Чтение онлайн

— Што ж усё-такі здарылася? — дапытваўся бацька.

— Зараз раскажу. Учора вечарам я пайшоў разведаць, чаго яны там за варотамі так крычалі. І сустрэўся з Кейсі.

— З прапаведнікам?

— З ім, та. З прапаведнікам. Ён забастоўкай кіраваў, і па яго прыйшлі.

— Хто прыйшоў?

— Не ведаю. Нейкія людзі — накшталт тых, што завярнулі нас назад, калі мы ехалі па шашы той ноччу. З ручкамі ад кірак. — Том памаўчаў. — Яго забілі. Размазджэрылі галаву. Я там блізка стаяў. Я быццам розум страціў. Я вырваў палку. — Перад вачамі ў Тома зноў паўстала ноч — цемра, агні ліхтароў. — Я… я біў яго палкай.

У маці перахапіла дыханне. Бацька быццам скамянеў.

— Ты забіў чалавека? — нарэшце прашаптаў ён.

— Я… не ведаю. У мяне ў галаве ўсё перакруцілася. Хацеў забіць.

Маці запыталася:

— Цябе бачылі?

— Не ведаю. Не ведаю. Напэўна, бачылі. Яны нас ліхтарамі асвятлялі.

Маці з хвіліну пільна глядзела яму ў вочы.

— Разламай скрынкі, та, — сказала яна. — Трэба снеданне прыгатаваць. Вам на працу хутка ісці. Руці, Уінфілд! Калі хто спытаецца — Том захварэў, чуеце? А балбатаць будзеце… яго… у турму пасадзяць. Зразумелі?

— Так, мэм.

— Ты, Джон, вачэй з іх не спускай. Пасачы, каб яны ні з кім не гаварылі. — Калі бацька пачаў ламаць пустыя скрынкі, у якіх раней ляжаў іхні скарб, маці распаліла агонь у печцы, развяла рэдкае цеста, паставіла на пліту кафейнік. Тонкія дошкі добра гарэлі, агонь з гулам рваўся ў трубу.

Бацька разламаў апошнюю скрынку і падышоў да Тома.

Том хмурна сказаў:

— Яны ехалі сюды працаваць за пяць цэнтаў са скрыні.

— Нам столькі і плацяць.

— Плацяць… Ведаеш, мы хто? Мы штрэйкбрэхеры. Ім плацілі два з паловай.

— На ежу не хопіць.

— Пэўна ж, — стомлена прамовіў Том. — Таму яны і забаставалі. Але з забастоўкай, здаецца, учора скончылі. І сёння нам, відаць, таксама заплацяць два з паловай цэнты за скрыню.

— Дык як жа яны, сволачы…

— Вось, вось, та. Цяпер дайшло? Кейсі як быў, так і застаўся добрым чалавекам. А чорт! Усё стаіць перад вачамі гэтая карціна. Ляжыць на зямлі… галава амаль расплюшчаная, і кроў з яе сочыцца… Госпадзі божа мой! — Том закрыў вочы далонню.

— Што ж нам цяпер рабіць? — запытаўся дзядзька Джон.

Эл пачаў падымацца з матраца.

— Ну, я, дзякуй богу, ведаю, што мне рабіць. Пайду адсюль, ад усяго гэтага.

— Не, Эл, не пойдзеш, — запярэчыў Том. — Без цябе нам цяпер ніяк нельга. Ісці давядзецца мне. Са мной вам небяспечна. Як толькі падымуся, пайду.

Маці завіхалася каля печкі, павярнуўшы крыху да іх галаву, каб лепш чуць. Яна паклала на патэльню сала і, калі яно зашыпела, стала апускаць у яго цеста з лыжкі.

Том гаварыў далей:

— Табе ісці нельга, Эл. На тваёй адказнасці грузавік.

— Але мне ўжо ўсё надакучыла.

— Што зробіш, Эл. Гэта ж твая сям'я. Ты адзін цяпер можаш ёй памагчы. Са мной вам цяпер небяспечна.

