Чтение онлайн

Технологияои замонавии обёр, масалан, обёрии атраг, истифодабарии обро 50-80%

дар муоиса бо усулои озира сарфа мекунад, вале бо сабаби арзиши баланди ин технологияо ва нархи пасти (тарифои) об, ариб истифода бурда намешаванд. Обёрии зиёду айрисамаранок на тано ба талафоти зиёди об, инчунин ба шршав ва бодлесии замин ва дигар оибатои нохуш оварда мерасонад. Масалан, дар водии Ёвон партоиши обои дренаж ба хокои ноустувори теппао ва обёрии исрофкорона ташкил ёфтани оббурдаю ариои калон оварда расонд.

Барои обёри на тано оби бисёр, балки энергияи зиёд низ сарф мегардад. Стансияои обкаш ар сол 1,3-1,5 миллиард киловатт – соат увваи бар (15-20% аз ами умумии истесоли он) барои кашида гирифтани 5-6 миллиард метримукааби об, асосан дар давраи тобистон, истеъмол мекунанд. исми зиёди насосои обкашкунаю фарсуда шудаанд ва барарорсозиро талаб мекунанд. Хароот барои барарсозии системаи ирригатсион 1 миллиар доллари ИМА арзёб мегардад, аммо дар 15 соли охир ба мелиоратсия ва обёр дар намуди арзо, гранто ва кумаки техник фаат 200 миллион доллари ИМА хароот шудааст, ки он 5 маротиба аз талабот кам аст.

Хоагиои фермер дар ассотсиатсияои обистифодабарандагон муттаид мегарданд, то ки исоби истифодабар ва тасимоти байнихоагии об, амъовар, пардохти аи хизматрасон ва истифодабарии иншооти байнихоагиро таъмин намоянд. амаг 400 ассотсиатсияои обистифодабарандагон ташкил шудаааст (АИО). Вале пардохти аи истифодабарии об тано харооти минималии онро (увваи бар барои кори насосо ва корои нигодории канало), харооти гузаронидани корои барарорсоз, нигобонии авзои об, дар бораи пардохт барои об, амчун захира ва хизматрасонии экосистемав (бо усули таби тоза кардани об ва айра) тамоман гап намеравад. Нархои паст, аз як тараф, шакли дастгирии итимоии аол ба исоб мераванд, аз тарафи дигар, сабаби айримасаднок истифода бурдани об, суст ор намудани технологияои замонав ва зиёдшавии норасогии маблао барои барароркун мегарданд. Ба вазъияти истифодабарии захираои об кам гаштани майдони кишти пахта то 350-400 азор гектар таъсири мусб расонд, ки н ба кам гаштани истифодабарии умумии об дар хоагии ишло сабаб шуд.

иссаи истифодабарии оби ншок ва барои зарурияти хоаг дар истифодабарии умумии он 4-5% -ро ташкил медиад, барои зарурияти саноат-2-3%; исми зиёди ин об аз исоби обои зеризамин истифода бурда мешаванд. Аз 400 чоои КВД «Хоагии манзилию коммунал» нисфи он ба таъмири капитал ниёз дорад. Ба олати соли 2015 барои аол ариб 20 азор исобкунанкои об насб шудааст, аз зарурияти умумии 200 азор исобкунанко 10%-и ин мидорро ташкил медиад.

Айни замон 86% истиоматкунандагони шаро, 61% истиоматкунандагони шарако ва 43% истиоматкунадагони деот бо оби ншоки таъмин гаштаанд. Нисбат ба соли 2000 ин нишондод бетар шудааст. ариб нисфи хоагиои оилав оби водопроводро аз шабакаои умумии таъминоти об, боимондаи хоагио, 25% (2 миллион нафар) аз обои манбаои ризамин – обои тозанашудаи дарёо, куло, йо, канало, яко ва канало истифода мебаранд, ки оно авобгуи меъёрои санитар нестанд, агарчи сифати обои руизаминии Тоикистон дар мамъ баланд аст.

исми зиёди нутаои аолинишин шабакаои дурусти обтозакун ва канализатсион надорад, аз ин сабаб дар ойо сати баланди касалио, махсусан дарунрав ва гипатит мушоида мешавад, ки он бо олати нохуби санитарию гигиени вобаста аст. Дар шаро наздики 50% аол аз оатхонаои обшустатозакунанда ва канализатсия истифода мебаранд, дар баробари ин дар ноияои деот зиёда аз 95% аол оатхонаои кчаг бо чуурии кандашуда доранд, ки оно ба ифлосшавии замин ва об таъдид месозанд. Инфрасохтори шабакаои канализатсион ва тозакунии об таъмиру васеъкуниро талаб менамояд. Ба айр аз Душанбе ва Хуанд обои истифодашудаи шаро фаат исман тоза мешаванд ва баъд аз он ба дарёо ор мегарданд, аз 62 шару шаракои мамлакат тано нисфи оно шабакаои канализатсион доранд. Обои боришот дар шаро ба ариои ду тарафи роо партофта мешаванд ва бе тозакун ба дарёо ор мегарданд.

