Чтение онлайн

–H?… – Mayor sohb?ti d?yism?k ist?di, amma Umud imkan verm?di.

–H?, bir d?, cox x?sisdil?r. – Umud qabaga cevrilib yola baxa-baxa sohb?tin? davam etdi. – ?sl Hac? Qarad?lar. X?sis Culfa onlar?n yan?nda toya getm?lidi. Iyn?ni d? adama el? vururlar ki, el? bil q?rx ildi onlardan borc al?b qaytarmam?s?q. C?nab mayor, bizim hokum?t onlara pul od?mir ki, bizi mualic? etsinl?r?

–Indi onun yeri deyil, Umud. Ola bil?r ki, bizim hokum?t h?l?lik pul od?m?yib. Muharib? aparan olk? pul od?m?z, qonsulardan borc alar. Qayda bel?dir. Ancaq qoy, bu muharib? qurtars?n, birc? Qarabag m?s?l?si h?ll olunsun.., bizim hokum?timiz… hec kim? borclu qalmayacaq… Ham?n?n borcunu art?qlamas? il?, h?l? des?n faizi-s?l?mi il? od?y?c?k. Biz guclu dovl?t olacag?q; h?m iqtisadi, h?m d? h?rbi c?h?td?n. H?m d?…

Mayor Orduxanov n? fikirl?sdis?, gerisini dem?di. Onun n? dey?c?yini gozl?yirmis kimi n? Isg?nd?r, n? d? Umud bir soz d? olsun ?lav? etm?di. Gozl?dil?r, gozl?dil?r, Orduxanovdan da s?s c?xmad?.

Qabaqda Dovl?t Yol Muf?ttisliyi postu vard?. Postu kec?n? kimi hec biri dinib dan?smad?. Mayor Orduxanov guzguy? bax?rd?, gorsun o biri mas?n cox gerid? qalmay?b ki…

–Umud, yaraland?g?n yad?ndad?rm?? – Postu kec?nd?n sonra Isg?nd?r maraqland?.

Umud cevrilib komandir? baxd? ki, gorsun n? deyir. Mayor Orduxanov sukandan b?rk-b?rk yap?sm?sd?, gozu ancaq yolda idi, fikri, x?yal? b?lk? d? Haram?da dolas?rd?.

–Qorxma, dan?s. – Isg?nd?r ur?kl?ndirdi. – Komandirin? niy? bax?rsan? Qorxursan ki, dan?smag?na icaz? verm?y?? Burda n? var?! Bir d? k?ndd? bostan ogurluguna getm?misdin ki, c?l?y? dusub q?c?n? q?rasan. Erm?nil?rl? vurusurdun, v?t?ni mudafi? edirdin, yaraland?n.

–Yaraland?g?m yad?mdad?r. Siz duz deyirsiniz, doyusd? yaraland?m. Amma… yen? d?… yaxs?s?n? komandir bilir… – Umud t??ssuf dolu bax?slarla bas?n? bulad?.

–B?y?m komandir d? s?nin yan?ndayd? yaralananda? – Isg?nd?r inanm?rm?s kimi sorusdu.

–B?li. – Umud q?ti cavab verdi.

–B?s ax? s?n sol cinahda yaralanm?san. Tabor komandirin d? m?rk?zd? hucumda olub.

–Bizim komandir ayr? komandirdi, o, h?r yerd? olurdu. Nec? ildir muharib?dir, erm?nil?rl? davaday?q, m?n uc doyus bolg?si d?yismis?m, h?l? bel? komandir gorm?mis?m. Harda q?zg?n doyus gedir, komandir tez ozunu yetirir ora. H?mis? BMP-2-nin ustund?dir. Bir d?f? b?rk doyus gedirdi. Erm?ni tanklar? bas?m?za od ?l?yirdi, m?rmil?r dolu kimi yag?rd?. – Sanki Umudun dili ac?lm?sd?. – ?sg?rl?r s?ng?rl?rd?n bas qald?ra bilmirdil?r. Biz tankc?lar da nisan al?b at?s aca bilmirdik, el? allah umuduna h?rd?nbir birini erm?nil?r t?r?f? at?rd?q. Bir d? gorduk arxadak? t?p?nin ustund?n hac?leyl?k dimdiyini saqq?ldatd?.

