Чтение онлайн

Але ж смеласць ягоная ізноў мела кароткае жыццё. Чым бліжэй Данііл падыходзіў да алтара, тым больш выразна адчуваў, як стары будынак давіць на яго, спрабуе навязаць нейкую сваю страшную і доўгую гісторыю. Ён раптам прыгадаў, як у школе настаўніца распавядала ім, што кожны гатычны храм з’яўляецца маленькай мадэллю сусвету. Сапраўды, касцёл сваёй аўрай нібы намаўляў яму пачуццё міру, спрадвечнасці, містычнай субстанцыі, якую вернікі, відаць, і называлі богам. Але ўсё гэта падавалася насцярожана-чужым. Данііл ішоў наперад, але не глядзеў наперад. Алтар не даваў яму адсунуцца і тым больш стаць спінаю. Не, далей тут знаходзіцца проста немагчыма.

Нечакана ён зразумеў, што не з’яўляецца самотным. За-за бакавой калоны данесліся крокі, і ён адразу заўважыў сілуэт. Зрок яшчэ не вельмі добра падпарадкоўваўся ў паўцемры, але ўжо зразумела, што метрах у дзесяці, простя ля сцяны, стаіць ды ўважліва назірае за ім маладая жанчына. Данііл вырашыў падыйсці бліжэй.

Павысіць голас і аклікнуць яе было няёмка. Магчыма яна магла б падказаць дзе знайсці святара, і ў якія гадзіны збіраюцца вернікі. Данііл зрабіў некалькі крокаў насустрач. Яму ўжо ўдалося засяродзіцца і разабраць яе выразныя прыгожыя рысы, і нават маленькія залатыя завушнічкі. І тут ён разглядзеў таксама, што яна да яго не вельмі прыязная.

— Дзень добры! Прыгожая царква… То бок касцёл, – ён нязграбна паспрабаваў завязаць размову. – Скажыце, як мне знайсці святара і прыхажан? Вы ходзіце сюды? Моліцеся?

Жанчына маўчала і працягвала глядзець на яго.

— Я чуў, на гэтым месцы раней была праваслаўная царква. Як вы да гэтага ставіцеся? – працягваў Данііл, ужо адчуваючы, што размовы не атрымаецца.

Адказу сапраўды не было.

“Мабыць, памаліцца зайшла, – падумаў Данііл. – Ладна, не буду ёй перашкаджаць. Можа яшчэ полька нейкая, з тых самых… У рэшце рэшт, якое гэта мае значэнне…”.

Жанчына глыбока ўздыхнула ды пайшла да дзвярэй.

Праз пару хвілін Данііл выйшаў на залітую сонцам вуліцу. Адразу ўбачыў ля агароджы старога музейнага знаёмага Валянціна Пятровіча, і з ім побач тую самую бялявую. Яны пра нешта гутарылі, і, як толькі жанчына выразна кіўнула ў бок касцёльнага ганку, Данііл зразумеў, што абмяркоўваюць менавіта яго. Неабходна было падыйсці.

— Няўжо аблвыканкам цяпер з парткамам ды гарвыканкамам касцёл будзе наведваць па нядзелях? Ці суботнік дапаможаце зладзіць? – замест прывітання пачаў Валянцін Пятровіч з нацягнутай усмешкай.

— А вы тут якім лёсам? – адказам на адказ перайшоў у абарону Данііл.

— Дык з працы іду – музей жа побач! А вось пазнаёмся – мая найлепшая сяброўка Таццяна, таксама гісторык. – Таццяна з Даніілам суха кіўнулі адзін аднаму. – А ты няўжо ў вернікі пайшоў? У нас нават у музеі наведванне рэлігійных устаноў не вітаецца, а ў вашай канторы тым больш. Не баішся?

— Ды не за тым я тут. Разумеце, такая справа… Зараз прапрацоўваю пытанне аб зносе аварыйнага касцёльнага будынку. Такое заданне далі.

Валянцін Пятровіч насупіўся, пазмрачнеў і нават зрабіў крок ад Данііла, нібыта намерыўся збегчы. Але ўсё ж стрымаўся і з незадавальненнем паглядзеў на Таццяну.

— А я ж казала! Чуткі пацвердзіліся! Як прагаварыўся мне сусед, будтрэст ужо атрымаў праект і смету ўпарадкавання тэрыторыі. Цяпер з дня на дзень чакай бульдозераў. Ці падрыўнікоў, не ведаю, што ў іх цяпер за мода. Вось і гэты тут круціцца. А чаго круціцца, калі ўсё вырашана? – Таццяна нервова ўздыхнула ды перапляла рукі.

