Чтение онлайн

— Амінь, дзіця маё! — сказала старая лэдзі, ламаючы рукі.

— Але ж нічога такога страшнага не пагражае? — сказаў Олівер. — Яшчэ дзве гадзіны назад яна была зусім здаровай.

— Цяпер яна вельмі хворая, — адказала місіс Мэйлі, — і ёй будзе яшчэ горш, гэта напэўна. Мая бедная, бедная Роз! Што б я рабіла без цябе?

Яе туга была такой вялікай, што Олівер, хаваючы свой непакой, наважыўся суцяшаць яе і ўсур’ёз угаворваць, каб яна супакоілася дзеля здароўя маладой лэдзі.

— Вы падумайце, мэм, — казаў Олівер, і слёзы набягалі яму на вочы, хоць ён і стрымліваў іх, — о, падумайце, якая яна маладая і добрая і як добра з ёю ўсім, хто побач. Я ведаю напэўна — я ўпэўнены... дзеля вас, бо вы самі такая добрая, дзеля сябе самой і дзеля ўсіх, каму яна прыносіць столькі шчасця — яна не памрэ. Бог ніколі не дапусціць, каб яна памерла такой маладой.

— Цішэй! — сказала місіс Мэйлі і паклала руку на яго галаву. — Бедны хлопчык, ты разважаеш як дзіця. Але тым не менш ты вучыш мяне майму абавязку. Олівер, я на нейкі момант забылася пра яго, але я спадзяюся, што мне можна дараваць, бо я ўжо старая, пабачыла дастаткова хвароб і смярцей, каб ведаць, што такое пакута разлукі з тымі, каго любіш. Я таксама пабачыла дастаткова, каб ведаць, што не заўсёды Бог захоўвае для тых, хто любіць, самых маладых, самых добрых; гэта якраз і суцяшае нас у нашай жальбе, таму што Бог справядлівы, і такія праявы ягонай волі вучаць нас праз нашыя адчуванні, што ёсць свет лепшы, чым гэты, і што пераход туды адбываецца хутка. Няхай вяршыцца Божая воля! Я люблю яе, і ён ведае, як моцна я яе люблю!

Олівер здзівіўся, калі ўбачыў, што місіс Мэйлі, сказаўшы гэтыя словы, быццам бы перамагла сваю ўзрушанасць, яе пастава стала такой самай прамой, як і раней, прамой і спакойнай. Ён яшчэ больш здзівіўся, калі заўважыў, што гэты самакантроль не быў часовым і што місіс Мэйлі захоўвала яго і надалей — падчас дагляду за хворай, клопатаў, — застаючыся энергічнай і сабранай, выконваючы свае абавязкі няўхільна і, здавалася, нават з бадзёрасцю. Але ён быў яшчэ маленькі і не ведаў, на што здольныя моцныя натуры ў скрайне цяжкіх сітуацыях. Ды і адкуль яму было ведаць, калі нават самі людзі з моцным характарам рэдка аб гэтым здагадваюцца?

Настала трывожная ноч. Раніцай збыліся найгоршыя прадказанні місіс Мэйлі. У Роз пачалася цяжкая, небяспечная гарачка.

— Олівер, нам нельга складваць рукі і аддавацца марнай жальбе, — сказала місіс Мэйлі, прыклаўшы палец да вуснаў і пільна гледзячы яму ў вочы. — Мы мусім як мага хутчэй адправіць гэты ліст містэру Лосбэрну. Трэба занесці яго ў мястэчка, да якога адсюль не больш за чатыры мілі; ісці туды трэба сцежкай праз палі. З мястэчка яго адашлюць конным кур’ерам наўпрост у Чэрсі. Людзі ў гасцініцы возьмуцца зрабіць гэта. Я ведаю, што магу даверыць табе гэтую частку даручэння, веру, што ты справішся.

Олівер нічога не адказаў, аднак па ім было бачна, што ён вельмі хоча выканаць даручэнне.

— А вось яшчэ ліст, — сказала місіс Мэйлі і задумалася. — Не ведаю, адсылаць яго цяпер або пачакаць, што будзе далей з Роз. Я не хацела б адпраўляць яго, пакуль не пачну баяцца горшага.

— А гэта таксама ў Чэрсі, мэм? — спытаў Олівер. Яму карцела выканаць даручэнне, і ён працягнуў дрыжачую руку па ліст.

— Не, — адказала старая лэдзі, машынальна аддаючы ліст. Олівер паглядзеў на яго і ўбачыў, што ён адрасаваны Гары Мэйлі, эсквайру, у нейкі вялікі шляхетны дом у вясковай мясцовасці — дзе, ён не мог разабраць.

— Мне можна ісці, мадам? — запытаў Олівер з нецярпеннем.

— Не, усё-такі не трэба, — адказала місіс Мэйлі, забіраючы ліст. — Пачакаю да заўтра.

