Чтение онлайн

Народ сюды йдзе - гушчай-гушча.

Тут шум, тут крык, тут гоман, спевы,

Аж разлягаюцца ў ёй дрэвы.

I вось, бывала, пан прыкажа

Сюды пасходзiцца ўся стража

I робiць цэлую параду,

Як дзе хiтрэй зайсцi ў засаду,

I ўсё на гэтых людзей бедных,

Ўсё з-за паноў тых ненаедных.

Садзiшся, ловiш. А другая

I на бiлет рубля не мае.

I мусiш драць i з беднаты.

I вiнават не пан, а ты:

Не гаспадар злы - кажа ўсякi

А гаспадарскiя сабакi...

А гэты хвойнiк абгарэлы!

Напэўна б выйшаў сказ тут цэлы,

Калi б ад самага пачатку

Апавядаць вам па парадку;

Але Мiхалу непрыемна,

Бо й тут пан лаяўся дарэмна,

А ён стаяў, свяцiў вачамi

Перад людзьмi i леснiкамi.

Мiхал iдзе, i думкi ходзяць,

I ў пункт адзiн яны прыводзяць:

Каб як зямлi сабе прыдбаць

I службы гэтае не знаць,

Тады паны ўжо не пашкодзяць.

Ды толькi вось дзе закавыка:

Купiць зямлю - купiць не лыка,

Тут грошы трэба - i не сотка...

Эх, брат, рука, рука каротка!

Дзе ўзяць? i розум тут не змесцiць,

Але ўсё ж думку Мiхал песцiць,

Пад самым сэрцам яе носiць,

I гэта думка - зямлi просiць!

Яна з iм заўжды: ў лесе, дома!

Яна яму даўно знаёма,

I нават ён, калi прызнацца,

Даўно жыве ўжо ў сваёй хатцы.

А гэта хата вось якая:

Перш-наперш выгляд добры мае;

Стаiць пры рэчцы цi крынiцы,

На ёй дзве дымнiцы-блiзнiцы

З чырвонай цэглы i фарсiсты.

У хаце ёсць пакойчык чысты,

А вокны светлы i панадны,

I броўны ў сценах вельмi ладны:

Шырокi, роўны, без прыточак,

I жоўценькi, як той жаўточак.

Хлявец, гуменца - ўсё там нова,

I ўсё дакладная будова!

Пры доме сад, хоць невялiчкi,

Ды добры сад, нiводнай дзiчкi;

I тут навокал тваё поле,

Раздолле тут табе i воля!

Працуй, чуць з хаты толькi выйшлi.

Але ўсё гэта - толькi мыслi,

Эх, гэта толькi мары-кралi!

О, каб яны ды праўдай сталi!

У лесе глуха, цесна стала,

I смуткам цiсне лес Мiхала,

I нейк маркотна ў гэтым боры,

Душа iмкнецца на прасторы,

I вочы просяць свету, волi.

Мiхал iдзе туды, на поле,

Дзе Нёман, выгнуўшыся дужкай,

Абводзiць лес прыгожай стужкай;

Але цяпер марозам скован

I ад людскiх вачэй захован,

I толькi жолаб, нiзка ўгнуты,

Ды лёд, ад снегу ветрам здзьмуты,

Яго дарогу вызначалi.

I цiха ўсё вакол. Маўчалi

Пад белай посцiлкаю далi.

Там, угары, дальш з-па-над Нёмна

Сяло глядзела зсiня-цёмна;

Над iм стаяў дым белаваты.

Панура ў снезе нiклi хаты.

Мiхал на горцы прыпынiўся,

Стаiць, бы сон яму тут снiўся,

I тут усе тыя мясцiнкi

Яго наводзяць на ўспамiнкi.

Вот тут калiсь - даўно было то

Дзяўчына з iх сяла, Дарота,

Купалася раз i ўтанула,

I смерць яе тут агарнула.

I гэта тут было здарэнне,

Калi на бераг, на каменне,

Гады два-тры назад, вясною,

Яхiма вынесла вадою,

Якога тыдняў тры шукалi,

Ды не найшлi й шукаць не сталi.

Таксама тут i здань здалася

Аб ёй i гутарка вялася,

Што быццам нехта на вадзе,

Яшчэ нябачаны нiдзе,

Сядзеў i з люлькi зацягаўся

Ды раптам згiнуў, бы распаўся...

Таемны вы, зямлi скрыжалi!

Чаго ў сябе вы не ўпiсалi!

Мiхал раптоўна садрыгнуўся,

Зiрнуў за Нёман i прыгнуўся,

З-за хвойкi хцiва выглядае

I дубальтоўку з плеч знiмае,

Увесь хвалюецца, дрыжыць:

Ваўчуга з сёл сюды бяжыць

I проста валiць на Мiхала!

Аж сэрца ў радасцi ўзыграла:

"Пастой жа, брат, пастой, ваўчуга!

Ужо ж спаткаю, валацуга!"

А воўк iмчыцца, снег здзiрае,

I толькi хвост яго мiльгае,

Вiдаць, далi яму дзесь жаху.

"Ну, брат Мiхась, не дай жа маху!"

Ён брамкi ў стрэльбе адчыняе,

Прыклад падносiць да пляча;

"Не так дасi ты стракача!"

Мiхал пацiху разважае.

А воўк ляцiць. Вось ён на Нёмне...

Вось ён за горкай... не вiдаць

Ён будзе тут хвiлiн праз пяць...

"Трымайся ж, браце, цэлься, помнi!"

Мiхал замёр, не моргне вока:

Развязка скора, недалёка

Вось-вось пакажацца звяруга!..

Ды доўга гэта штось натуга

Няма, а быць ужо пара.

Цьфу ты! Што ж гэта за мара?

Ўстае Мiхал, глядзiць вакола,

Як бы што страцiў, невясёла,

А рукi ўсё яшчэ дрыжаць.

Ну, хоць бы, гада, напужаць!

I дзе ён дзеўся? дзе, пракляты?

Мiхала рух бярэ заўзяты,

Не возьме тропу ён нiяк,

Бяжыць управа наўскасяк:

А можа, там яго спаткае,

А не, дык снег хоць запытае.

Але й туды прабег дарма:

Там i слядоў яго няма.

Бяжыць назад - няма!
– прапала!..

Аж нейкi пот праняў Мiхала.

Мiхал на Нёман тут рвануўся

I, як зiрнуў, аж здрыгануўся,

I ўсё ў iм раптам задрыжала,

Аж нават шапка чуць не спала,

Калi прычын Мiхал дазнаўся:

У стрыжаню воўк шалпатаўся!

Мiхала згледзеў - лясь зубамi!

I злосна блiскае вачамi.

Мiхал хватае дубальтоўку

I хоча выстралiць у воўка.

А потым стрэльбу апускае

I воўка зблiзку разглядае.

А ён - вось тут, бяры рукамi,

Завiс на лапах, як у яме;

Стрыжэнь глыбокi, лёд пакаты,

А бедны воўк, вадой падцяты,

Скрабе па лёдзе кiпцюрамi