Чтение онлайн

Без белгн сулар эченд моны чикле балыклысы булмаганга, кел, ичбер куркуга карамыйча, моа тартты. Мен килеп т иттек.

Ярый бхет бар икн ле: клд ичбер дулкын юк, ул бик тын, тонык булып, кзге кебек шома, тигез ялтырый, тик яланга караган башы бик аз гына шадраланып тора. Лкин аны безг мияте юк, без барыбер ул ирг бармыйбыз. Клг килеп иткч, тагы рхтрк, тагы кызыграк тоела башлады. Бик кп хатирлрем багланган бу клне бик кптн крмгнг, кл зе д, аны тир-ягын чолгаган карт агачлар да, яшреп, грлп утырган уым да миа бген аерым бер якынлык таныталар, ммсе белн иснлшсе кил, бар да келне кузгата, дртне арттыралар иде.

Иптшлр ис клне, тир-якны матурлыгыннан, танышлыгыннан бигрк ил булмауга куаныштылар, чнки ил-давыл булса, кл дулкынлана да, каптыруны кызыгы калмый, балыклар да юньлп элкми башлыйлар. Бу клне кояш чыгышы ягында, зур урманлы тау астында, ташлары ск аварга торган бик биек яр бар. Монда балыкны и шп каба икнчелеге безг кптн билгеле иде, и башлап шунда каптырачак булдык. Бтн чак булса яис берр адм шунда керерг кушса, без «куркабыз» дияр идек, балык чен булгач, курку иск д килмде. Без килгнд, кояш тшлекк якынаеп кил, кн яхшырак эссергн д иде. Лкин бу безг бер д беленмде. Теге ярны астына кояш тимгнг, каптыра торган иребез клгле м салкынча булып, аерым бер рхтлек бирмкт иде.

Ярны астына тавыш-тынсыз гына кердек т, трле ирг урынлашып, кармакларны зерли башладык, ммбез тын, ммбез ашыга, кабалана иде. зебезч балыкны келен бик ошарга тиеш булган имнрне куйдык та:

– Кармак салдым, йгереп кап, яр башында ялтырап ят! – дип, кармакларны суга ыргыттык.

Кармакны суга ките белн, барлык тнем кайнап, эчем лл нинди бер кызу белн тулганын тойдым.

Монда и башлап алуны артык бер кызыгы, мртбсе бар. Шунлыктан ркемне иптшлрдн алдарак элктерсе кил.

Малайлар бар да тын, бар да шым, шылт иткн тавыш та юк. ркемне йзенд кулы белн тотып, кармагына каптыру мртбсен итешкн бер телк балкый. Мин мктпт чагында бер шкертне «балык капсын чен дога» сын кчереннн «ялган!» дип клгн идем. Хзер шуа кен башладым. Кем бел, лл чындыр, алган булсам, лл файдасы да тияр, лл зем и элек м и зурларны алган булыр идем. Шулай булса, нинди келле булыр иде!

Лкин ансыз да беренче балыкны зем алыр тсле тоям, р минутта мен элг, мен элг… дип тора идем.

Кармакка балык килгнне белдер чен куелган камышка кзлремне текп, шатлыклы минутны ктм, камышны рбер кузгалышы, селкене миа зур мет бир… Килде бугай, кармакны шаярта бугай… тф… тф… ткерен башлыйм.

А… н камышым селкен! Ч, кузгала… Кузгала н, н торды. Ах… йрк суга… башым шаулый… зем белмим: имне ашыймы, лл берр шаян балык мине алдый гынамы? Юк, чын булыр!

Мин шулай аптырап торганда, кармагым тпк чумды. Тагы чыкты, инде тагы чумды. Лкин бик нык, бик каты китте.

Эш бик метле иде. Бу чаклы каты алып китг караганда, бик зур м нык капкан булуда бер д шик юк иде.

земне зем белмич, чиктн тыш бер кызма белн кармакны яр башына аттым. Ни крим?! име ашалган буш в ялангач кармак килеп чыкты. Ах… валлаи, нинди яман, нинди келсезлек! Бик зур балык кткнд, буш кармак чыксынчы!

Бу миа шундый авыр м яман булды. Мин тнемд янып торган бер утны снен, эчемне туганын тою кебек бер халтк килдем.

Дртсез м калтырап, икенче имне куйдым да яадан салдым.

Кармак суга тш белн, эчемдге уайсызлык тагы басылды. Мин, тагы электгеч кызма белн камышыма кз тегп, зур да, матур да булган балыклар кт башладым.

Астан гына алмыйлар микн дип, иптшлрг кз салам, юклыгын белгч, кел азрак тынычлана иде.

Ах… булмады.

