Чтение онлайн

— Ведаю. Я таксама стамілася. Усім нялёгка. Трэба пра іншае думаць. Думай пра школу, пра тое, як ты хадзіць у яе будзеш.

— А я ў школу не хачу, ма. І Руці не хоча. Мы бачылі, якія тут дзеці вучацца. Смаркачы нахабныя! Дражняць нас — Окі, Окі! Мы іх бачылі. Я ў школу не пайду.

Маці з жалем глянула на яго белабрысую галаву.

— Не рабі нам непрыемнасцей, хоць пакуль што, — угаворвала яна. — Вось станем на ногі, тады, што ж, капрызь. Толькі не цяпер. Нам цяпер і без таго хапае.

— Я шэсць персікаў з'ела, — паведаміла Руці.

— Ну і панос будзе. А прыбіральні тут паблізу няма.

Крама, якая належала кампаніі, размяшчалася ў павеці з рыфленага жалеза. Вітрыны яна не мела. Маці адчыніла сеткаватыя дзверы і ўвайшла. За прылаўкам яна ўбачыла чалавека вельмі маленькага росту. Ён быў зусім лысы, і голая галава яго сям-там адлівала сінню. Густыя цёмныя бровы высокай дугой узнімаліся над вачамі, і ад гэтага твар яго здаваўся нейкім здзіўленым, крыху нават спалоханым. Доўгі, тонкі, кручкаваты, як птушыная дзюба, нос, ноздры, зарослыя рыжаватымі валаскамі. На рукавах сіняй кашулі чорныя сацінавыя нарукаўнікі. Калі маці ўвайшла, ён стаяў, аблакаціўшыся на прылавак.

— Добры вечар, — павіталася маці.

Прадавец з цікавасцю паглядзеў на яе. Дуга над яго вачамі паднялася яшчэ вышэй.

— Добры вечар, — адказаў ён.

— У мяне квіток на даляр.

— Можаце на даляр узяць, — сказаў прадавец і віскліва хіхікнуў. — Вось так. На адзін даляр. На цэлы даляр. — Ён павёў рукой, паказваючы на свой тавар. — Што хочаце бярыце. — Ён акуратна паправіў нарукаўнікі.

— Думаю мяса ўзяць.

— У нас мяса ёсць усякае. Вось, напрыклад, фарш. Возьмеце фаршу? Дваццаць цэнтаў фунт.

— Ці не завельмі дорага? Па-мойму, апошні раз я брала за пятнаццаць.

— Правільна, — зноў ціха хіхікнуў прадавец. — Але ў той жа час не так ужо і дорага. А паедзеце па фарш у горад, амаль галон бензіну спаліце. Выходзіць, не так у нас і дорага. І бензіну ў вас, відаць, няма.

Маці строга сказала:

— У вас жа не пайшоў галон бензіну, каб прывезці гэтае мяса сюды.

Прадавец весела засмяяўся:

— Вы ўсё дагары нагамі перавярнулі. Мы мяса не купляем, а прадаем. А каб куплялі, ну што ж, тады справа іншая.

Маці прыклала два пальцы да губ і засяроджана насупіла бровы.

— Тут адзін тлушч і храсткі.

— За гэтае мяса я не ручаюся, можа, яно і не зварыцца. І за тое, што сам еў бы яго, таксама не ручаюся. Ды мала чаго я не рабіў бы.

Маці гнеўна глянула на яго, але спакойным тонам запыталася:

— А таннейшае мяса ёсць?

— Булённыя косткі, — адказаў прадавец. — Дзесяць цэнтаў фунт.

— Тут жа адны косткі.

— Адны косткі, — пацвердзіў прадавец. — Смачны суп будзе. Наварысты.

— А супавае мяса ёсць?

— Безумоўна. Дваццаць пяць цэнтаў.

— Давядзецца, відаць, без мяса абысціся. Але і мяса хочацца. Прасілі мяса ўзяць.

