя ад плачу вочы і агледзеўшыся, інстынктыўна падумаў, што гэты час не мог быць часам смерці, што Роз не можа памерці, бо ж такія нягеглыя стварэнні, і тыя задаволеныя жыццём і шчаслівыя, што час капаць магілы надыдзе ў халодную, бязрадасную зіму, а не цяпер, калі ўсё квітнее ў сонечных промнях. І яшчэ ён міжволі падумаў, што саваны прызначаныя для старых, маршчакаватых і што яны ніколі не ахіналі сваімі жахлівымі складкамі маладое і прыгожае цела.

Удар звона на царкоўнай званіцы — сігнал да пахавання — груба перарваў гэтыя дзіцячыя думкі. Яшчэ адзін удар! І яшчэ! Звон склікаў на пахавальную службу. У царкоўную браму прайшла група прыбітых горам праваджальнікаў. У іх былі белыя стужкі: нябожчык быў малады. Яны стаялі на краі магілы з непакрытымі галовамі, і сярод іх была маці — маці, у якой памерла дзіця. Але сонца свяціла ярка, і спявалі птушкі.

Олівер пайшоў дадому. Ён думаў пра тое, колькі дабра ён спазнаў ад маладой лэдзі, марыў, каб зноў вярнуўся той час і каб ён зноў мог няспынна даказваць ёй сваю ўдзячнасць і любоў. У яго не было ніякіх прычын, каб дакараць сябе за недахоп увагі або непаважлівае стаўленне — ён заўсёды быў рады служыць лэдзі. І ўсё ж Олівер прыпомніў сотні дробных выпадкаў, калі ён, як яму здавалася, мог пастарацца лепш, дзейнічаць больш плённа, і ён шкадаваў, што не рабіў так. Нам трэба быць асцярожнымі ва ўзаемінах з тымі, хто нас акружае, бо кожная смерць прыносіць для маленькага кола тых, хто застаўся, думкі пра тое, як мала было зроблена і як шмат упушчана, колькі забыта і колькі можна было змяніць да лепшага, але гэта не рабілася. Няма шкадавання больш глыбокага, чым шкадаванне пра тое, чаго ўжо не паправіш, і калі мы хочам пазбавіць сябе ад гэтых пакутаў, то давайце ўспомнім пра гэта, пакуль не позна.

Калі ён прыйшоў дадому, місіс Мэйлі сядзела ў маленькай гасцёўні. У Олівера сэрца ёкнула, калі ён яе ўбачыў: старая лэдзі не адыходзіла ад пасцелі сваёй пляменніцы, і ён з трымценнем думаў, якая перамена прымусіла яе адысці. Ён даведаўся, што Роз моцна заснула і што калі яна прачнецца, то або пачне выздараўліваць, або развітаецца з імі ўсімі і памрэ.

Так яны сядзелі некалькі гадзін, услухваліся, баяліся загаварыць. Абед аднеслі некранутым; бачна было, што думкі іхнія луналі дзесьці далёка — так сачылі яны за сонцам, якое апускалася ўсё ніжэй і ніжэй і нарэшце афарбавала зямлю і неба ў тыя ружовыя колеры, якія прадвяшчаюць яго заход. Напружаны іхні слых улавіў крокі: нехта набліжаўся. Міжволі яны разам кінуліся да дзвярэй; увайшоў містэр Лосбэрн.

— Што з Роз? — усклікнула старая лэдзі. — Кажыце адразу! Я не магу вынесці чакання: што заўгодна, толькі не няпэўнасць! О, кажыце хутчэй, дзеля Бога!

— Супакойцеся, прашу вас, — адказаў доктар, падтрымліваючы яе. — Будзьце спакойнай, дарагая мэм, прашу вас.

— Пусціце мяне, дзеля Бога! Маё дарагое дзіця! Яна памерла! Яна памірае!

— Не! — горача ўсклікнуў доктар. — З Божае ласкі і спагады яна будзе жыць на радасць і блаславенне нам яшчэ шмат гадоў!

Лэдзі ўпала на калені і паспрабавала скласці рукі, але сілы, якія так доўга падтрымлівалі яе, адышлі ў неба з першай падзякай з яе вуснаў, і яна апусцілася на рукі сябра.

утрымлівае некаторыя папярэднія звесткі пра аднаго маладога джэнтльмена, які з’яўляецца на сцэне, а таксама новую прыгоду Олівера Твіста

Cтолькі шчасця цяжка было вытрымаць. Олівер быў узрушаны, агаломшаны нечаканай весткай; ён не мог ні плакаць, ні размаўляць, ні сядзець склаўшы рукі. Яму ледзьве хапіла сілы асэнсаваць, што ж адбылося, і пасля доўгага шпацыру на халаднаватым вечаровым паветры ён расплакаўся. Слёзы прынеслі яму палёгку; ён быццам бы ачнуўся і ўсвядоміў цалкам тую радасную перамену, якая адбылася, і наколькі непад’ёмным быў груз трывогі, зняты з ягоных плячэй.

Хутка надышлі прыцемкі. Ён вярнуўся дадому, нагружаны кветкамі, якія збіраў з асаблівай стараннасцю, каб упрыгожыць імі пакой хворай. Ён бадзёра крочыў па дарозе і тут пачуў, што ззаду едзе нейкі экіпаж і што набліжаецца ён з шалёнай хуткасцю. Олівер азірнуўся і ўбачыў, што да яго хутка набліжаецца паштовая карэта; паколькі коні імчалі галопам, а дарога была вузкая, ён прыціснуўся да брамы, каб прапусціць экіпаж.

Калі карэта праязджала паўз яго, Олівер паспеў заўважыць мужчыну ў доўгім начным каўпаку, твар якога падаўся яму знаёмым; аднак экіпаж прамільгнуў так хутка, што ён не паспеў пазнаць чалавека. Праз секунду ці дзве каўпак высунуўся ў акно карэты, і гучны голас загадаў кучару спыніцца, што той выканаў, як толькі яму ўдалося ўправіцца з коньмі. Той самы голас аклікнуў Олівера па імені.

— Гэй! — крыкнуў голас. — Олівер, што новага? Міс Роз! Мастэр О-лі-вер!

— Гэта вы, Джайлс? — усклікнуў Олівер, падбягаючы да дзвярэй.

Джайлс зноў высунуў свой каўпак і хацеў быў нешта адказаць,

як раптам яго адпіхнуў нейкі малады чалавек, які займаў другі куток карэты, і таксама нецярпліва перапытаў, што новага.

— Адным словам, — крыкнуў джэнтльмен, — лепш або горш?

— Лепш, нашмат лепш! — паспешліва азваўся Олівер.

— Дзякуй Богу! — усклікнуў джэнтльмен. — Ты гэта дакладна ведаеш?

— Так, сэр, — адказваў Олівер. — Крызіс мінуў усяго некалькі гадзін таму назад. Містэр Лосбэрн кажа, што ўся небяспека мінула.

Джэнтльмен больш не прамовіў ні слова. Ён прачыніў дзверы карэты, выскачыў на дарогу, узяў Олівера за руку і адвёў убок.

— Ты ўпэўнены ў гэтым? Хлопчык мой, ты не памыляешся? — дрыготкім голасам дапытваўся чалавек. — Малю, не падманвай мяне, не абуджай спадзяванняў, якім не дадзена спраўдзіцца.

— Я не стаў бы гэтага рабіць ні за што на свеце, сэр, — адказваў Олівер. — Верце мне. Містэр Лосбэрн сказаў, што яна будзе жыць на радасць нам яшчэ шмат гадоў. Я чуў гэта на ўласныя вушы.