Чтение онлайн

I крыўда ў тым, мае вы людзi:

I хто ж то волю даў паскудзе?

Нашто зямля iх, катаў, носiць?

Ой, хто ж ад iх не загалосiць?

А дзе на iх шукаць управы,

Бо суд "праўдзiвы", суд "ласкавы"

Паноў за здзекi не карае?

I хто цябе тут падтрымае?

Каму паскардзiцца i дзе?

Хто гэту крыўду адвядзе

I трохi згладзiць перашкоды?

I мiж сабою няма згоды:

Адны другiх бы тут паелi

Або ўтапiлi б, каб прымелi.

Адзiн другога не пакрые,

Глядзяць, як ворагi лiхiя,

Гатовы лiха прыкупiць,

Каб спатайку цябе ўкусiць.

А пан з таго i карыстае

I па чарзе ўсiх пералае.

– Ну ж i "Рачок"! ото ж уз'еўся!

Чаго на нас ён так насеўся?

Казаў часамi дзядзька дома.

I як служыць тут - невядома.

Ото ж зараза ўжо прыўдасца!

Нашто на свеце гэта трасца?

Служы яму ты ўсёй сям'ёю,

А сам ты хоць жабруй зiмою.

Сказаць, ну, меў бы ты пасаду,

Дык чорт бы з iм, цярпеў бы гаду,

Але што тут? асот, галота,

Шэсць дзесяцiн - чаго? балота!

Другiя маюць па валоках,

Як Лiхтаровiч у Затоках.

I што ж? адзiн ён службу мае,

Нiхто туды не зазiрае,

Нiхто там свету не завяжа

I нават носа не пакажа.

А ты круцiся, хвост авечы,

Канца няма той талачэчы,

Ну, проста служба гэта гадзiць,

I кожны нос тут свой усадзiць.

– Вядома, хто дальш ад кватэры,

Таму менш стукаюць у дзверы,

Да iх дайсцi не так-то скора,

I там жывуць сабе без гора,

Гаворыць з зайздрасцю i мацi,

А тут, як дзе на воўчай гацi,

Як на пярэсмыках якiх,

Цябе трывожаць кожны мiг.

Але ж i самi вiнаваты,

Калi так коцiцеся з хаты,

Дзе толькi пан нi загадае.

Цi ж ён на гэта ласку мае?

Чаму ж на вас i не налегчы?

Чаму ў хамут вас не запрэгчы,

Калi яго так баiцеся

I так за службу берацеся?

Адзiн вось служыць - ну i годзе!

Што патураць яго той модзе?

Дзе ж? мала двух, дык трэцi Ўладзя!

Чаму ж на карк табе не ўссядзе?

А трэба часам агрызнуцца,

Бо так i будзеш заўжды гнуцца.

– Ого! ты смела каля печы,

I праўда: кажаш ты дарэчы,

А ты б сама вось паспытала,

Тады б не тое заспявала,

Сказаў Мiхал крыху сярдзiта.

I будзе нехаця зашыта

Твая тут губа, мая мiла:

Яго тут права, яго сiла!

Або ты знойдзеш праўду ў свеце?

Каму пажалiцца, скажэце?

Судзiцца будзеш з iм? За што жа?

I хто табе тут дапаможа?

Хiба цябе ён тут трымае?

Служыць гвалтоўна прымушае?

Не хочаш службы, ну, палайся,

Бяры манаткi, выбiрайся.

Але куды? дзе твой прытулак?

Нагатавалi табе булак?

Каму ты мiл, скажы, ў бядзе?

Эх, не прыхiлiшся нiдзе!

Паскачаш дроздзiка, бы скочка,

Калi няма свайго куточка.

А як прачуюць гэта людзi,

Ад iх адбою тут не будзе...

Чаму ж яму не казырыцца?

I вон прагнаць не пабаiцца;

Ты з iм не зграешся нiколi,

Раз ты прымушан да няволi.

– Ну, й будзе ездзiць - што за дзiва!

Калi маўчаць яму цярплiва.

Чаго баяцца? не прагонiць

I горш ужо не запалонiць.

I хто ж, як ты, на свеце служыць?

Аб глупству кожнаму ён тужыць,

Не спiць, не есць i ног не чуе,

У лесе днюе i начуе,

З людзьмi грызешся, як сабака,

А доля ўсё ж твая аднака.

Чаго ж так надта выдыгацца?

За што так падаць? так старацца?

Затым, каб больш цябе ганяць?

Часцей ў аглоблi запрагаць?

I будуць ездзiць, i не знайся,

А ты маўчы, а ты старайся!..

Каму, каму, а ўжо Антосю

Сказаць бы можна, каб прыйшлося,

Бо ён на службу не наймаўся.

– Або я, думаеш, збаяўся?

Гаворыць дзядзька, ў хаце храбры.

А калi што, дык i за жабры.

– Паслухаць вас, усе вы хваты!

А чуць да дзела - душа ў пяты!

Няма чаго мянцiць языкам,

А крык, як быў, i будзе крыкам.

– Няхай крычыць, i ты крычы!

– Хiба што жабаю ў карчы;

Прынамсi, з гэтакiм паспехам,

Мiхал аклiкнуўся зласмехам.

Вось так пачнуць казаць, бывала,

Ды з тых размоваў толку мала,

I толькi горш удражнiш раны,

I свет заткуць гушчэй туманы.

А пан за службу шчыра браўся,

Па лесе лётаў, прыглядаўся,

Каб дзе заўважыць непарадак

На гэта вельмi быў ён падак.

Але ён злы быў асаблiва,

Як граў у карты нешчаслiва.

Тады яго асцерагайся,

Як ад заразы ўжо хавайся.

Раз ён вiхрыўся, ды няўдала:

Для злосцi стравы бракавала.

Вось у Парэчча пан шыбуе,

Крычыць, Мiхала патрабуе,

Каня спынiўшы каля брамы.

Мiхал у гэты момант самы

Прыходзiць з лесу, йдзе да пана.

– Чаму на флянсах у васпана

Сляды быдлячыя?
– пытае,

А сам так скрыва паглядае,

Насупiў твар i зрушыў бровы.

– Былi там панскiя каровы!..

Ох, тут ляснiчы як уз'есца!

Ну, не знаходзiць сабе месца!

Ды як затупае нагамi!

Крычыць, махае кулакамi,

А вочы тыя, як у змея.

Ад злосцi больш яшчэ чарнее,

З астатнiх слоў Мiхася лае,

З пасады выгнаць пагражае.

Мiхал маўчаў, ды нечакана

Ён сам як рушыцца да пана!..

Ляснiчы зразу ўзад падаўся...

– Чаго пан гэтак раскрычаўся?

Завошта пан мяне так лае?

Згарыць яна няхай, такая

I служба гэта, i пасада,

I гэта крыўда, й гэта здрада,