Чтение онлайн

– Апа, мен дагы тшнбй калдым, ал жн гана мисал кылып айтты окшойт, – деди Кумарб апасын карай.

– Кумашта эмне кн, байбиче, ал биздин кызыбызга бардар адамдарды тандап жатканга эле айтты, бала неме ар кайсыны ойлонуп жатса керек, – деди Сарыбай ойлуу. Кумарб атасына ыраазы болуп, знн кмн санаган апасына таарына тшт: «Эмнеге апам менден кмн санап жиберди, же з кызына ишенбейби, мен кантип эле мрбек менен сй сзн сйлшйн, аны мен токтоттум го».

– Апа, ал зн кыз тийбейт деп эле кыжаалат болуп жрс керек, ар ким эле з баласын бактылуу болсун дешет, мен кимди бактылуу кыла алмак элем деп знч ойлонот да.

– Билбейм, кара кзмд каратып туруп, элге шерменде кылбасаар болду, чырымталынан з баламдай крп баккан бала мага ушул кепти кантип айтты десе…

– Кабатыр болбо, биз адегенде мрбекке кыз издейли, ал жактырган кыздын ата-энесине астыртан сз салалы.

– Ошентпесек мрбектин арманы кч окшойт.

– Боло берет, али токтоло элек, жаш да.

Ошону менен эч кимиси ндбй калышты. мрбек жана чыгып кеткен бойдон кайра кирбеди, кечки тамакка дагы келген жок. Сарыбайлар кабарын билбей кабатыр болуп, ойлонуп жатышты. мрбек йдглр уктагандан кийин келип, тн бир оокумда кирип жатып алды да, та ата электе кийимин алып чыгып кетти. Эки-ч кндн кийин Сарыбай Тейитбектин йн барса, ал эшигинин алдында отуруптур.

– Ас-салоому алейкум, Тейит, ал-акыбал кандай?

– Келииз, жезде, отурам ушинтип, – деп Тейитбек тура калып, Сарыбай менен учурашты. – Келипсиз да акыры…

– Келдим, мрбек келген жокпу?

– Келген, кечээ шаарга кетти.

– Эмнеге?

– Кайдан билдим, иштейм деди го.

– Айтып кетсе болмок экен, макул эми, аман болсо болду, анда мен кайтайын.

– йг кирииз дейин десем жашоом ушул, жезде, жалгыздык менен мр тп жатат, – деди башын жерге салган Тейитбек. – Чынаркан менен кошо менин бактым качкан окшойт.

– Ээ, бажа, сен лгндн артынан лгн адамды крд беле, лгндн знн шору деп койот, тир адам жашоосун з улантууга тийиш. А сен жеил экенси, андан кр кеч болуп кала электе зд колго ал да, адам бол. Бала болсо бой жетти, мтд улаары бар, ылайыктуу келин-кесек болсо йлнп, мрбекке арка-бел бол!

– Сиздерге чо-о ыраазымын, баланы чоойтуп койдуар, арбак билет дегени чын болсо апасы дагы ыраазы болуп жаткандыр.

– Кой эми, менин айтканымды эсие ал, акыл йрт тургандай жаш эмесси, здн эс-акылы деле кудайга шгр. Мен мрбектин айтпай кетип калганынан улам келгемин. Баса, аны йлнтп койсомбу дегем, ошону айтсам эле ндбй койгон, анан эрте туруп кетип калыптыр, – деп атка минди да, жнп кетти. Тейитбек аны узата карап туруп, уулунун айткандарын эстеди…

мрбек мурунку келгенинде Тейитбек ичип алып мас болуп уктап жаткан, ал соолукканча ктп отурду. Баш ктрр менен мадайына келди.

– Бул эмне деген жатыш, менин атам тир туруп, жетимдей бирнн колунда сп жатканымды ойлоп койбой жргн бул болсо, мен эмнеге жашап жрм?

– мш, сен… сен келип калдыбы?

– Ооба, мени з баласындай асырап, жетимдин кийимин кийгизбей багып жаткан адамдардын акылын укпай трм крп келдим, эмнеме эсирдим экен, кимге ишендим? – деп башын мыкчый жанына отуруп алып, кпк ыйлады.

– Кечирип кой, уулум, мен мындан ары ичпейм, сен чоойду эми, экбз оокат кылабыз.

– Ата, сенин туугандары барбы деги?

– Эмнеге?

– Эмнеге-эмнеге деп койосу, сенин ушул абалыды алар эч бир крбйб, оогонго аракет кылып, жардам бербейби? Менден болсо бири кабар албадыар, же менин тууганым жокпу? – деди мрбек кыжырлана.