–N?, Hac?leyl?k? S?nin kod ad?n bel?ydi? – Isg?nd?r mayordan sorusdu.

–Imkan ver, qoy dan?ss?n.

–L?zz?t eliyir h?, ?sg?rin dilind?n xos sozl?r esitm?k?

–?sg?rinin soyl?dikl?ri komandirin ?n boyuk mukafat?d?r. M?nim kod ad?m “Zireh” idi. ?sg?rl?r PDM-2-y? oz aralar?nda “Hac?leyl?k” deyirdil?r.

–Yaxs?, Umud, dan?s. Dan?s, gor?k, s?nin bu komandirin daha hans? oyunlardan c?x?b erm?nil?rin qabag?nda.

–Erm?nil?r yaxs? bilirdil?r. Komandirin hac?leyl?yi saqq?ld?yan kimi d?galar sican desiyini sat?n al?rd?lar.

Umud bunu deyib dayand?.

–H?, Umud, g?r?k bel? olmayayd?, amma oldu. Gorunur, Tanr?n?n yaz?s? bel?ymis. – Mayor Orduxanov dan?smaga baslad?. – H?min gun biz “B?yt?p?” ?m?liyyat?na haz?rlas?rd?q. “Yargan” s?ra t?p?l?rini alandan sonra erm?nil?r “B?yt?p?” yuks?kliyind? v? oradan saga-sola uzanan t?p?l?rd? mohk?ml?nmisdil?r. Uc gun idi piyada qosunumuz hucum edirdi, t?p?l?ri ala bilmirdi. ?mr olunmusdu ki, tanklarla hucuma kec?k. S?nin tank?n da hucum qrupundayd?. Tam haz?rl?q gorul?nd?n sonra siz? dinclik verdim ki, yatas?n?z. Ozum is? s?h?rki doyusu dusunur, doyusd?n az itgi il? c?xmaq ucun bir daha h?r seyi gotur-qoy edirdim. B?rk yorulmusdum. Gec?nin bir al?mind? ozum d? murgul?m?k ist?yirdim ki, s?n say?qlamaga baslad?n. “Qoymay?n! M?ni burda qoymay?n! Komandir!!!” Oz s?sin? az qala ozun oyanacaqd?n, o biri ?sg?rl?ri d? oyadacaqd?n. Yax?nlas?b ?limi aln?na qoydum, q?zd?rman vard?, od icind? yan?rd?n. D?rhal s?nin tank?n? ehtiyata kecirm?k bar?d? q?rara g?ldim. X?b?riniz olmadan sag cinahdak? uc tankdan birini m?rk?z? g?tizdirdim. Alaqaranl?qdan sizi yuxudan qald?rd?q. S?nin tank?n?n ehtiyatda qalmas?n? taps?rd?m. Doyus? ged? bilm?m?yind?n m?yus oldun. Burnunu sallay?b k?nara c?kildin. M?nim sozumd?n c?xa bilmirdin, amma doyusd?n qalmaq da ist?mirdin. N? is?… Biz uc tank v? m?nim s?r?ncam?mda olan PDM-2-nin d?st?yi il? s?h?rin alatoranl?g?nda hucuma kecdik. El? birinci h?ml?d? itgisiz “B?yt?p?”ni goturduk. Birinci, ikinci motoat?c? taborlar sag-sol cinahlardan hucumu genisl?ndirdil?r. “B?yt?p?” d?n sagda, y?ni ikinci tabordan sonra dorduncu, solda, birinci tabordan sonra alt?nc? tabor olmaqla silsil? t?p?l?ri erm?nil?rd?n ald?q. S?h?r saat doqquz olmadan gunun taps?r?g? yerin? yetirilmisdi. Arada furs?td?n istifad? edib ?sg?rl?r? s?h?r yem?yi yedirtm?k ist?yirdik ki, erm?nil?r m?rk?zd?n ?ks-hucuma kecdil?r. Guclu ?ks-hucum olsa da d?f ed? bildik. Erm?nil?rin bir az z?if ikinci ?ks-hucumu dorduncu tabor istiqam?tind? oldu. Onu da d?f etdil?r. Gunorta yem?yi zaman? art?q tam arxay?nlasm?sd?q ki, daha erm?nil?r mohk?ml?nm?k ucun yeni movqe sec?rl?r, ?ks-hucuma kecm?zl?r. Bir d? baxd?q ki, sol cinah?m?zda q?rg?nd?r. El? bu zaman briqada komandiri ratsiya il? bildirdi ki, erm?nil?r ?ks-hucuma kecib, alt?nc? taboru yeni ald?qlar? movqed?n c?xar?b. M?n? ?mr edirdi ki, t?cili h?min taborun doyus movqeyin? g?lim. Orada olan iki tankla v? geri c?kilmis taborun ?sg?rl?ri il? yenid?n hucum t?skil edim v? erm?nil?ri movqed?n c?xar?m. M?n “B?yt?p?” istiqam?tind? hucumda istirak ed?n tankc?lara taps?r?q verib PDM-2 il? geriy?, Umudun tank? duran yer? g?ldim. Umud vurnuxur, ozun? yer tapa bilmirdi, doyusd?n k?narda qald?g?n? ozun? bag?slam?rd?. M?s?l?ni onlara izah etdim v? birlikd? alt?nc? taborun doyus movqeyin? g?ldik. Orada olan iki tank? v? ?llid?n cox at?c? ?sg?ri c?ml?sdirib hucum t?skil etdim. El? dord-bes yayl?m at?sind?n sonra erm?nil?r s?ng?rl?rd?n c?x?b qacd?lar, biz bunu gorduk. Sur?tl? s?ng?rl?r? t?r?f ir?lil?dik v? s?ng?rl?r? ?lli-altm?s metr qalm?s m?n tanklara “dur” ?mrini verdim. S?ng?rl?rin qars?s?nda minalanm?s sah? ola bil?rdi. S?r?ncam?m?zda olan alt? n?f?r istehkamc?n? gond?rdim minalar?n olub-olmamas?n? yoxlamaga. Bu zaman Umud ?lind? avtomat tank?n ustund?n yer? at?ld? v? s?ng?r? t?r?f goturuldu. Onun arxas?nca q?sq?rd?m:

