Чтение онлайн

Ай зене саф, тонык нурын безне чен коя. Ул безне иркли, Тредн бер чаткы булган кел ялкынын арттырасы, сгадтебезне тагын голлндерсе [43] кил.

Без аман ик ген. Кймбез, тын, шома, тигез м д ай яктысы белн бик зур, лкин ичбер тапсыз кзгег йлнгн суны ярып, акрын гына бара. Сйлшерг икътидар [44] юк. Кймне бтенлй су агымы ихтыярына тапшырып, бер-беребезне муенына сарылышкан хлд, тнне тынлыгын бозарга, рухыбызны тутырган сгадтне тибртерг телмгн кебек, кп сйлшмич, эчке ялкын белн кызган, сусаган иреннребезне аермыйча, кичне моына, табигатьне матурлыгына, эчебездге иге-чиге булмаган, дрсен йтерг адм теле итешмгн, ниаясез мхббтк чумып, ай гына агабыз.

– нме?

– Тшме?

– ннтме?

– чесе д!

Шулвакыт ерактан, тауны суга тшкн клгсе эченнн, бер шл заир була [45] . Бераздан со аны егетлр тялгн бер кйм икнлеге белен, м шул арада ук, тын в саф аваны, рхт в серри кичне ярып, бик зеп, бик елап уйнаган музыка – з музыкабыз ишетел.

Ул елый, ул молана. Лкин аны бу елавы, бу моы кайгыдан, рндн тгел, бхет в сгадтене ниаясез югары ашуыннан, келне з сгадтен ктр алмый ашкынуыннандыр кебек тоела. Моны ктрерг кутем итми. Ни диярг, ни эшлрг белмич, бхет Тресене каршысына барып, бу сгадте чен сд итсе, лл нилр кыласы кил…

Янымдагы туташым, минем ккргем башын куеп, йомшак, кечкен кулларын муеныма рде д:

– Ух… Риза… Риза… лм… лм… сгадтемне, бхетемне ктр алмаудан, келемне ашкынуыннан лм, – ди.

Артыгын уйларга кутем итми.

Хыялым шул ноктага кил белн, кзем яшь тулып, бугазыма нидер килеп тыгыла.

Крсез, кптн кичкн эшлрне хтерлибез. Ул кннн бирле миа бик кп алмашынулар килде. Крк кебек сакал чыгып, инде аар чал да кер башлады. Рухым лл нинди дверлр кичереп, мин кайбер заманнарда земне бу кичлрем лгънт т укыдым, шуларны земне хятыма кара тап итеп уйлап кенгн чакларым да булды. Болар бгъзан ваклык та, тбнлек т тоелдылар. зем чен чын сгадт итеп, тагы башка лл ничаклы нрслрг табындым. Лкин боларны ммсе бетте, ммсе килде д кичте. Инде алар, мазыйны [46] карагы прдсе артына кереп, мгег югалдылар. Кайбер вакыт, кчлнеп, шуларны иск алырга тырышам, лкин булдырып булмый. Алар рухка бертрле ген азык булганнар, йркне тбен, зкк китмгннр. Шуа кр хатирдн кренешлре к югалган, тик исемнре белн клглре ген калган.

Мин инде картаям.

Табигатьне шагыйрь в сентименталист итеп яраткан минем кебек кызганыч бндлре хятны рнрссеннн артык мтссир булалар. Боларны рухлары мге матурлык м тссер эзли. Хзерге тормышында тапмаса, ткннрен уйлап юана.

Табигый, мин д шулаймын. Миа да днья в табигатьне матур в мссир булучылыгы рнрсдн алда м якын крен.

н кояш бата. н шул кояш нуры белн сары алтын тсен йлнгн зур кл ялтырый. н ат менгн бер егет кл буйлап бик акрын гына кйлп бара. ммсе матур, ммсе мо, ммсе мссир.

Лкин боларны матурлыгы, боларны тэсире теге кичлрдге матурлыкка башка. Боларны матурлыгын белсе, алыйсы; мма ул вакытларда, ул з ялкыныа зе янып йргн чакларда, рнрсне крке, матурлыгы рухны лл кай ирлре белн сизел – ул заманда рнрс йркне туры зен, рухны тбен кит иде.

Шуа кр рухым хзерге тормыш белн кангатьлнмич, башымны кая куярга, земне ни белн юатырга аптыраган чакларымда, мин ирексез ткн гомерне уйлыйм. Анда лззт т, рхт т, ямь д бар. Анда яшьлек бар. Анда яшьлегемдге беренче мхббтем бар. Анда минем урта, лкин зифа буйлы, алсу яаклы, ялкын в шигърият балкып торган, гап кзле фрештм бар. ткндгелрдн кп нрс зене бтенлеген, хятын уйган. Андагы хллрне кайберсен уйлау белн хзер рухыма салкынлык йгер. мма… мма бу двер, бу минем беренче мхббт дверем, бу кичлребез, минем ул фрештм… А, болар ммсе минем рухымда шун- дый урын алганнар ки, мин ичбер вакытта аларны онытырга, зем телсм д, моктдир булмаячакмын. Кайчан гына ткн гомерг, артка борылып карамыйм – болар минем гомер кгемд ачык кояш кебек ялтырап ята. Аа бер ген мртб карау да минем рухымны хзерге карт, трибле тормышны тупаслыгыннан, каралыгыннан коткарып, пакь, якты, мкаддс м мсгудиятле булган икенче галмг алып кит.