Маблаои барои таъмири шабакаои обтаъминкун ва канализатсион удошуда, 20 миллион доллари ИМА-ро дар як сол ташкил мекунанд, дар олате, ки талаботи таъмир, васеъкун ва сохтмони шабакао 2 миллиард доллари ИМА мебошад. Дар доираи лоиаое, ки аз ониби ташкилотои байналмилал маблагузор мешаванд, дар 30 шаро, шарако ва нутаои аолинишини деот айни ол коро ба маблаи ариб 170 миллион доллари ИМА амал гашта истодаанд. Барарорсозию азнавкунии шабакаои обтаъминкунии ншок ва санитар, мукаммалсозии тарафо ва сифати хизматрасон идома дорад.

Минерализатсияи зиёди обои забур аз майдонои обёришаванда ва сати пасти то-закунии обои истифодашуда сабаои асосии ифлосшавии авзо ба исоб мераванд. Дар исми ноияои сераол, аз умла ноияои назди Душанбе, сохтмони ад –ади дарёо ба назар мерасад, ки он ба амъшавии партово дар соило ва пастшавии сифати об оварда мерасонад. Таъсири манф ба сифати об инчунин чаронидани чорво ва гирифтани шаал аз соилои дарёо мерасонад. Партовои саноатии корхонаои амалкунанда ва итъаои партовои бесоиб низ таъдиди муайян доранд ва эътимолияти ба дарёо партофтани оно вууд дорад.

Дар муоиса бо давраои шрав (30 сол пеш) вате, ки ами партоиши обрезо зиёда аз 100 миллион метри мукааб дар як сол ташкил медод, партоиши обои ифлосшуда кам гаштааст, вале исоби он гузаронида намешавад ва арзёбии ами обрезо айни ол душвор аст. Дар гузашта истифодаи босуръати моддаои кимиёв дар хоагии ишло ба зиёдшавии мидори зархимикато дар об ва замин оварда расонид.Дар замони озира сати пасти истифодабарии зархимикато ва нрио ба сифати об таъсири мусб мерасонанд.

Арзёбии сифати оби дарёо ва куло бо рои гирифтан ва ташхиси намунао, мониторин-ги обои ризамин аз ониби хадамоти гидрометеоролог амал мегардад. Сифати об дар Тоикистон дар мамъ хуб аст, махсусан дар минтааои куии ташаккулёбии дарёо.

Дарёои Пан, Кофарнион, Вахш ва Зарафшон бо сифати хуби об фар мешаванд, вале ифлосшавии на он адар зиёдро партови обрезо аз нутаои аолинишин , объектои хоагидор ва обои дренаж аз майдонои кишт ба вууд меорад. Сифати об дар Сирдарё, ки ба он аз болооб (дар водии Фарона) обои дренаж ва обрезо аз мамлакатои дигар ворид мешаванд, з хуб то миёна вобаста ба давра тайир меёбад. Дар гузашта паст гаштани сифати об дар Сирдарё, сохтмони дарото, канало, насосои обкаш ва шикори бетанзими мо ба нестшавии намуди нодири ойдории мо – белбинии сирдарё оварда расонд.

Чораои андешидашаванда Барои танзими истифодабарии захираои об дар Тоикистон онуно абул шудаанд, гузариш ба тарзи авзавии идораи захираои об амал шуда истодааст. Масъалаои хоагии об (ам мидор ва ам сифат) ба идоракунии маомоти Вазорати энергетика ва захираои об, Кумитаи ифзи муити зист ва Вазорати тандуруст до- хил мешаванд. Барои кам кардани ифлоскунии об системаи иозатдиии истифодабарии об ва партови обои истифодашуда ба авзо амал мекунад. Чи аз исоби буети давлат ва чи бо кумаки ташкилотои байналмилал иншоотои обтозакун барарор мегарданд, хати водопровод дар шаро ва деот гузаронида мешавад.Кодекси азнавтаиягаштаи оби умурии Тоикистон ва Барномаи ислооти сектори об барои давраи то соли 2015 гузариш ба идоракунии захираои об дар миёси воиди гидрограф (авзав ва субавзавии дарёо) бо назардошти рушди итисод ва имкониятои маалл ба назар гирифтаанд. Дар авзаи Сирдарё, аз умла авзаи дарёи Зарафшон, дар авзаи дарёи Кофарнион – авзаи дарёи арато (Сурхандарё), дар авзаи дарёи Пан – авзаи дарёи изилсу, авзаи дарёи Вахш бошад амаи шохобои он чунин тарзи идоракун бояд ор шавад.

Расми 3.4. Харитаи умурии Тоикистон. Сохти идоракунии авзавии дарёо

Ташкил шудани ташкилотои авзав, шрои миллии об ва шроои азавии дарёо барои ба исоб гирифтани манфиатои амаи тарафо ба назар гирифта шудааст. Яке аз аввалино дар Тоикистон соли 2014 бо маблагузории ори нашаи идоракунии авзаи исми Тоикистонии дарёи Исфара (дар атори нашаи якхела барои исми иризии авза) таия гардида буд.

Вазорати энергетика ва захираои об маомоти асосии авобгйи сиёсат ва танзими соаи захираои об ва комплекси сзишворию энергетик мебошад. Агентии бедошти замин ва обёр барои нигодор ва истифодабарии системаои ирригатсион ва дренаж авобгар аст. Ассотсиатсияои обистифодабарандагон (АИО) обро дар байни аъзоёни худ тасим мекунад ва маблаи хизматрасонии обтаъминкуниро амъовар менамоянд. Дар соли 2016 – 400 АИО ба айд гирифта шудаанд, ки фаъолияти оно ариб 400 азор гектар заминои обиро дар бар мегирифт.