— Дык вось яно што… Што ж вы як з цэпу сарваліся ў сваім аблвыканкаме? Данііл, ты ж нармальны хлопец. Мы ж настойку пілі! Няўжо не памятаеш? І цяпер зносіць такую прыгажосць?

— Таварышы, таварышы, чакайце. Супакойцеся, калі ласка. Яшчэ нічога не вырашана, бо я акурат прапрацоўваю гэтае пытанне. Можа і не будзем зносіць. Калі, напрыклад, акажацца, што будынак мае вялікае гістарычнае значэнне, калі тут даты нейкія з ім звязаныя ці што яшчэ. – Данііл крытычна паглядзеў на храм. – Ды і потым, таварышы музейшчыкі, патлумачце, дзе тут асаблівая прыгожосць? Паглядзіце туды – расколіна ў сцяне, палова дахоўкі пасыпалася. Мо і пара снарадаў сюды патрапіла ад нямецкіх бамбардзіровак.

— Ды цур цябе! Ад савецкіх жа! – не ўтрымалася Таццяна.

Валянцін Пятровіч пшыкнуў на яе, як на дзіцё, якое незнарок сказала праўду пра тлустую мамкіну сяброўку, ды потым ізноў нібыта па-бацькоўску абняў за плечы. Але гэтага было дастаткова, каб Данііл перайшоў у контрнаступленне.

— Я вас, таварышы, папрашу быць больш стрыманымі! Мы з Валянцінам Пятровічам сябруем, і я нікому не раскажу, што зараз пачуў. Але вы запомніце: за такія паклёпніцкія выдумкі вельмі хутка пазбавіцеся партбілета. І працы таксама. І нават у турму можна сесці. Вы не забывайцеся, што вы перадусім савецкія гісторыкі! Абавязаныя казаць пра Вялікую Айчынную вайну толькі праўду. А тое, што вы зараз сказалі – гэта наўпроставая антысаветчына, – ён ледзь перавёў дух, пакуль тыя змаўчалі.

І працягнуў:

— Ды калі на тое пайшло, не так і важна зараз чый там снарад ці бомба былі. Будынак аварыйны, прыхаджанаў няма. Хто ім карыстаецца? А вось гораду вельмі не хапае прыгожага сквера. Дзе людзям з дзецьмі гуляць? Ізноў, ці прыгожа гэта, каб першамай паміж двух касцёлаў ладзіўся? Вунь насупраць адзін – там купка вернікаў, а савецкая ўлада аб іх клапоціцца, касцёл не кранае. А вы тут што, за рэлігію ўступаецеся? Дык рэлігія – опіюм!

Данііл адчуваў, што тое, што ён гаворыць, вырываецца на нейкім адміністратыўным аўтамаце, і ён сам у рэшце рэшт не надта перакананы ў неабходнасці разбурэння. Але ўнутраны службіст гучна, мерна і ўпэўнена, па-Левітанаўску, казаў голасам, патрабуючым маментальнай згоды. А ён сам за ім чамусьці проста паўтараў.

— Сапраўды, можа ніхто і не запратэстуе. Можа і няма больш вернікаў. Але іх няма, бо вы самі забараняеце верыць! А потым нават гэта не так істотна. Я не столькі аб верніках непакоюся. Я думаю, не трэба зносіць! Лепш захаваць, бо гэта можа самой нашай савецкай уладзе прыдацца!

— І як жа? – разгубіўся Данііл.

— Кінатэатр тут у храме можна зрабіць або, скажам, дом культуры. Выдатны ж будынак, вялікі! Адрамантаваць толькі.

— Ды ў тым і справа, што гэта, як там кажуць… нерэнтабельна. Развалюха! А для канцэртаў мы за ракой Кронан новую раскошную філармонію збудуем хутка. Зразумейце, на змену старому абавязкова мусіць прыходзіць новае! Зараз час такі – дзеянняў і пераўтварэнняў. І краіна нашая, і горад гэты патрабуюць прагрэсу, а такія як вы – стаіце на шляху народа.

— Ды якая развалюха!? Ты ведаеш, што архітэктуру старажытную сёння ва ўсім свеце захоўваюць? Гэта гісторыя наша, памяць, багацце шматвякавое – усё ў гэтых мурах. Ты прыехаў сюды і не разумееш гэтага! Ты проста не ведаеш, як можа быць інакш. У свеце турыстаў возяць, цешацца культурным набыткам. Але твой начальнік, і ўсе хто працуе ў аблвыканкаме проста не хочуць гэтага разумець. Павер, будзе іншы час, і ўсё зменіцца – зменяцца людзі, эпоха, і, мабыць, каштоўнасці. Дзяржавы змяняюцца, а гэты касцёл стаіць. Дык хай бы стаяў!