– Уулум, тууганы бар, менин апам деле бар, атам жок, алар кп эле аракет кылышты. Мен сенин апады унута албай ушул абалга тштм, лйн деп л албадым, сени барып крп келч элем, аракка берилгенден кийин змд кармай албай калдым, – деп кгрн Тейитбек йд болду. – Уулум, мен мындан ары ичпейм, эми сен барсы, жашоону кайра баштайм, ишен мага.

– Ишенейин, дагы бир келгенимде ушундай акыбалда боло турган болсо, анда дайнымды таптырбай кетем! – деп туруп, йдн чыгып кетип калды.

Тейитбек ушуларды ойлоно йн кирди, кптн бери жуулбаган кийимдерин жууп, идиштерин жууп, йн жыйнады. Андан кийин з жуунду, таза кийим кийип алайын десе бир да кйнг калбаптыр, жуулгандары кургаганча кечке ктп, анан кийинип алып апасына барды. Крнш оолуп калган уулун кргн Жумаб кубанып кетти.

– Кел, балам, келгени жакшы болбодубу.

– Эмне, менден тлп калдыар беле? Менин з каалаганымды алып, адамча жашашымды каалаган эмес элеер, тигине жетимчем таежесинин колунда сп бой жетти. Мени балам деп ойлосоор, аясаар барып, бир крп койот элеер го? – деп бир тийди Тейитбек.

– Капырай, кичине отуруп, бирдеме ичип алып деле ачууланса боло, – деген Жумаб эне бйпдй калды. – Баланы жакшы стрс уурулук кылбайт эле го, аны камалып да келген имиш, ошол сага жакшылык кылаар бекен?

– Ошонун баары силердин айыбыар, бир барып койбодуар, ошол бала меники, лсм артымда калчу бала! – деп бакырганда эжеси Ббкан кирип келди:

– Ой, эмне болуп кетти?

– лгмн, тирилип келдим, балам келип урук-тууганым барбы же з жалгызсыбы деп кетти. Ошол балам жыйырмага чыгып калды, бириер мени кадыр кылып, мрбекти крп койбодуар.

– Ага з кнлс, ичип жрп ал дедиби сени бир, алба дегенди алып зд-з кордоду. Ата-эненин кебин уккан бала жакшы болот, – деп Ббкан инисин жаман кз менен карады.

– Силерге айткан кайран сз, – деп Тейитбек колун шилтей кайра чыгып кетти. Жумаб алдастай артынан жнгнд Ббкан:

– Ушуну да адамбы, кайдагы бирнн баласын балам деп, акылы жок десе, бузулган немени алып алат да, анан кайра бизге кт арткысы бар, – деп эшикке чыгарбай койду.

– Качанкыга сенин тилин менен баламды карабай койом, ыя? Сен дагы, ал дагы менин баламсыар.

– Билем, ошондо ошол бала билип жатабы?

– Билбесе да менин баламды капа кылганым жарабайт, сен болбогондо ошол аялын йг киргизип эле келин кылып алат элем, кайдагыны айтып жатып, сен жолдон чыгарбадыбы? – деп эне кызына нааразы боло отуруп калды.

– Ооба, эми баарын менден кргл, анда мен кнлмн, – деди Ббкан тултудай, эллрг барып калса да апасына таарынган болду.

– Кызым, мен энемин, картайдым, Тейитбектин айтканын угуп, баласын алып келишибиз керек. Туура айтат, эч кимиси жоктой болуп барбай, кабар албай да койдук. Андан кр Сейитбекти, зрканды мага чакырып кел, – деди эне оор шкрн.

– Балдарды жиберип ийем, – деген бойдон Ббкан йдн чыгып кетти.

Бирок Сейитбектер ал кн да, анын эртеси да келишпеди. Жумаб балдарынын ынтымагы жогуна, кайрымсыздыгына кейип кирип-чыгып жол карап кала берди. Арадан бир топ кн тп кетти.

Ббкан лакылдап агасы Сейитбекке барган, апасынын айтканын айтып келип, Сейитбекти кктт. Ошондо ал:

– Мен барып Тейитбекке жолугуп, адам болуп калганын крп келейин, – дейт.

– Ичип алып адам катарынан чыккан з, ошол кызды алба дегенибизге карабай алып алган дагы з, эми апам бизди кнлйт. Ошондон кр Тейитти биякка алып кел, аны йлнтл. Анан ага ал баласынын кереги эмне?