Эл сярдзіта забурчаў:

— Не разумею, чаму мне не даюць устроіцца ў гаражы?

— Можа, калі пазней. — Том глянуў міма Эла і ўбачыў Ружу Сарона. Яна ляжала на матрацы і пазірала на яго вялікімі, шырока расплюшчанымі вачамі. — Ты не хвалюйся, — сказаў ён. — Не хвалюйся. Сёння табе малака купяць. — Яна заморгала вачамі і нічога не адказала.

Бацька сказаў:

— Том, нам трэба ведаць праўду. Думаеш, ты забіў яго?

— Не магу сказаць. Цёмна было. І тут мяне нехта ўдарыў. Не ведаю. Хоць бы забіў. Хоць бы забіў я гэту сволач.

— Том! — павысіла голас маці. — Не гавары так.

З вуліцы пачуўся шум матораў — па ёй праязджалі машыны, іх было шмат. Бацька ступіў да акна, глянуў на вуліцу.

— Цэлая процьма новых прыбыла, — паведаміў ён.

— Забастоўку, відаць, задушылі, — сказаў Том. — Цяпер плаціць вам будуць па два цэнты з паловай.

— Гэта ж хоць бягом бегай, на ежу не заробіш.

— Зразумела, — сказаў Том. — Ападкі ешце. Усё ж трохі падтрымае.

Маці перавярнула блін на патэльні і памяшала каву.

— Слухайце, што я скажу, — прамовіла яна. — Сёння я куплю ў краме кукурузнай мукі, будзем мамалыгу есці. А як толькі заробім на бензін, адразу паедзем адсюль. Тут месца нядобрае. А Тома я аднаго не адпушчу. Вось так, панове.

— Не, ма, так нельга. Я ж кажу табе — са мной вам цяпер небяспечна.

Маці рашуча ўзняла падбародак:

— Вось так і зробім. А цяпер ідзіце ешце і — на працу. Я толькі посуд памыю і таксама прыйду. Трэба ж нешта зарабіць.

Бліны былі такія гарачыя, што апякалі рот. Яны хуценька праглынулі каву і налілі яшчэ па кубку.

Дзядзька Джон пакруціў галавою над самай талеркай.

— Відаць, нам так проста не выбрацца адгэтуль. Няйначай, праз мае грахі.

— Сціхні! — крыкнуў бацька. — Няма часу важдацца з тваімі грахамі. Пайшлі. Пара ўжо за працу брацца. Вы, малыя, нам падможаце. Маці правільна кажа. Трэба хутчэй выбірацца адсюль.

Калі яны пайшлі, маці паднесла Тому талерку і кубак.

— Ты пад'еў бы.

— Не магу, ма. Так усё баліць, што не змагу жаваць.

— А ты паспрабуй.

— Не, не магу, ма.

Яна прысела да яго на край матраца.

— Ты павінен мне ўсё расказаць. Я хачу зразумець, як усё было. Хачу ва ўсім разабрацца. Што Кейсі такога зрабіў? За што яго забілі?

— Ён проста стаяў у святле ліхтароў.

— Што ён гаварыў? Ты можаш прыпомніць?

— Вядома, магу. Кейсі сказаў: «Вы не маеце права марыць людзей голадам». Тады той таўстун абазваў яго чырвонай сволаччу. А Кейсі сказаў: «Вы не ведаеце, што творыце». І тут гэты малойчык з усяе сілы ўдарыў яго.

Маці апусціла вочы. Яна сціснула рукі.

— Так і сказаў: «Вы не ведаеце, што творыце»?

— Ну так!

Маці сказала:

— Вось каб наша бабка гэта пачула.

— Ма… усё зрабілася неяк само сабой, ну нібыта як дыхаеш. Я і падумаць не паспеў.

— Ну што цяпер зробіш. Шкада, што гэта здарылася. Шкада, што ты там апынуўся. Але ж іначай ты не мог. Я не бачу за табой віны. — Яна падышла да печкі і памачыла анучку ў вадзе, што грэлася ў кацялку. — На, вазьмі. Прыкладзі да твару.