Чтение онлайн

Ченкунии системавии таркиби газии атмосфера тано дар охири солои 50-уми садсолаи XX ооз ёфта буд. Зиёда аз 10 соли мушоида барои хулосаи асоснок намудан оиди торафт зиёдшавии мидори гази дуоксиди карбон дар дар атмсофера, зарур буд. Инчунин муайян гашт, ки бати болоии уёнуси аон ба сершав бо гази дуоксиди карбон наздик аст ва обилияти ба худ гирифтани он паст шуда истодааст.

Зиёдшавии мидори гази дуоксиди карбон дар атмосфера ба интенсивнокии фотосинтез мусоидат менамояд ва дар натиа ба зидшавии биомасса оварда мерасонад.

Маълумотои даи оиди зиёдшавии биомасса мавуд мебошад, ки он дар натиаи мушоидаи бисёрсолаи кишварои гуногун асос ёфтааст.

Ин гуна таирот ба таирёбии илим оварда мерасонад, ки пешги намудани оибати он мураккаб мебошад. Ба атмосфера мидори дигар моддаои гамонанд ва аэрозол ворид мшаванд. Аз манбаъои таби антропоген муотаносибан, ба мисоли: 6 • 103 ва 4 млн т/год, оксида углерода— 103 ва 300 млн т/сол, метан— 14*1012 ва 100 млн т/сол, пайвастагиои сулфур— 250 ва 70 млн т/год, карбогидрадо —200 ва 50 млн т/сол. Дарознокии мавуд будани ин моддао дар атмосфера аз соато то солоро дар бар мегирад.

Мидори умумии моддао, ки амасола аз сати Замин аз манбаъои таби ворид гашта аэрозолоро (системаи дисперс, ки аз заррачаои сахт ё атраои моеъ, ки дар олати муалла дар муити аво мебошанд) ташкил медианд баробари 800-2200 млн т мебошад. Дар натиаи фаъолияти антропоген боз аз 200 то 400 млн заррачао амро мешавад.

Аз ри исоби мутахассисон дар атмосфера амеша 30-70 млн т аэрооло мавуд мебошанд (заррачаои андозаашон гуногун).

Аз ри дисперснокии чанг се намуди онро Г.М. Гордон и ИЛ. Пейсахов пешниод менамоянд калон (d > 10 мкм), чанги хурд (d = 1 – 10 мкм) ва дуд (d < 1 мкм), ки d- диаметри заррача аст.

Партови модаои радиоактив ба атмосфера, бештар барои авмаи мавудоти зинда хатарнок мебошад. Дар атмофера чанги моддаои радиоактив аз сабаби боришот ба инсон, айвонот ва наботоб таъсир мерасонанд. олато касалшав дар натиаи ин гуна таъсирот маълум аст.

Маълум аст, ки манбаъои асосии антропогении ифлосшави авзаи аво ин стансияи электрикии гарм аст, ки партови оно 43% аз амаи мидори партово ба атмосфера мебошад. Партовои газии металлургияи сиё 14,7; корхонаои металлургияи ранга – 8,4 %, дигар корхонаои саноат ва налиёт – 23,1%.

Дар адвали 6,1 маълумотои асос оиди манбаъо ва намуди ифлосшавии авзаи аво дар ИМА оварда шудааст.

Ифлосшавии хок ва об бо сурб, ки дар газо ихрошавандаи автомодил мебошад, дар наздикии бевоситаи роо ба вууд меояд. Вайроншав ё деградатсияи пурраи сати растанидор дар радиуси 4,-5 км аз электростансияои гарм ва корхонаои металлург ба назар мерасад.

Ифлосшавии атмосфера ба саломатии инсон таъсири калонро дорад. исоб карда шудааст, ки дар ИМА дар натиаи ифлосшавии аво тано дар пан сол ба алокати бармаал дучор шудани 25 аз. н., 50 млн одисаи зии нафас, 2- млн дигар касалиои нафаскаш ва .

Танзими уу ва меъёрии ифзи муити аво

Дар соли 1963 Ташкилоти аонии ифзи тандуруст дар СММ тавсия додааст, тозагии аворо дар асоси критерияои, ки ба дарааои муайян мувофи мебошанд, маълум бояд намуд (дар китоб).

онуни Т Дар бораи ифзи авои атмосфера. онуни мазкур муносибатои шахсони вое ва ууиро, новобаста ба шаклои моликияташон, барои нигодор ва барарорсозии сифати авои атмосфера ва таъмини амнияти эколог танзим менамояд.