Ни диярг, аларны уйлаудан килгн тэсирне ничек алатырга белмим. Карт кел ашкынырга уйлый. Тагы шуа охшаш бер сгадт эзли. Лкин ни ген кылма – ичбер эш аны бир алмаячак. Мин картаям. Еллар мазыйны км, югалта бара. мма ул кичлрне ичнрс минем хатир дньямнан югалта алмый.

Кземд яшь. Хыялымда шул кич зене бтен матурлыгы белн балкып тора.

Ул кич, ул кичд таулар, болыннар уртасыннан аккан ки суны тулган ай белн кмеш тсен, тапсыз зур кзгег йлнгн халте, шул суны тын гына, акрын гына ярып барган кйм мен хзер д кз алдымда. Су тбнен сак кына агып барган шул кймд, тир-якта булган мм нрсне сзсез, тавышсыз теллре белн тн в табигатьне тирн серлре хакында эчтн зикер йтлрен [47] хис кылган хлд, безне аны белн ик ген, икебезне рухлар берг кайнаган, йргебездн кайнап чыккан ялкынлы мхббт утыны иреннребез аркылы туктаусыз юлыктырган халтт, дньяны онытып, эчебезне в тир-ягыбызны тутырган сгадтк чумган минутларыбыз, ле яа гына булып кичкн кебек, т татлы бер хис бирлр. Шулвакыт, шул тирн тынлыкны ярып, бтен табигатьне зене моына, снгатен хйран итеп, бер моаеп, бер елап, бер ниаясез югарыга ашкынып килмкт булган музыка ле д рухыма т, мин аны ле д ишетм, ул ле д елый, ле д каядыр ашкына кебек тоела.

Бик бхетле адмне бтен гомеренд тик бер ген мртб килеп киче ммкин булган шул кич в шул кичдге ниаясез сгадтне ялкыны белн ктрелеп, ул минем маль [48] в голвияте каршында ме мртб в мге сд итмкт булган ул фрештм в ул тремне, эчке ялкынына тз алмыйча, муеныма сарылып, «А… Риза… Риза… лм… лм… бхет в сгадтемне ктр алмаудан, келемне ниаясез кут белн ашкынуыннан лм…» дигн сзе, Трене илаи тавышы белн рухыма беректерелгн кебек, ле д колагыма ишетел, ле д сгадт бир.

Гаизмен, телем кыска, сзем аз. Ул двер, ул кичлрне биргн сгадтен йтерг кут итми, телем ирексез бер сз кил:

– А, ул кннр!

Башка ни диим… ни ген дисм д аз.

– А, Тре, тел бирмгнсе, кут бирмгнсе… Ммкин булып та, шул кннрне сгадтен, аны бтен хятымда тоткан урынын, мгънсен алата алсам, земне мсгуд санар идем.

Гаизмен, телем кыска, сз таба алмыйм. Бтен рухымнан, кайнап, йргем килгн хиссият телемнн «Сюд ген чын сгадт!» рвешенд ясалып чыга.

Лкин бу сзлр в аларны биргн мгънлре минем рухым хис кылганнан бик аз в лл кая тбн. Моны тбнлеген, моны корылыгын зем к тоям, лкин гаизмен, сз таба алмыйм, адм теле аны хиссиятеннн бик кп тар в ярлы. Башка тгъбир булмагач, хисем ташып, телем ирексез шул кил:

– Сюд ген чын сгадт!

Кояш тбня, кк йзе ачык, ава саф, бтен дньяны кичк каршы гына була торган бер рхт тынлык чолгый.

илкннрен зур кош канатлары кебек югары ктреп каерган кймбез, кгелем шома дигез стеннн кн батышы ягына таба карап, акрын гына кузгала.

Киттек.

Сау булыгыз! Сау бул, тыныч, куркынычсыз яр!

Без алга киткн саен, артыбыздагы шр, лиман, андагы кораблар, манаралар, ерактан илбердп торган аклы-кызыллы байраклар ирг бата баралар; аларны стен чыккан кара-кк томан, без дигезне эченрк киткн саен, калыная, ярны, андагы карачкылыкларны зен йота бара.

н алар инде бтенлй югалдылар.

Бтен дньяда иге-чиге кренмгн дигез белн и итез хыяллар да чиген барып чыга алмаячак кктн башка ичнрс калмады. Баярак кояш бар иде, ул дигезг д, ккк д бек бер бай тсен бир иде.

Инде ул да дигез артына батты. Су сте, кояш баеганда була торган кызыл ут тсеннн кара-сарыга бара торгач, томанлы карага йлнде.

Дигез стенд иртле-кичле була торган трле тстге матур, шагыйран кренешлр югалып, алар урынына адмне йрген еракка, тпк, тирнг алып кит торган куе карагы, серле бер хл кил.

Кймбездге саннары егермег д итмгн юлчыларыбыз, акрын-акрын гына урынлашып, ачык кк астында тыныч, рхт, тирн йокыга чумалар.

йтерсе бтен табигать л – тынлык шул дрд кчя, зене карагы прдлре белн бтен дньяны чолгап алган авыр тнне куе карагылыгы бу тынлыкны тагы арттыра, андагы серлрне тагы да тирнйт.

илсез вакытлар – дигезд кйм йртчелр чен зур бхет. Алар, моны ганимт [49] дип белеп, юлчылар артыннан берм-берм йокыга китлр, тик йолдызларга карап, кймне юлын билгелп бара торган койрыкчы гына уяу бара.