Чтение онлайн

Лёкаі похапкам сарвалі некалькі замацаваных на борце выратавальных кругоў і перадалі іх панам, што валтузіліся ў вадзе.

Апынуўшыся за бортам, Бока адразу падумаў, што гэтае здарэнне можа прынесці яму жаданае вызваленне. Выдатны плывец, ён надумаўся як хутчэй дабрацца да берага. Але ягонай задуме зноў перашкодзіла панна. Кінуўшыся да хлопца, яна абхапіла яго за шыю. Відаць, усё ж яго яна выбрала сваім выратавальнікам.

— Дапамажыце мне, пан Вальдэмар, дапамажыце! — закрычала яна.

— Вы з глузду з'ехалі! — скідваючы яе рукі з сваёй шыі, адазваўся Бока. — Вы ўтопіце і мяне, і сябе! — Ён перадаў ёй круг, што плаваў побач, сказаў: — Трымайцеся.

— Не трэба, — адказала панна і ўзлавана адкінула круг як мага далей. — Мяне выратуеце вы! Вы! Калі вы не зробіце гэтага, то я ўтаплюся ва ўсіх на вачах!

Бока хацеў быў угаворваць яе, — ён заўважыў, што панна выдатна плавае і дапамога ёй не патрэбна, — але яму не далі. Ён убачыў, што да яго, на ўсю моц працуючы рукамі, плыве Скарлоцы. Раўніўцаў пагляд не абяцаў нічога добрага. Доўга маракаваць нашаму герою не было калі. Як толькі італьянец наблізіўся, Бока штурхнуў да яго панну, а сам што ёсць сілы паплыў да берага. Некалькі хвілін ён вытрымліваў імклівы тэмп. Потым, убачыўшы, што бераг блізка, нырнуў і, расплюшчыўшы вочы, паплыў пад вадою.

Неўзабаве ён заўважыў паглыбленне, падобнае да ўваходу ў пячору. Яно вяло кудысьці ў бок палаца. Не марудзячы, Бока шмыгнуў у яго. Нейкі час ён плыў у поўнай цемрадзі, чапляючыся за выступы каменнай сцяны. Ды вось над галавою з'явіліся пробліскі святла. Хлопец пачаў усплываць.

Вынырнуўшы, Бока агледзеўся. Ён убачыў, што знаходзіцца ў палацавым склепе, якраз у той самай студні, якую сёння раніцою палічыў за басейн. Выйшаўшы з вады, хлопец адразу ж падаўся да ўваходу ў тунель.

На яго парозе ён запыніўся. Яму захацелася апошні раз аглядзець склеп. Было ціха. Толькі недзе каля акна білася ў шкло пчала. Косыя промні заходзячага сонца высвечвалі сцены і столь. Наверсе, у палацы — ні гуку, усё як вымерла. Хлопец раптам падумаў, што ён не развітаўся з гаспадарамі маёнтка і іх гасцямі. Дзіўна, але гэтая думка выклікала ў ім жаль. Усё ж ён крыху прызвычаіўся да гэтых людзей. Яму захацелася ўбачыць панну Яніну, захацелася, каб яна зноў у апошнюю хвіліну не дала яму ўцячы. Гэта было дзівацкае жаданне, — жаданне чалавека, упэўненага, што ён назаўсёды пакідае гэтую мясціну і гэтых людзей. Ён згадаў, што так і не знайшоў выпадку, каб распавесці ім пра тое, хто ён і адкуль…

За акном пачуўся шум: гэта лёкаі пабеглі да берага. Шум прымусіў Боку заспяшацца. Хлопец павярнуўся і нарэшце схаваўся ў чорнай дзіры тунеля.

Нейкі час Бока рухаўся ў поўнай цемрадзі. Ды вось наперадзе замігцела святло. Хлопец увайшоў у невялікае памяшканне. Святло прабівалася сюды праз праём адчыненых дзвярэй. Па такіх-сякіх адзнаках — цаглянай муроўцы, бетанаванай падлозе, масіўнай драўлянай лесвіцы — Бока здагадаўся, што знаходзіцца ў тым самым склепе, куды зусім нядаўна, учора ўначы, яго вадзіў глуханямы.

Ён выйшаў на вуліцу. І адразу ж быў асветлены сонечным святлом. Ён нават мусіў спыніцца і затуліць далонямі вочы. Спявалі пеўні, чулася гучнае рыканне. Хлопец здагадаўся, што настала раніца. Міжволі яму гэтаксама захацелася крычаць, вітаючы новы дзень і сваё вяртанне. Жмурачыся, ён нарэшце агледзеўся. Вялікі статак нетаропка, як святочнае шэсце, тупацеў па вясковай вуліцы. Чуліся ляскат бізуна і незразумелыя, дзікаватыя — як з даўняга лексікона — выкрыкі пастуха. Зеляніна на дрэвах іскрылася расою. Было ядрана, хоць сонца пачало ўжо прыграваць.

