Чтение онлайн

I да тхароў быў дзядзька падак,

А тхор цяпер дабёр i гладак:

У Свержнi Iцка з Моўшам проста

Да шкуркi ўлiпнуць, як кароста.

А Такса талент такi мела,

Што за тхарамi чуць не млела.

– Бяры сабе, хай астаецца,

На просьбу бацька паддаецца.

I Таксу ў хаце запiраюць,

А ў лес Сiвалку запрашаюць.

Выходзiць бацька першы з дому

Мясiць снягi па буралому.

На iм кучомка, верх зялёны,

Кажух кароценькi, чырвоны,

А стан шырокая папруга

Сцiскае спрытна, лоўка, туга;

На меднай спронжцы лось красуе

I з жоўтай бляхаю фасуе,

А праз плячо паўзверх кажуха

Iдзе раменны пас, бы ў зуха;

На гэтым паску - знак блiшчасты,

А на плячах - шнур пакручасты.

I вось як бацька выйдзе зрана

Ды стрэльбу накрыж перакiне

I ў палясоўшчыцкiм ён чыне,

Дапраўды, змахвае на пана!

I дзядзька доўга не чакае,

Маўчком ён Костусю кiвае;

А Кастусёк даўно гатовы

У iх раней была намова

Схадзiць у луг на азярыны

I патрывожыць род тхарыны,

На рэчцы загарадзь паправiць

I новы буч яшчэ паставiць,

За пояс дзядзька закладае

Сваю сякерку, Таксу клiча,

Кусок аладкi ў нос ёй тыча

I вон за дзверы выпускае,

А Костусь з торбаю, з лапатай

Даўно чакае iх за хатай.

Спаткаўшы Ўладзю на дрывотнi,

Раскажа дзядзька ўвесь парадак,

Бо той, наеўшыся аладак,

Глядзiць за домам неахвотна.

Яму ты слова - ён другое,

Заўзята юха, хоць малое.

I дзядзька часам загарыцца,

Гатоў няўслушнiку па пысцы

Праехаць шорсткiм сваiм пальцам,

Бо што ты зробiш з падшывальцам?

I дзядзька, плюнуўшы сярдзiта,

Iдзе, спаткнуўшысь на карыта,

А ўслед яму смяецца Ўладзя.

– Павыскаляйся яшчэ, гадзе,

Антось яму, - дальбог, вярнуся,

Расквасiць кiрпу не збаюся!..

Ото "гладыш", абы напроцi,

Абы нажэрцiся! К рабоце

I на вяроўцы не зацягнеш,

У лес пабегчы толькi прагнеш.

Ну, трасцу дам табе цукерку!

Гулу падсуну ў табакерку!

Бубнiць Антось ужо з сабою,

Iдучы скораю хадою.

I доўга Ўладзю дзядзька журыць,

I Костусь бровы свае хмурыць:

I ён на брата сэрца мае,

Бо Ўладзя дзядзьку зневажае,

А дзядзька поле толькi мiне,

Глядзiш - i злосць яго астыне.

Задраўшы ўгору хвост трубою,

Сама давольная сабою,

Снуецца Такса мiж кустамi,

Бяжыць i спынiцца часамi,

Наставiць вушы, разважае,

Вушамi нос свой павярае

I нi зрухнецца, бы застыне,

I лапу нават чуць узнiме.

А дзядзька Таксу падганяе:

– Шукай тхара! шукай, малая!

I Такса кiнецца стралою

Туды, дзе цэлай чарадою

Стаяць алешыны крывыя,

Пад iх карчагi патайныя.

I часта тут - былi здарэннi

Заб'ецца тхорык пад карэннi.

I тут усiх рух апануе.

Фатыгi Такса не шкадуе:

Дзярэ, грызе, пiшчыць, скавыча,

Бо знак дае, што ёсць здабыча.

I дзядзька ўвесь, як на пружынах,

Як дзiк, мiтусiцца ў галiнах,

Туды зiрне, сюды памкнецца,

Ну, на кавалкi так i рвецца.

– Ты ж стой, брат, тут! Пiльнуй, як вока:

Ён тут, галубчык, недалёка!

I не пудлуй, не дай, брат, маху,

Валi рыдлёўкаю без страху...

I дзядзька мовы не канчае,

Ён кол маланкаю хапае.

– Тхор! тхор! Дзяржы яго!
– галосiць,

Гарачка дзядзьку так i носiць,

Бяжыць, тхара ён даганяе,

Напагатове кол трымае.

За дзядзькам Костусь прэ без духу.

– Дзяржы тхара, дзяржы псяюху!

А тхорык бедны ў куст зашыўся,

Няма ратунку, ашчарыўся,

На Таксу сам ён нападае

I чмыс яе грызе, кусае,

Пiшчыць, дзярэцца, смрод пускае,

Але нiшто не памагае:

Таўкуць калом яго, рыдлёўкай,

За шкурку плацiць тхор галоўкай.

– Вось гэта, Костусь брат, удача!

I дзядзька рады, чуць не скача

I гладзiць Таксачку па вушку,

Яе ён лашчыць, як дачушку;

Яна ж за гэта ласкi слова

На смерць, на ўсё пайсцi гатова:

Вачамi ў вочы так i зорыць,

Вiхлястым хвосцiкам гаворыць.

Хоць дзядзька наш не паляўнiчы,

Ды меў ахвоту i да дзiчы.

I часам, праўда, вельмi рэдка

Я сам у гэтым буду сведка

У лес надумае пайсцi,

Зайцоў крыху там патрасцi

Зайцоў жа там было багата.

Вось у нядзельку раз цi ў свята

Антось рыхтуе паляванне.

Дае ён хлопцам прыказанне,

Хоць тыя самi без прыказу

Ахвотна годзяцца адразу,

А наш дарэктар асаблiва.

У лес збiраюцца шумлiва.

– Эх, шкода, брат: няма клякотак!

Ну, хоць бы з парачку трашчотак!

Гаворыць дзядзька.
– Ну, нiчога,

I так мы зробiм шуму многа

I ўсiм зайцам задамо страху!

Дае дарэктару ён бляху.

– Званi ў яе, бi, чым папала,

Абы мацней яна гучала

На ўсю Свяржэнскую граду!

Алесю даў скавараду,

Перагарэлую, старую,

Ды незвычайна галасную.

– Бяры напiльнiк з рукаяткай,

Бубнi ў яе наском i пяткай;

А Кастусю я дам званок,

А ты, бальшун, трубi ў ражок,

Такое справiм мы iгрышча,

Што лес застогне i засвiшча,

Ну, нежывы - i той ачнецца,

Калi аблава ў нас пачнецца!

Iдуць у лес. Антось зарання

Размеркаваў усё дазвання:

Адкуль, якую зоймуць лаву,

I як вясцi самую справу,

Куды i як зайцоў зганяць,

I дзе ён будзе сам стаяць.

Антось пазiцыю займае,