–Umuuud!!! Dayaaan!!!

Umud is? esitmirdi, oz al?mind?ydi. Doyus? haz?r v?ziyy?td? qaca-qaca s?ng?rin yan?na g?ldi v? s?ng?rin icin? tulland?. Onun s?ng?r? tullanmas? il? n?yins? partlamas? bir oldu. M?n hec n?y? m?h?l qoymadan onun yan?na qac?b g?ldim. Umud yer? uzanm?sd?, cabalay?rd?. H?r iki ayag? dag?lm?sd?. Sidd?tli qan ax?rd?. Tez god?kc?min k?ndirini dart?b c?xartd?m v? onun ayag?n?n birini topuqdan yuxar? baglad?m ki, qanaxma dayans?n. ?sg?rl?r d? o biri ayag?n? baglad?lar. Onu qald?r?b tanklar duran yer? g?tirdik. Rahib sanitar mas?n? dond?rib haz?r v?ziyy?td? saxlam?sd?. Umudu mas?na qoyan kimi yerind?n goturuldu.

–Umuuddd, tez qay?t! Bizi Umudsuz qoymaaa!!! – Tankc?lardan kims? arxas?nca q?sq?rd?.

Bu zaman istehkamc?lar g?lib dedil?r ki, h?r yer t?rt?mizdir, mina yoxdur. S?n dem? uc s?ng?rd? erm?nil?r c?mi bir mina basd?r?bm?s, o mina da Umudun ad?na yaz?l?bm?s…

Umud doluxsundu, el? mayor Orduxanov da pis oldu, amma bunu sezdirm?m?k ucun arxa oturacaqda oturan nivan?n ?sl surucusu Rahib? taps?r?q verdi:

–Komandirin? bir siqaret yand?r!

