Чтение онлайн

I носам рые, як зубамi,

I ўвесь пружынiцца i рвецца,

Але нiчога не ўдаецца,

I ўсё слабее ў воўка сiла.

Ды страшна смерць, усiм жыць мiла!

Ён рэшту сiл iзноў збiрае,

Мацней на лапы налягае,

Ды iх няма за што зацяць,

Яны слабеюць, слiзгацяць

I толькi скробаюць па лёдзе,

Перабiраюць край стрыжэню,

Няма надзеi нават ценю

У той яго бядзе-прыгодзе,

Няма, ваўчок, табе збавення!

Дарэмны ўсе твае iмкненнi!

I ненадоўга сiлы стане

Вясцi з вадою тут змаганне.

Слабее воўк i абмярзае,

А плынь усё больш падбiрае,

I, барукаючысь з вадою,

Ён павярнуўся галавою

I ўскiнуў погляд на Мiхала.

Вачамi злосна ўжо не косiць,

Глядзiць, як бы ратунку просiць...

Цьфу ты! аж шкода яго стала

Так вочы жаласна глядзяць,

Ну, вось, дальбог, шкада страляць!

Яшчэ раз бедны воўк рвануўся,

На спiну раптам павярнуўся,

Завыў жалобна i каротка

I - шуг пад лёд той, як калодка!

I знiкла ўсё: жыццё, змаганне

I прагавiтасць палявання.

Мiхал стаiць i разважае,

А потым голаву ўскiдае,

Як бы ён хоча запытаць,

Хоць тут нiкога не вiдаць:

"Ну, што ты скажаш, брат, на гэта?"

ХVIII. ЗIМА Ў ПАРЭЧЧЫ

О добры час дзянькоў прыгожых!

Ты знiк у хвалях часоў божых

I толькi ў думках i ўспамiнах

Жывеш-гарыш у днях дзяцiных.

Далёка я ад межаў родных

I дзён галодных i халодных

Пражыў нямала. Я гадаю,

Я родны край успамiнаю,

Я iм жыву, я ў iм душою

I сэрцам кожнаю парою,

Як той нявольнiк прагне волi,

Так прагну я ступiць на ролi

Сваiх палеткаў, нiў благенькiх,

Дарог i сцежачак крывенькiх,

Што гожа ўюцца спомеж жыта

Або срэдзь лесу самавiта.

I ўстануць з'явы, як жывыя,

Малюнкi сэрцу дарагiя,

I моцна душу парываюць.

"Iдзi да нас! iдзi", - гукаюць.

Благаславёны час той будзе,

Калi я ў родным сваiм людзе

Куточак бацькаў прывiтаю

I радасць жыцця там пазнаю.

О родны край! О край пакуты,

Нягодай цяжкаю прыгнуты!

Калi ж ты збудзеш тое гора,

Што i цяпер там, як i ўчора,

Як i даўней, цябе знiшчае

I горкiм смуткам авявае?

I ў час вялiкi разбурэння

Не сцерпiць нават i каменне

Тваiх палёў, глухiх абшараў,

Дзе след вайны агнём пажараў

Пранёсся дзiка i няшчадна,

Каб не заплакаць з таго здзеку,

Што чалавек - звер чалавеку

Так злосна чынiць, неўспагадна!..

О край мой мiлы! Ўсёй душою

Хачу злучыцца я з табою,

Ў тваiх палях пазычыць сiлу,

Ў тваёй зямлi сысцi ў магiлу...

Дзяцiны час!.. Я памятаю

Зiмы прыход у нашым краю.

Стаiць над лесам шум маркотны;

Па небе хмары, як палотны,

Паўночны вецер рассцiлае,

I бель над далямi звiсае,

I цiха стане на падворку,

I лес жалобную гаворку,

Свой гоман восенi канчае

I моўчкi зiму сустракае.

А сетка белая гусцее

I блiжай, блiжай снегам сее.

I вось над хатай, над гуменцам

Сняжынкi жвавыя гуляюць,

Садок i дворык засцiлаюць

Бялюткiм, чыстым палаценцам.

I тут у хаце не ўтрываеш:

Кажух на плечы накiдаеш,

Бяжыш на двор, як той шалёны,

Крычыш, гукаеш здавалёны,

Зямлi не чуеш пад сабою

I ловiш белы пух рукою.

Ўгару зiрнеш - як рой пчалiны,

Снуюцца цiхiя пушыны,

Ўгары знячэўку штурхануцца,

Глядзiш - i ў пары пабяруцца.

– О-го-го, брат!
– дзядзька кажа.

Цяпер зiма напэўна ляжа!

За санкi, Костусь, трэба брацца,

Эх, будзеш мець дзе разгуляцца!

I Костусь рады i давольны:

Цяпер гулянак свет раздольны,

Адкрыты новыя пуцiны

У круг забаў яго дзяцiны,

I ён ад радасцi трасецца

Ды ў мяккiм снезе скачанецца.

А снег станоўка i заложна

Так i шуфлюе. Лес набожна

Стаiць, маўчыць i ўсё святлее,

Як бы, здаецца, весялее.

Назаўтра ўстанеш - свет змянёны,

У новых хутрах вербы, клёны,

I ўсюды чыста, бель такая,

Што проста вочы адбiрае.

Ў парканах шулы, як салдаты,

Стаяць у струнку, зухаваты,

Башлык высокi, шапкi новы,

"Ура!" гукнуць табе гатовы.

Iдзе з лапатай дзядзька з хаты

I адграбае снег заўзята.

Ў гумно i ў хлеў праводзiць сцежкi,

Не хоча мець удзень замешкi,

Бо ўдзень на рэчку i на тонi

Схадзiць рыхтуецца Антонi.

Мы знаем, ён - рыбак з уроды,

I ўсякiх рыб ён знае ходы,

Калi якая нерастуе,

Што ёй пад густ, чаго бракуе;

I нораў кожнай рыбы знае,

Аб iх трактат ён прачытае,

Ды так, што люба i паслухаць,

Дзiвiцца больш ды лоб чухаць.

I гэта ўсё не з кнiг набрана,

Не з слоў вучонага паўпана,

Якiх цяпер усюды досыць;

Ўсё гэта ўласны розум зносiць,

Свая мазолiлась галоўка,

А не чыя там калатоўка.

Бярэ Мiхал свае прылады,

Якiя стрэльбе датыкаюць;

Цяпер зайцы ў лясах гуляюць,

Iх упалюеш без прынады,

Тым болей што ганчак харошы

Ёсць сэнс прайсцiся па парошы.

I чуць што толечкi разднела,

У маткi снеданне паспела,

Але яе ўсе падганяюць,

Барзджэй рассыпацца жадаюць,

Каму куды i ў чым хто здольны

Дзянёк прыдасца часам вольны.

– Пакiнь, Мiхась, ты сучку дома,

Мо дзе забiўся тхор мiж лома:

Ў карчах на рэчцы следу многа,

Iх там пярэсмыкi, дарога.