Чтение онлайн

А ў Свержань пойдзе - купiць пляцку...

Дык i не дзiва, што любiлi,

Што на руках яго насiлi.

А жывучы каля зямлянкi,

Памiж лясоў, сярод палянкi,

Яшчэ крапчэй яны здружылiсь,

Адзiн к другiм цясней хiлiлiсь.

– Ану, давай, брат, запрабуем,

Хоць на цiкавасць пакаштуем,

Якi тут сок на новым месце?

Мо з хлебам можна яго есцi?

– А дзядзечка! мой залаценькi!

Пастаў нам соку, дарагенькi!

– Вазьмi, вазьмi мяне з сабою!

Тут каля дзядзькi чарадою,

Як чэрвi, дзецi мiтусяцца.

А дзядзька моўчкi стаў збiрацца:

Дастаў сякерку i свярдзёлак,

Пад паху сунуў ён аполак

На латакi i на падстаўкi

Ды вынуў два гаршкi з-пад лаўкi.

– Ну, хто са мною йдзе?
– пытае.

– Я!

– Я!

– I я!
– крычыць малая

Ў канцы дзяўчынка Мiхалiна.

– Куды табе? ото скачыха!

На печ залезь i сядзi цiха!

Напалi хлопцы на дзяўчынку;

А тая ў слёзы, ў плач, як бачыш.

– Ну, сцiхнi, ша! Чаго ты плачаш?

Антось пляменнiцу ўцяшае

I нос крысом ёй абцiрае.

– Няхай iдзе! А хлопцам брыдка

Так нападаць на дзеўку швыдка,

Гаворыць дзядзька, бровы хмурыць,

I бальшуноў ён злёгку журыць.

Тады i хлопцы тон мяняюць;

Iдуць у лес, крычаць, гукаюць,

Як вучнi, вырваўшыся з школы,

I ўсе давольны i вясёлы,

А дзядзька ўперадзе тралюе

I галаву ўгару ўскiдае,

Бярозу добрую шукае

З салодкiм сокам, баравую,

Дзе б бобам кропелькi сачылiсь.

Знайшлi бярэзiну, спынiлiсь.

Залысiў дзядзька дрэва злёгку

(Сякерка востра, кара крохка),

Зрабiў заруб, латак прыправiў,

А пад латак гаршчок паставiў.

I соку кропелькi, як слёзы,

Як град, пасыпалiсь з бярозы,

Аж шкода нейк было дзярвякi:

Здавалiсь ранай тыя знакi,

Адкуль палiўся сок халодны

I пакiдаў свой комель родны.

Я помню дзень той. Вечарэла,

Зайшло ўжо сонейка, цямнела,

Агоньчык дзецi раскладалi,

Паленцы, трэсачкi збiралi,

I дзядзька тут жа, распрануўшысь,

Сядзеў на кукiшках, сагнуўшысь.

Прад iм стаяў гаршчок i мiска

I кошык з бульбай; тут жа блiзка

Вiдзён i збан быў палiваны,

Да палавiны ў дол ўкапаны,

Кружочкам шчыльненька накрыты.

– Алеська! скокнi, брат, вазьмi ты

У хатцы тарачку на печы!

Ну, варушыся ж ты, старэчы!

Наўкол пляменнiкi сядзелi,

На дзядзьку пiльна ўсе глядзелi,

Як ён, рукавы закасаўшы,

Па тарцы шоргаў, шапку зняўшы.

I кожны лёгка б дагадаўся,

Што тут сакрэт якiсь хаваўся,

Памеркаваўшы, як цiкава

Была для хлопцаў гэта справа

I як iх дзядзька завiхаўся.

А хто б яшчэ мог болей цямiць,

Таму б адразу прыйшло ў памяць,

Што дзядзька бульбу драў на клёцкi,

Каб згатаваць не па-жаноцку.

Бо што жанкi? раз што панята,

Ноль - слова нашага iм брата;

Як iх на розум тут нi ставяць,

Яны ж сваё ўсё права правяць

I робяць так, як i рабiлi,

Калi пяшком пад стол хадзiлi.

Але вось ён пакажа носа,

Стварэнне вы доўгавалоса,

Калi ён тут пагаспадарыць

I сам ды з сокам клёцкi зварыць!

Вось будзе штука вам, дык штука!

На тое ж спроба i навука.

А сок быў свежы, такi хвацкi,

Такi салодкi, забiяцкi!

Ён быў галоўнаю вiною

Таго, што познаю парою

Сядзелi дзецi чарадою

I з дзядзькi вочак не спушчалi

I стравы важнае чакалi.

– Эх, - цмокаў дзядзька, - наямося!

Зiрнулi хлопцы на Антося,

I слiну ўсе яны глынулi,

Паветра носам зацягнулi.

– Ну, што ж вы рукi паскладалi?

Ў агонь бы трэскi падкiдалi,

А то патухне зараз! Жыва!

Глядзелi хлопцы, як на дзiва,

Як дзядзька, цеста замяшаўшы,

Качаў галушкi, мiску ўзяўшы.

А чыгунок, бы пан пузаты,

Кiпiць, пыхцiць, шумiць заўзята,

Бо не з вадою ён, а з сокам.

Iдзе тут справа ненарокам;

Дзяржыся, браце! I чуць толькi

Ўзнялося булбатачак колькi,

Дык дзядзька зараз стаў пакрышку

Ў чыгунчык клёцкi кiдаць з лыжкi;

Укiне лыжку, памяшае

Ды зноў другую набiрае.

А хлопцы нават паўставалi,

Ў чыгунчык вочы паўстаўлялi,

Глядзяць, не моргнуць яны вокам:

Эх, мусiць, смачны клёцкi з сокам!

– Ну, дзядзька, можа, i гатовы?

Не сцерпеў Костусь, мовiў слова.

– Якi ты, хлопча, нецярпячка,

Няхай цябе затопча качка!

Гаворыць дзядзька на хлапчынку.

Няхай паварацца часiнку,

Каб сокам добра пранялiся,

Тады, брат, - эх! адно дзяржыся!

I дзядзька цмокнуў выразлiва,

I хлопцы зноў ждуць церпялiва,

А дзядзька, стоячы, паволi

Памешваў клёцкi.
– Ну, даволi!

Сказаў Антось, i ўсе ўздыхнулi,

Як бы гару з плячэй сапхнулi,

I блiжэй к дзядзьку падступiлiсь.

– Глядзi, мо ўжо пераварылiсь,

Алесь зазначыў палахлiва.

– Ну, - Костусь кажа, - ото дзiва!

Не бойся: дзядзька лепей знае...

Глядзi, брат, клёцка унь якая!

А брат ты мой, як булавешка,

Як скула тая, што ў Дзямешкi!

I - ха-ха-ха!
– зарагаталi.

– А каб вы, падлы, не даждалi!

Гаворыць дзядзька, сам смяецца,

Аж лыжка з клёцкамi трасецца.

– Ну, языкi параспускалi!

Не дам вам клёцак i панюхаць!

I стаў на клёцку дзядзька дзьмухаць,

Пакаштаваць каб было можна,

I ў рот падносiць асцярожна.

Замерлi хлопцы, а нi зыку: