Чтение онлайн

Не абмiне яно нiкога".

Так смерць ляснiчага старога

Мiхала моцна ўскалыхнула

I ўсё ўверх дном перавярнула.

I тут у першы раз Мiхала

Вось гэта думка напаткала:

Купiць зямлю, прыдбаць свой кут,

Каб з панскiх выпутацца пут,

I там зажыць сабе нанова:

Свая зямля - вось што аснова!

Ўставала сонейка з-за лесу,

Скрозь тонкiх хмарачак завесу

Усюды косы раскiдала;

I ўсё жывенькае вiтала

Усход яго на ясным небе

I клапатком аб пiльным хлеба

Дзянёчак новы зачынала,

Калi Мiхал i пан Ксавэры

Ўзышлi маўчком на двор кватэры.

На горцы цiхай, невысокай,

Каля засценка недалёка,

У бок дарогi, ў глыбi сада

Стаяла панская пасада.

Прасторны, роўны двор, вясёлы

Заўсёды повен быў жывёлы:

Хадзiлi куры з певунамi

Ў кампаннi важнай з iндыкамi,

I, распусцiўшы хвост мятлою,

Павук пахаджываў з павою,

Як пан вяльможны, радавiты;

Ў кутку двара каля карыта

Шныралi качкi-плюскатухi;

Япрук заможны, лапавухi

Спацыраваў памiж платамi

I смешна ўскiдваў кумпякамi,

Калi часамi каля дому

Ён гукне, рохне па-свiному,

Здаецца, так, без дай прычыны,

I спрыт пакажа япручыны.

А каля кухнi пад аконцам

Сабакi грэлiся на сонцы

Таксама панскае пароды,

I iм было жыццё, выгоды.

Былi тут розныя будынкi:

Гуменцы, гумны i адрынкi,

Хлявы, i стайнi, i аборы,

Дабра, набытку былi горы.

Але ў машыне гаспадарскай,

Бы ў хiтрай штучыне слясарскай,

Згубiлась шруба - стоп, машына!

Няждана выпала пружына!

Рыгор-хурман хадзiў без дзела,

Спярша пабуркiваў нясмела,

Цяпер нiкога не баяўся,

Хадзiў i лёгенька хiстаўся:

Ён трохi стукнуў - цi не з гора?

– А ты чаго тут, мухамора?

Рыгор насеўся на кухарку.

Вось калi дам табе па карку!..

– Пайшоў! адстань! ото брыдота!

Прылез, як лысы чорт з балота!

– Эх, Наста! хочаш? ану, ў скокi!

Сказаў хурман i ўзяўся ў бокi,

Нагою тупнуў, закруцiўся,

Прысеў i ўстаў, заварушыўся

I то ўстае, то прысядае

I ногi ўперад выкiдае.

– Бадай ты спух! ото распуста!

А каб табе было, гад, пуста!

Няма нi сораму, нiчога...

Ды пашануйся ты хоць Бога.

Хоць бы граха ты пабаяўся!

Але Рыгор не сунiмаўся.

– Скачы, валяй i ты, Настуля!

Што ж? Калi гулi, брат, дык гулi!

Пан пойдзе ў рай, а мы з табою...

А мы - у букту з галавою!

– Пакiнь: нябожчык там, у доме!

Пайдзi праспiся на саломе!

I панi унь глядзiць!
– Што панi?!

А я-то хто? пане-хурмане,

Дурное заткала ты! знаеш?

Чаму Рыгорам называеш?

Завi мяне... вяльможны пане!

– Няхай цябе зямля апране!

Ото брыда, ото завала:

Яшчэ каб панам называла!

Цi чулi людзi? Налiзаўся,

Як той сабака на разнiцы!..

– Но, но! бо пойдзеш без спаднiцы.

– Адстань! слатою навязаўся.

"На палiцы сланiна,

Панi пеўня смалiла,

А ў рандэльку стаiць лой,

Але не твой, не - не твой!"

А там, у доме, было гора:

Жывы i крэпкi яшчэ ўчора,

Сягоння быў ён нерухомы,

Глухi на ўсё, чужы жывому.

З засценку шляхта пасхадзiлась

I ў тым пакойчыку таўпiлась,

Дзе пан ляжаў у дамавiне.

– Няхай з святымi апачыне!

Ўздыхалi, хрышчучысь, старыя,

Схiлiўшы голавы сiвыя.

– Не кепскi пан быў!
– гаварылi,

I цiха, стала адхадзiлi,

I доўга кучкамi стаялi.

Паны сюды з'язджацца сталi.

Ўсе леснiкi былi ўжо ў зборы,

У лепшым стражнiцкiм уборы:

У новых куртках са шнурамi,

А на грудзiнах са знакамi,

На шапках "R" было з каронай,

Каўнер стаячы i зялёны.

Яны па два, па тры стаялi

Каля паркана i чакалi,

Пакуль куды iх не паклiчуць,

Стаяць i пану рая жычуць,

Збавення вечнага жадаюць,

Гавораць цiхенька, ўздыхаюць.

Паслухаць збоку iх - здавалась,

Што ўсе яны пасiрацелi,

А што на сэрцы яны мелi,

То тое ў сэрцы i асталась.

Ды толькi мушу я прызнацца:

Як пачынала ўжо змяркацца

I пана з плачам пахавалi,

Ўсе леснiкi пiлi, гулялi,

А потым сталi барукацца.

Амброжык Кубел разгуляўся,

Са ўсiмi шчыра цалаваўся,

I кварту трэцюю ўжо ставiў,

I ўсёю выпiўкаю правiў.

– Браткi! Гуляйма! Калi свята,

Дык трэба выпiць хоць багата!

Крычаў Амброжык.
– Сцеражыся!

Кiўнуў ён носам на Мiхася,

I чарка ёмка паднялася.

– Эй, цётка Хрума! ўраз з'явiся!

Вайшла i Хрума ў старым чэпку.

– Здарова, цётка! як ты крэпка?

– От!
– кажа Хрума i смяецца,

Такою добраю здаецца,

Што наш Амброжык увесь тае

I Хруму маткай называе.

– Ах, пан Амброжык! нашто жарты?

– Галубка-мама! стаў дзве кварты!

Ўсе ажылi i разышлiся.

Такiя мовы палiлiся,

I пахвальба пайшла такая!

– Падаць мне Тэша!
– Лось гукае.

Я разарву яго вантробы,

Бо свет гарыць з яго, хваробы!

Падайце: вырву яму вусы

За ўсе даносы, за падкусы!

Абрыцкi-Тэш быў-такi з нюхам,

Ад Хрумы зызнуў адным духам.

Быў позны час, як "цётку" Хруму

З вясёлым шоламам i ў тлуму

Лясная стража пакiдала.

Ў яе вачах зямля скакала

I месяца блiскучы крайчык

Па небе пстрыкаў, як той зайчык.

Счакаўшы трохi, разышлiся,

I песнi зараз паняслiся