Чтение онлайн

Шуннан со арада рхт в тмле бер тынлык туды.

Артык сз, артык рхмт ишетмдем. Лкин мет в мхббт белн тулган ул лкн, матур в тирн мгънле кзлрд тшрг калтырашып торган эре бртекле яшьлр ялтырый, алар ничаклы яшерелерг телнс д, ирекле-ирексез керфек очына килеп, берм-берм саргылт йздн тгрилр иде.

Боларны нидн в ни чен килгнен мием белмс д, эчем сиз иде. Йркне лл кай ирлреннн кайнап чыккан бу яшьлрг эремск кчем итмде. Белмим, нидндер келем йомшарды. Кзлрем яшреп, яак буйларым чылана башлады.

рнрсм, р телгем камил, артык ич… ичбер нрс кирк тгел иде. Мин нине берднбер баласы м юлдашы булганга, ул мине, халыкча йткнд, рмгн ирг утыртмый – шул дрд якын м з тота иде. Мин шул ялкында яна, эри идем. Ул арада чй зерлнеп, лл нич айлар сагынып йргн сыйлар берм-берм стлг тезелделр.

Озак м тмле итеп эчтек. ни искиткеч ваклык белн минем мктптге тормышны сораша башлады. Минем укуым, иптшлрем, имтиханнарым, хлфне минем хакымда йткн сзлре энсеннн ебенч сйлшелде, кат-кат кичелде.

Чйдн со укыган китапларымны, язуларымны ентеклп карады да, мм нрсмнн риза булган тсле итеп:

– Бар, инде хзер тышка уйнарга чык! – диде.

Шат, рхт, келле хлд йортка чыктым. Тугыз ай бертоташтан мктпт торып, бу кн тнл ген кайттыгымнан, рнрс бик сагындырган, рберен яача креп йрисе кил иде.

Бакчадан, андагы ттл в агачлардан башлап бтен йортны: сарай, келт, абзар м ындырларны аерым кереп карап, ммсе белн иснлшеп чыктым. Минем бхетк, кн бик аяз, кк саф в ачык булып, кояш та тшлекк таба акрын гына текп бара иде. Шундый матур кнд, шундый зур шатлыктан со земне гомеремд беренче мртб аерылып, яа, хзер ген кавышкан бу иске танышларым эченд кр миа лл нинди бер кызык та, рхт т, лл нрс д сыман тоела иде. рнрс матур, сйкемле кебек булып, шатлыгым эчк сыймый, кел лл кая сикер, лл нрсм лл ни белн тула да ташып тгелерг тора тсле хис ител иде.

Ул арада минем кайтканны ишетеп, крше малайлар – борынгы дуслар да килде. Башта алар ятсыныбрак, мине лкнсенебрк торып, крг бйлнешеп кит алмасак та, бер-ике минут т белн, арадагы прд югалды. Без тагы элекке Апрай, элекке Салих булып уенга ябыштык.

Нинди уеннар башлап ташлаганбыздыр, анысын ачык хтерли алмыйм. Шулай да зебезг мгълм «Туп», «Кыекбаш», «Ат-ат» ларны берсе д калмады. «ке, пке, ышкылаган ске; чк, чыпчык, син кал, бу чык!» дип санаша торган «Урам аша куяннар» га да ителде булса кирк.

Лкин болар гына минем кыш буена ыелып килгн уен дртен баса алмады. Ни д булса тагы да кызыграк, тагы да анлырак, бйлгечрк бер кызык, бер нрс эзли башладык. Трледн трле сз китте. Арадан берсе:

– ил д юк, балыкка барсак, шп тшр иде! – диде.

Бу кишне и элек мин ктреп алдым. Балык каптыру – минем бик блкй чактан ук сйгн эшем. Мин йне брк, озын, эссе кннренд ерак суларга балык каптырырга барып, кн буе лсерп, талып йри, шунда зем зур рхт таба идем. Шуа кр теге малай «балык» дигн сзне авызына алу белн:

– Ну, тапты, малай! Китбез, валлаи, китбез! – дип кычкырып ибрдем.

Арада кирелнгн иптшлр бар иде, аларны да димлп кндердем. Шулай итеп, балыкка китмкче булдык. Мин тиз ген йг кердем д:

– ни, мин балыкка барам! – дидем. Аны йзенд, тавышында ибрсе килмгнлек билгесе булса да, мин куймый сорагач:

– Ярар, барса бар инде, берк саклана кр, тирнг якынлашма, мурдага кагыла крм! – диде.

Былтырдан калган зер кармак бар икн, шуны алдым да, кая басканымны белмич, малайлар янына чаптым.

Ну, валлаи, бу малайларны! Сыер кебек йрилр, аякларын атлый алмыйлар. Тимеркй белн Апрай ле аман килеп ит алмаганнар!