Вазифаои онуни мазкур аз ино иборатанд:

– нигодор, бетарсоз ва барарорсозии олати авои атмосфера;

– пешгир ва паст кардани дарааи таъсири манфии кимиёв, физик, биолог ва дигар таъсиррасон ба авои атмосфера;

– истифодаи оилонаи авои атмосфера;

– пурзр намудани тартиботи уу ва онуният дар соаи ифзи авои атмосфера;

– таъмини амнияти эколог.

.

Табиати

Т

оикистон

д

ар раамо

Баландии мавзеъо – аз 300 то 7495 м аз сати бар

Баландии миёна ва релефи асос – ариб 3 азор метр, 93% удуд бо куо пшида шудааст.

удуди илими замин – субтропик, 37 0 арзи шимол

Майдони мамлакат – 142,6 аз. км 2 , дарозии удуд аз шимол ба ануб 350 км, аз арб ба шар – 700 км.

Пиряхо 6% удуди мамлакатро ишол менамоянд: дарозии аз ама пиряхи калон

– Федченко – 70 км.

Резиши дарёое, ки дар удуди мамлакат ташаккул меёбанд – зиёда аз 54 км 3 дар як

сол.

Пиряхо ва барфои баландкуои Тоикистон манбаи асосии об мебошанд. Пиряхо масоати 8 азор километри мураббаъ ё 6% масоати мамлакатро ташкил медианд. Масоати пиряхо аз масоати ангало ду маротиба зиёд аст. Захираи об дар пиряхо то 550 километри мураббаъ мерасад, ки он ба ами оби тамоми дарёои Тоикистон дар давраи 10 сол ташаккулёфта баробар мебошад. Дар Тоикистон чанд азор пиряхо мавуд аст, ки исми зиёди оно хурданд, вале 10 пиряхо дарозии то 20 километра доранд. Калонтарин пиряхи Тоикистон пиряхи Федченко мебошад, ки дарозии он 70 километр ва бараш 2 км, афсии ях то 1 километрро ташкил медиад.

Дарёои ку манбаи асосии табии об барои кишоварз ва аол, инчунин асоси гидроэнергетикаи мамлакат мебошад. иати банашагир ва идоракунии захираои об дар Тоикистон айни ол 4 авзаи дарёоро удо мекунанд:

авзаи дарёои Сирдарё (бо суб-авзаи Зарафшон) дар шимол , дарёи Кофарнион дар арб

дарёи Пан дар ануб ва дарёи Вахш дар марказ. Дар мамлакат ариб азор дарёо мавуд астанд, ки дарозии ар яки оно ба зиёда аз 10 километр мерасад.

Ангишт дар ами 1-2 миллион тонн дар як сол дар конои Назарайло, Шроб ва Фон-яноб истесол мешавад. Барои онеъ намудани талабот ба ангишт зиёд шудани истесоли он то 7-15 миллион тонн дар як сол то соли 2030 дар назар аст. Дар давоми 10 соли охир 200 корхонао ба истифодабар аз ангишт гузаштаанд.

Сифати аво дар шарои асосии Тоикистон дар сати оиз ниго дошта мешавад. Манбаи асосии ифлосшавии атмосфера партовои налиёт ба исоб мераванд, партовои бештари моддаои зараровар аз манбаои доим ва аракаткунанда дар минтааои саноатии мамлакат мушоида мешаванд.

Партовои газои гулхонав (ГГ), ки одиранд ба илим таъсир расонанд, дар Тоикистон камтар аз 1 тонна гази карбон (СО2) ба як на-фари аол рост меояд. иссаи Тоикистон дар партовои аон ночиз аст, вале мамлакат нисбат ба оибатои ногувори тайирёбии илим осебпазир мемонад. Аз соли 2005 то соли 2010 партовои СО2 ариб дар як сат ниго дошта мешаванд, вале вобаста ба зиёдшавии аол, рушди итисодиёт ва зиёд шудани теъдоди налиёт партово ба аво зиёд шуда истодаанд. Иштироки Тоикистон ва аксарияти давлато дар тадбии Созишномаи Париж оид ба илим ва амал намудани чорабинио оид ба кам кардани партово бояд барои пешгирии зиёдшавии арорати глобал дар доираи 20С ва коиш додани оибатои ногувори гармшав мусоидат намояд.

Зери таъсири партовои аонии гулхонав ва гармшав майдони бо пиряхо пушидашудаи Тоикистон аз соли 1930 то ин ониб 25-30%– и он кам шудааст. Дар назар аст, ки то соли 2050 майдон ва ами пиряхо боз 25-30 % кам гардад, ами оби авзаи дарёо аз исоби обшавии босуръати пиряхо бошад аввал зиёд шуда, баъдан кам мегардад.

уллаи обнокии дарёо ба мулатои пештар гузашта, ба таъминот бо оби кишоварз метавонад таъсир расонад. Зиёд шудани эътимолияти селфаро, обхез ва камоб низ дар назар аст.