Rahib tez dos cibind?ki d?bd? olan “Prezident” qutusundan bir siqaret c?xartd?, al?sd?r?c? il? yand?r?b mayora uzatd?. Mayor Orduxanov siqaret sonm?sin dey? al?b iki-uc qullab vurdu v? ciy?rl?rin? c?kdiyi tustunu p?nc?r?d?n col? ufurdu.

–O vaxt h?m imkan olmad?, h?m d? sorusmag?n yeri deyildi. – Mayor Orduxanov dill?ndi. – S?n bird?n-bir? n? fikirl?sdin ki, bel? h?r?k?t etdin?

–Komandir, siz s?h?r-s?h?r d? m?ni doyus? aparmam?sd?n?z, odur ki, ozum? yer tapa bilmirdim. Indi d? s?ng?rin bes add?ml?g?nda “dur” komandas? verdiniz. Disim bag?rsag?m? k?sirdi. ?vv?lc? avtomat? goturub yer? dusdum. S?ng?rin lap yax?nl?g?nda oldugumuzu gordukd? ozumu saxlaya bilm?dim. M?n? el? g?ldi ki, s?ng?rd? bir erm?ni ?sg?ri gizl?nir. Indic? o, qalx?b qumbaraatanla tank?m?z? vuracaq. Onun ustun? qacd?m. H?m d? qacd?m ki, erm?nini m?hv edib movqey? sahib c?x?m. Dusundum ki, bizim q?l?b?miz m?nim s?ng?r? girm?yimd?n as?l?d?r. Odur ki, hec hara baxmadan, hec n? esitm?d?n qacd?m. Hec sizin cag?r?s?n?z? da esitm?misdim.

–Ola bil?r! – Mayor Orduxanov t??ssufl? bildirdi v? siqaretind?n dalbadal bir nec? qullab vurub p?nc?r?d?n col? atd?.

–Komandir, bizimkil?r indi hardad?r? – Q?sa fasil?d?n sonra Umud sorusdu.

–Umud, s?n oralar? tan?mazsan.

–Coxmu qabaga getmisiniz? K?nd varm? orda?

–T??ssuf ki, bizim qism?timiz? k?ndd? doyusm?k, k?nd azad el?m?k dusm?di. Asag? Veys?lli k?ndini azad ed?c?ydik ki, “at?sk?s” oldu.

–Daha doyus getmir? Hec gull? d? atm?rlar?

–Yox, Umud, yox. Indi erm?nil?r oz s?ng?rl?rind? oturub biz? bax?rlar, biz d? oturub onlara…

–Gozl?yirik ki, gor?k basbil?nl?r o qanmazlar? n? vaxt basa sal?b muharib?ni bitir?c?kl?r. – Bunu Isg?nd?r ?lav? etdi.

N?d?ns?, sohb?tin bel? al?nmas? hec birinin ur?yinc? olmad?. Diqq?tl?rini kirimisc? durub yolu n?z?rd?n kecirm?y? yon?ltdil?r.

…Dasburun dordyolundan saga dondul?r. Buralar Umuda tan?s g?ldi. Tanklar? t?mir ed?n s?yyar d?st? Dasburunda yerl?sdiyind?n Umud bir d?f? tank?n? bura g?tirmisdi. Qars?da rayonun alaqap?s? idi. Onlar qala divarlar?na b?nz?r ala qap?n? gerid? qoyanda Umudun h?y?can? bir az da artd?. Sanki, o, yenid?n doyus? yollan?rd?. Mayor Orduxanov onun h?y?can?n? hiss edir, m?nzil bas?na tez catmaq ucun mas?n?n sur?tini art?r?rd?. O, ist?yirdi ki, Umudu h?rbi hiss?nin q?rargah?na daha tez catd?rs?n. Ona gost?rsin ki, doyuscu dostlar?, briqadan?n dig?r doyuscul?ri onun sag-salamat qay?tmas?n? nec? s?birsizlikl? gozl?yirl?r. H?l? k?nd camaat?…