Иптшлрдн берсе, ялтыратып, яр башына атты. Ниндие тагын! Кармакка бик сирк каба торган бик зур, бик матур кызылканат балыкны ялтырап яр башына атылуы белн, ммбез кармакларны ташладык та шул бхетле иптшебез янына килдек.

Ул, су кырыена лнг тшкн балыкны стен егылып, тотарга маташа. зе бизгк кебек калтырый, кабалана иде, аны балыгын кр белн, барыбызны да эчен хсрт уты кабынып, шул балыкны зебезг элкмвен эчтн кендек. Минем келем «Мин балык булсам, гелн миа гына кабар идем!» дигн бер уй килде. Бу шундый турыларда минем башыма рвакыт килгли иде.

Эчтн кызыксак та, тыштан белдермдек, бернрс д йт д алмадык, тик эчке рнлребез белн:

– Ну, малай, Апрай! Башлап син алды, кул арты авыр булса, бирербез киргене! – диешеп, яадан кармакларыбызга килдек.

Теге малай, яшь, йрнмгн булганга, балыгын аман урнаштырмаган, кзен ала алмый кызыгып, уйнатып тора иде.

Мен бервакыт шалт-шолт иткн бер тавыш ишетелде.

Карасак, малаебызны йзе агарган, ике кулын тыгып, су читен бутап ята: ай бичаракай, балыгын ычкындырган… Всслам!

Гнаны яшерер хл юк, тыштан: «Ну со, зур иде, й, беркн Шаи картны нрт белн алган чуртаны чаклы бар иде!» – диешск т, эчебездн шатландык.

Икенче балыкны мин алдым. Лкин и кечкен м и кадерсез бер яман брде иде. Иптшлр ммсе беравыздан:

– Карагыз ле, Салихка чнч бармактан да зур бер балык капкан! – дип клештелр.

итмс тагы, бер явызы:

– Ну, Салих, батыр икнсе, ничек тартып чыгара алды шундый зур балыкны! – дип мсхр кылды.

Мин эчемнн янсам да, тыштан сер бирмдем:

– , алаймыни?.. Кзегез кызамыни?.. Сезг ул да юк бит ле! – дидем.

Башлап алучыны кул арты яман булмады, килгн бушка китмде, ммбез д диярлек балыклар тотып, арада кармакка бик сирк туры кил торган зур алабугалар, шклр, шамбы, карабалык кебеклр д бар иде. Шулай булса да, иптшлрдн кайберлре, моны белн ген кангатьлнмич, Юныс картны клг салган мурдасыннан бернич чуртан да урладылар.

Клдн китми каптыруыбыз бернич сгать двам итте. Тоташтан кармак саклап утыруыбыз бераз ялыктыра да башлаган иде. Кармакларыбызны зур балыклар гына кабарлык итеп тирнйттек т тау башына менеп киттек. Анда безне чен бернич трле юаныч бар иде. Кош ояларын, йомран ннрен карадык. Еланнар эзлдек, катканрак булса да, юалар, яа гына чыга башлаган балтырган кпшлре ашап, сора уым ягына какыга чыктык.

Алып килгн икмклр бар иде, аны ашадык. Тирлне басу чен коенып алдык. Кн эссе, ава кызу иде. Йомшак в ылы суда бик рхт булып калды. Инде башка кызыклар беткн иде, тау буенда ки, юка ташлар ыйнадык та дулкынсыз кл стеннн «сиа нич пй кирк?» дип атыша башладык. Лкин мин, моа оста булмаганга, артык кызыгын тапмадым.

Шулай итеп, йне озын кне безг, бигрк т миа, бер д тоелмый, бйрм кебек келле теп китте. Кояш тбнйде, кн кичекте, ава кндезгедн лл нич др йомшарып, эчеп туйгысыз бер хлг килде. стебезг карап торган карт урманны ки яфракларыннан, икенче яктагы уымнардан чыккан дымлы ава ччк ислре белн берг кушылып, борынга тоелырлык мртбд булган бер тм акый иде. Бу зен башка бер рхтлек бир иде.

Иптшлрд ялыкканлык сизел башлады. Малайлар, авыл ягына карангалап, илклрен кашыйлар. лл нидн, бик к кызык тапмаган Гали атлы бер иптшебез:

– Кич т булып кил, кайтырга кирк инде, малайлар, – диде.

Кбебез моны сзен кутлдек.

Тик лл нинди бер кч белн малайларны буйсындыра торган Тимеркй белн Апрай гына каршы тштелр. Алар рвакыт тискрелнерг ярата. ле д кечек башларыннан, лл нинди сзлр чыгарып, теллрен салыштылар:

– Нкъ кабар чак иткч кен кайту була диме?! Кичк таба балык бик каба ул!.. Чнки… флн… тгн! – дип, кире тордылар.