Бген минем гел чабасым, чаптырасым гына кил, атлап йрне бтенлй оныттым. Тнемд тирем сыймаган бер кч, бер дрт бар тсле: сикерсе, дулыйсы, лл нинди биек ирлрг менсе, егыласы кил. Шуа кр малайларны акрыннавына ачуым килде. ле аман юклар! Алар артыннан барырга яис, кычкырып, тавыш бе- лн чакырырга миа килешеп бетми инде, шунлыктан янымдагы Ибрайдан бертуктамый тегелрг:

– Тизрк! – дип кычкырта торам.

н алар да кил. Хзер китбез.

Балыкка кая барырга?

Бу турыда сз чыкты. Ялкаурак иптшлр авыл янындагы инешк барырга димлилр. Лкин мин аар барлык кчем белн каршы тордым. Чнки бу, бердн, бик сай, пычрак. Икенчедн, анда кечкен балыктан башка нрс капмый. Малайлар да икег аерылып, бераз тарткалаштык. Шулай да азактан безне як иде. Авылдан байтак читт, ялан-урман уртасында булган Кондызлы клг юнлдек.

Авылдан чыгу белн, кел тагын кийде. Кыш буена мктпне тар блмсенд, китаплар, кара такталар эченд ген кн уздырган адмне, мине, яшьтн к слренд аунаган кырлар, яланнар, таулар аерым бер якынлык белн каршы алган кебек тоелалар. Шуларны рбере мине куандыралар гына.

Бген майны урталары булганга, кояш ерак, лкин туры м матур карый. Бтен ир йзе язны гзллеге белн чолгана, р ирд тын гына, акрын гына бер шатлык сизел.

Инешне ике ягына тезелгн таллар, яшел яфракка кмелеп, акрын гына, сак кына тавышлыйлар. Аны бтен килешен елеп яткан ки яшел тугай кит. Бу ки в дулкынлы лн дигезене нкъ уртасыннан назлы кыз йреше кебек боргаланып-боргаланып аккан елга зене кмештй ялтыраган тсе белн бтен тир-якны кркен лл нич кат арттырып ибр.

н ерак таулар, урманнар, н матур гына дулкынланып крен торган уым басуы, н безне юкдн ясалган тубаллар белн илк ыйган уйсулар. Болар бар да бизнгн, бар да хтфдй лннр белн тшлеп, сары, кызыл, ал ччклр белн матурланганнар. Кнне эсселегеннн ммсене стенд лл нрс ялтырый: бераз лсергнрк тоелалар. Бу ччклр, бу таллар стенд кечек м матур кошлар злрене дигез артыннан алып килгн монарын, шатлыклы кйлрен, сандугач зене иге-чиге булмаган мхббтен сайрый. Кая гына карама, ан, кел ктрел торган монар, матур кренешлр ген очрый.

ркем «яз» ди, ркем аны эче-аны белн сиз. рнрс аны чиге булмаган матурлыгына, моына баш ия, барлык ирен аны гзллеге чолгый да йомшак кына, яшерен ген, тын гына булган шатлыкка, бхетк чума.

…Без шулар, шул матурлыклар уртасыннан, шул монар эченнн, табигатьне стеннн ярып барабыз… н безне алдыбызда, барачак юлыбызда, ки яшел ялан белн биек м урманлы тау уртасында, зур, тгрк, сихерле кл ялтырый… Ничаклы матурлык!

Авылдан ч чакрым ераклыкта булган бу зур клг миа бала чактан ук бик кп йрерг туры кил иде. Тир-ягындагы кренешне бик матур булучылыгы, зене уайлыгы рвакыт мине тарта, балыкка, су керерг дип еш-еш чаптыра иде. Моны тн, кн батышы яклары ки в тигез иген басуы булып, безне нкъ шул клг башы тш торган иребез бар. Шунда, янып-кеп, урак урган чакларда бу клд су коенып та бик рхтлн идем.

Клне кыйбла, кояш чыгышы яклары бик биек, бик зур урманлы таулар белн чиклнгн булганга, земне бел башлаганнан бирле моны калын, куе, карт агачлары, андагы акланнар арасында трле имешлр ыярга йри в шунлыктан болар иске бер таныш, якын кебек тоелалар иде. Клне тир-ягында булган рнрс матур, рнрс келле, тик авылга караган башы гына бераз шомлырак иде.

Клне бу ягында озын, кп ире кеше д кер алмаслык булган кллек м баткаклы бер камышлык бар. Халык моны хакында лл нинди ят, куркыныч киятлр сйли. Шуа кр бу камышлык мине бик шиклндер. Аа якын кил тгел, хтта исемен ген ишет д келг бер каушау бир башлый. Лкин балык дрте минем мондый куркуларымны иде.