Бока пакіраваў да хаты, куды яшчэ ўчора ўвечары ўладкоўваўся на кватэру. Аднак, ступіўшы ўсяго некалькі крокаў, вымушаны быў зноў спыніцца: ён убачыў у нізіне, у нейкіх ста метрах ад сябе, вялізнае блакітнае возера. Яно здавалася двайніком неба. Промні, якія адбіваліся ад яго паверхні, гулялі водбліскамі на сценах вясковых хат і ствалах дрэў. «Калі і ёсць якаясьці таямніца ў гэтай вёскі — як бы казалі гэтыя водбліскі,— то шукайце яе на дне тутэйшага возера…»

Прымусіўшы сябе адарвацца ад жывога малюнка раніцы, хлопец наблізіўся да расчыненага акна. Ён прыслухаўся. У хаце, як і ўчора ўвечары, грымела радыё. Бока ўзлез на падаконнік і забраў з канапы сваю сумку.

Да адпраўлення аўтобуса было яшчэ шмат часу. Хлопец вырашыў наведаць стары парк. Трэба ж прывесці ў парадак адзенне. Але галоўным чынам яго вабіла туды цікаўнасць: хацелася ўведаць, якую гэта камедыю разыграў з ім глуханямы. Неўзабаве, мінуўшы ўсяго некалькі хат, ён апынуўся на тэрыторыі старое сядзібы.

Не, не гэтага чакаў ён. Пасярод вялікай паркавай паляны ззялі на сонцы велічныя руіны — тыя самыя, што ён бачыў учора. У гэтую раніцу малюнак, які бачыў ён перад сабою, быў асабліва журботны. Здавалася, руіны крывянілі. Такое адчуванне стваралася дзякуючы таму, што там, дзе на сценах абсыпалася тынкоўка, агалілася чырвоная цэгла. Яна была пакрыта расою. Лішкі святла і ранішняе выпарэнне захіналі рэшткі гэтай былой раскошы ў смугу. Бока застыў на месцы як зачараваны. Ён пазнаў у гэтым каменным нагрувашчанні той велічны будынак — падобны на птушку з распасцёртымі крыламі,— які ўсяго колькі гадзін таму бачыў цэлым і населеным.

Непадалёку ад руінаў паблісквала знаёмая сажалка. Хлопец пакіраваў да яе.

На беразе ён заняўся сваім адзеннем. Спачатку ён выкруціў куртку, потым — кашулю. Выкручваючы порткі, ён згледзеў у кішэні яблык. Ярка-чырвоны, ён так і гарэў на сонцы. Бока пачаў есці яго. Тым часам ён выкруціў порткі і стаў апранацца. У той момант, калі ён залазіў у калашыну, вада ў сажалцы раптам закіпела і каля самага берага вынырнуў Скарлоцы. Італьянчык быў у сваім заўсёдным капелюшы і чырвонай камізэльцы з залацістаю аздобаю. Адсопваючыся, ён раз'юшана зірнуў на хлопца, потым раптам схапіў яго, бы рак здабычу, за нагу і пацягнуў у ваду.

— Лжэш! — па-дзікунску закрычаў ён. — Гэтак проста ад мяне не ўцячэш! Я з табою яшчэ паквітаюся!..

Але на гэты раз наш герой не разгубіўся. Ён што ёсць сілы штурхнуў абрыдлага скандаліста нагою ў грудзіну. Скарлоцы ўпаў і тут жа знік над вадою, — і толькі шырокія кругі на паверхні сажалкі нейкі час нагадвалі пра тое, што ён сапраўды быў тут.

Хлопец спехам працягваў апранацца далей. Нахіліўшыся, ён раптам прыкмеціў у траве кінуты яблык. Нарэшце, здагадаўшыся, што з'яўляецца прычынаю дзіўных прыгод, якія здарыліся мінулаю ноччу, ён падняў яго і з лютасцю шпурнуў у сажалку. Пасля гэтага заспяшаўся прэч з парка.

Ён ішоў па вёсцы і азіраўся. Яму блюзніліся то тупат капытоў, то злоснае гырчэнне Скарлоцы, то заляцанні панны Яніны… Як толькі ён апынуўся на прывакзальным пляцы, дзе ўжо сабраўся невялікі натоўп, перастаў хвалявацца і адразу падаўся да касы.

У адным месцы на пляцы было асабліва шматлюдна. Тут за доўгімі прылаўкамі месціліся гандляркі са сваімі таварамі. Адна з жанчын прадавала яблыкі. Бока звярнуў на гэта ўвагу, таму што яблыкі падаліся яму знаёмымі. Ярка-чырвонага колеру, яны былі раскладзены па кучках. Тут жа, на прылаўку, стаялі вагі. Хлопца як прымагніціла да яблыкаў.

— Купіце, — пачуў ён голас гандляркі, што сядзела па другі бок прылаўка. — Бярыце, не пашкадуеце.

Бока зірнуў на яе. У тую ж хвіліну яны пазналі адзін аднаго. Гэта была тая самая таўсмачка, да якое наш герой прасіўся ўчора на кватэру.

— Добрай раніцы! — прывітаў яе Бока.

— А, добрай раніцы! — усміхаючыся, адказала жанчына. — Ну як, ці знайшлі дзе пераначаваць?

Хлопцу падалося, што яна пазірае на яго з насмешкаю. Тым не менш, ён ветліва адказаў:

— Ага, усё як мае быць.