Млын на Сініх Вірах
Шрифт:
Каляда. Як кажуць, галоўку чэша, а за коску – скуб!
Блізкія стрэлы.
Андрэй. Далібог, напароўся. Таварыш Каляда, трэба ўцякаць. Давайце, давайце. Пойдзеце рэчышчам, там не так небяспечна.
Каляда. Марыся, можа, разам пойдзем?
Марыся. Не, я з Андрэем.
Андрэй апранае на Каляду сваю вопратку. У гэты час з’яўляецца Сміхальскі.
Сміхальскі. Сарвалася справа... Стралялі.
Андрэй. Чаго ж ты бег сюды? Чаго ты наогул бег? Падводзіш млын, камандзіра! Ёлуп! А калі ў іх сабакі?
Здалёк чуваць брэх сабак, усе заціхлі.
Уцякайце, таварыш Каляда. Уцякайце хутчэй. Рэчышчам! Там вада! Па вадзе. Па гэты бок грэблі. (Выпхнуў Каляду з дзвярэй.) Направа. Там адхон. Пайшоў! Будуць крычаць – не звяртай увагі.
Сміхальскі (паціху). Ну добра, я табе пакажу ёлупа. Я пакажу, як хцівасцю сваёй адбіраць яе ў мяне. Дый ты паплачаш, Марыська. Я здрэйфіў тады, але я, хаця і раб, не дазволю вам смяяцца. Раб жыве, калі чалавек памірае.
Сміхальскі хутка лезе на гару. Звонку чуваць крык: “Эй, млынар!”
Андрэй. Ціха, Марыська. Займайся сваёю справай. Трэба будзе іх затрымаць.
З’яўляецца Швальбе, Ранцоў, Адлерберг, Ільзенвельдэ, два салдаты.
Швальбе. Эй, млынар! Хто быў? Хто толькі што бег?
Андрэй. Не ведаю. Можа, я? Я толькі што прыйшоў.
Ільзенвельдэ. Я толькі што бачыў гэтага чалавека на шостым пункце, ён не мог быць ва ўрочышчы.
Андрэй. А больш нікога не было. Нядаўна, праўда, былі два салдаты.
Швальбе. Хто яшчэ?
Андрэй. Можа, жонка мая? Але яна нікуды не хадзіла, з самага ранку тут.
Швальбе. О-о! (Рыўцом саджае Марысю на ложак і глядзіць на падэшвы.) М-м, не, падэшвы сухія. А ва ўрочышчы мокра. Не, не яна.
Андрэй. Пан, не чапайце яе. Напэўна, вам было б непрыемна, калі б так паводзіліся з вашай жонкаю.
Швальбе. Ого! Шчасце ваша, што ў вас добрая біяграфія і рэкамендацыі. Хто тут быў яшчэ?
Андрэй. Я не бачыў. Праўда, тут праходзіў чалавек, але ён павярнуў берагам, па той бок грэблі. А больш нічога не бачыў.
Швальбе. Абшукаць.
Салдаты абшукваюць млын і сцягваюць з гары Віктара.
А гэта хто? Хто гэта?
Андрэй. Я думаў, што пан камендант ведае. Гэта наш падсыпка, ён ужо два тыдні, як тут. I маёр Ранцоў гэта ведае, ён яго бачыў.
Ранцоў. Так. Мне здаецца, Швальбе, што вы заблыталіся. Трэба хутчэй гнацца за тым чалавекам.
Андрэй (паціху). Цяпер не дагоніце.
Стрэлы. Убягае салдат.
Салдат. Гер маёр, там чалавек на гаці напароўся на нашых. Адстрэльваецца і паціху адпаўзае багнішчам.
Ранцоў і Адлерберг з салдатам выбягаюць.
Швальбе. Та-ак. Але я бачу, што ў гэтага падсыпкі бегаюць вочы.
Ільзенвельдэ. Пакіньце, Швальбе. Ранцоў жа сказаў.
Швальбе (ціха.) Нічога, гаўптман. Я трошкі разбіраюся ў людзях, я сам бачу, хто ён, але пара ляпасаў не пашкодзіць. Калі не, мы кінем яго і пойдзем за тым. Нічога страшнага... (Уголас.) Да таго ж, глядзіце, мокрыя ногі.
Марыся (пра сябе). Божа, забыў зняць боты.
Андрэй маўчыць.
Швальбе. Фрыц, дапамагай, расцягнем яго трошкі.
Пачынаюць збіваць Сміхальскага.
Марыся (даволі голасна). Віця, любы, дарагі. Трымайся! Мацуйся! Я хацела, каб ты кінуў гаварыць тыя словы. Каханы мой! Трымайся!
Віктара б’юць, потым кінулі. Сміхальскі акрываўлены, вопратка парваная.
Швальбе. Нун, падсыпка. Куды хадзіў? Хто гэты чалавек? Можа, ведаеш?
Віктар (імкнучыся трымацца з годнасцю). Я бачу, ад вас нічога не схаваеш. Якая карысць маўчаць? Усё адно рана ці позна. Дык лепей рана, не будзеш потым інвалідам. Я ведаю, хто гэты чалавек, і ведаю пра ролю гэтых людзей, што стаяць тут.
Стрэлы здалёк.
Швальбе. Глядзіце, гаўптман, нечакана пашанцавала. А я збіраўся на гэтым і скончыць. Дзіўна, першы раз бачу, што нехта з іх загаварыў. Ну кажы.
Віктар. Той чалавек, што ўцёк, гэта старшыня гарвыканкома Каляда, памочнік вядомага Дубоўскага, зараз кіруе асобным атрадам, а гэта сын Дубоўскага-Лаўрановіча, а тая – гэта яго жонка. Яны працавалі ў млыне ўвесь час партызаншчыны.
Швальбе. О-о! Цікава!
Марыся. Віктар! Віця! Што ты робіш! Ві...
Андрэй. Пакінь яго, не трэба... Здраднік.
Віктар. А вы сляпыя краты, эмбрыёны.
Андрэй. Ты быў камсамольскім важаком. Відаць, такія, як ты, толькі ў гадзіну шчасця ідуць за Камунай. Здраднік!