Сказаўшы гэта, яна дала Оліверу свой гаманец, і ён без лішніх слоў рушыў з найвялікшай хуткасцю, на якую толькі быў здольны.

Ён бег палямі, маленькімі сцежкамі, якія там-сям раздзялялі іх; ён то амаль хаваўся ў жыце, то выбягаў на адкрытую лугавіну, дзе былі занятыя працай касцы і дзе сена складвалі ў капіцы. Адно толькі зрэдку ён спыняўся на хвіліну ці дзве, каб крыху аддыхацца; і вось, пакрыты пылам, запараны, ён ступіў на маленькі кірмашовы пляц мястэчка.

Тут ён спыніўся і агледзеўся ў пошуках гатэля. На плошчы стаяў белы будынак банка, чырвоны бровар, жоўтая ратуша; у адным з куткоў месціўся вялікі драўляны дом, пафарбаваны ў зялёны колер, на фасадзе якога вісела шыльда «Джордж». Убачыўшы гатэль, Олівер адразу ж накіраваўся туды.

Ён звярнуўся да хлопчыка-кур’ера, які драмаў у падваротні і які, выслухаўшы Олівера, паслаў яго да конюха; той таксама паслухаў усё, што Олівер меў сказаць, і скіраваў яго да гаспадара гатэля, высокага джэнтльмена з сінім гальштукам, у белым капелюшы, цёмных штанах і высокіх ботах, які прытуліўся спінай да помпы ля дзвярэй стайні і калупаўся ў зубах срэбнай зубачысткай.

Гэты джэнтльмен з вялікім пачуццём годнасці накіраваўся ў бар, каб выпісаць рахунак; пасля таго, як гэта было зроблена, і рахунак быў аплачаны, паўстала патрэба асядлаць каня, апрануць у дарогу чалавека, што заняло добрых дзесяць хвілін. Між тым Олівер быў у такім стане роспачы, нецярпення і страху, што ён гатовы быў сам ускочыць на каня і, абліваючыся слязьмі, скакаць да наступнай станцыі. Нарэшце ўсё было гатова, і калі маленькі пакет быў уручаны разам з наказамі і мольбамі даставіць яго як мага хутчэй, чалавек прышпорыў каня і паскакаў няроўным брукам кірмашовага пляца, а праз якіх дзветры хвіліны ён ужо выехаў за мястэчка і скакаў гасцінцам.

Па дапамогу паслалі, не затраціўшы шмат часу, так што Олівер з палёгкай на сэрцы паспяшаўся назад цераз двор гатэля.

У браме ён нечакана наткнуўся на захінутага ў плашч высокага чалавека, які ў гэты момант выходзіў з дзвярэй гасцініцы.

— Ха! — усклікнуў чалавек, пільна ўглядаючыся ў Олівера і нечакана адступаючы. — Каб цябе кадук забраў, што за праява!

— Прабачце, сэр, — сказаў Олівер, — я вельмі спяшаюся дахаты і не бачыў, што вы ідзяце.

— Каб цябе зямля завярнула! — прамармытаў сабе пад нос чалавек, утаропіўшыся ў хлопчыка вялікімі чорнымі вачыма. — Хто б мог падумаць! Сатры яго ў попел — ён усё роўна з каменнай труны выскачыць, каб стаць мне на дарозе!

— Прабачце, — заікаючыся, прамовіў Олівер, збянтэжаны дзікім паглядам дзівака. — Спадзяюся, я не ўдарыў вас?

— Каб цябе зямля забрала! — прамармытаў шалёна чалавек, скрыгочучы зубамі. — Меў бы я смеласці сказаць адно толькі слова — і цераз ноч цябе не было б. Праклён на тваю галаву, чорная смерць табе ў сэрца, чарцяня ты мярзотнае! Што ты тут робіш?

Чалавек запальчыва вымавіў гэтыя словы, патрос кулаком і наблізіўся да Олівера, быццам збіраўся стукнуць яго, але раптам упаў на зямлю і пачаў з пенай на вуснах біцца ў курчах.

Олівер нейкі момант ва ўсе вочы глядзеў на тое, як б’ецца на зямлі ў прыпадку вар’ят (ён палічыў чалавека вар’ятам), а потым праслізнуў у дом па дапамогу. Пабачыўшы, што чалавека занеслі ў дом і што ён у бяспецы, Олівер пабег дадому як мага хутчэй, каб нагнаць страчаны час; па дарозе ён з вялікім здзіўленнем і некаторым страхам успамінаў незвычайныя паводзіны чалавека, з якім толькі што бачыўся.

Аднак абставіны не давалі магчымасці доўга разважаць пра гэта: калі ён вярнуўся дадому, яго атачыла шмат спраў, якія цалкам занялі ўвагу і зусім выцерлі з памяці Олівера ўсе думкі пра сябе самога.