— Мяса ўсім хочацца, яно ўсім патрэбна. Вось добры фарш. Сала вытапіце, пойдзе на падліўку. Добры фарш. Нічога ў глум не пойдзе. Костак выкідаць не давядзецца.

— А пачым… пачым бакавіна?

— Вунь куды махнулі! Гэта ядуць толькі на Каляды і ў Дзень дзякавання. Трыццаць пяць цэнтаў фунт. Каб у мяне была індзейка, я б вам яе танней прадаў.

Маці ўздыхнула:

— Дайце два фунты фаршу.

— Слухаю, мэм. — Прадавец лапаткай паклаў бледнага фаршу на навошчаную паперу. — Што вам яшчэ?

— Хлеба.

— Калі ласка. Вялікі бохан пятнаццаць цэнтаў.

— Цана яму дванаццаць.

— Зусім правільна. Едзьце проста ў горад і купляйце за дванаццаць. Галон бензіну. Што яшчэ возьмеце? Бульбу?

— Ага, бульбу.

— Чвэрць даляра пяць фунтаў. Маці пагрозліва пасунулася да яго:

— Наслухалася я ад вас тут — хопіць! Я ведаю, якія цэны ў горадзе.

Маленькі прадавец падціснуў губы:

— Тады едзьце ў горад.

Маці паглядзела на сваю сціснутую ў кулак руку.

— Што ж гэта такое? — ціха сказала яна. — Вы гаспадар крамы?

— Не. Я толькі прадавец.

Навошта ж вы падсмейваецеся? Вам лягчэй ад гэтага? — Маці глянула на свае сцёртыя да бляску маршчыністыя рукі. — Хто ж тут гаспадар?

— Акцыянернае таварыства «Ферма Гупера», мэм.

— Яна і цэны вызначае?

— Так, мэм.

Маці падняла на яго вочы і слаба ўсміхнулася.

— Усе, хто сюды прыходзіць, вось так злуюць на вас?

Прадавец памаўчаў крыху, перш чым адказаць.

— Так, мэм.

— І таму вы жарты строіце?

— Што вы маеце на ўвазе?

— Такім паганствам займаецеся. Вам і самому сорамна, га? Мусіце аджартоўвацца? — Голас у маці гучаў мякка. Прадавец, як зачараваны, пазіраў на яе і маўчаў. — Значыць, так, — сказала яна. — Сорак цэнтаў — мяса, пятнаццаць — хлеб, дваццаць пяць — бульба. Усяго восемдзесят цэнтаў. А кава колькі?

— Самая танная — дваццаць цэнтаў, мэм.

— Выходзіць даляр. Працавалі сямёра і вось на якую вячэру зарабілі. — Маці зноў глянула на свае рукі. — Запакуйце, — паспешліва прагаварыла яна.

— Слухаю, мэм. Дзякую вам. — Прадавец паклаў бульбу ў пакет і акуратна загнуў яго зверху. Потым пакасіўся на пакупніцу і хуценька перавёў вочы на прылавак. Маці сачыла, як ён пакуе, ледзь прыкметна ўсміхаючыся.

— Як жа вы пайшлі на такую работу? — запыталася яна.

— Чалавеку есці трэба, — адказаў прадавец і рашуча паўтарыў: — Чалавеку трэба есці.

— Якому чалавеку?

Прадавец паклаў на прылавак чатыры пакеты.

— Фарш, бульба, хлеб, кава. Роўна на даляр.

Маці падала яму квіток і пачакала, пакуль ён запіша прозвішча і суму ў журнал.

— Ну вось, — сказаў ён. — Цяпер мы ў разліку.

Маці ўзяла з прылаўка пакеты.

— Яшчэ вось што, — сказала яна. — У нас цукру няма да кавы. Сын мой Том хоча з цукрам. Слухайце, нашы цяпер працуюць у садзе. Адпусціце мне цукру, а квіток я потым прынясу.

Прадавец адвёў вочы ад маці, адвёў іх далёка ўбок.